กลับหน้าแรก
พัฒนาแหล่งน้ำใน ต.ยางหัก จ.ราชบุรี โครงการพระราชดำริแรกในรัชกาลที่ ๑๐
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงตระหนักถึงความสำคัญของ “น้ำ” ที่จะช่วยพัฒนาคุณภาพชีวิตและยกระดับฐานะของราษฎรได้อย่างมั่นคงยั่งยืน ประกอบกับที่ได้ทรงเรียนรู้การทรงงานด้านพัฒนาต่างๆ จาก “พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในการเสด็จพระราชดำเนินไปทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในแต่ละครั้ง นอกจากจะเป็นการสร้างขวัญ กำลังใจ และนำความปลื้มปีติสู่ราษฎรแล้ว ทรงศึกษาและทอดพระเนตรโครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ด้วยความสนพระราชหฤทัย และพระราชทานแนวทางเพิ่มเติมเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ราษฎรผู้รับประโยชน์จากโครงการนั้นๆ อีกด้วย

ทรงริเริ่มโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้านการพัฒนาแหล่งน้ำ เมื่อครั้งยังทรงดำรงพระอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรพื้นที่บริเวณโครงการอุทยานเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน ตำบลยางหัก อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี และโครงการสวนป่าสิริกิติ์ บ้านห้วยม่วง ตำบลตะนาวศรี อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี เมื่อวันที่ 10 เมษายน 2534 ราษฎรตำบลยางหัก ได้กราบบังคมทูลขอพระราชทานความช่วยเหลือด้านแหล่งน้ำ จึงมีพระราชดำริให้กรมชลประทานพิจารณาจัดทำโครงการพัฒนาแหล่งน้ำในตำบลยางหัก อันเนื่องมาจากพระราชดำริขึ้น เพื่อช่วยเหลือราษฎรในพื้นที่ดังกล่าว

โครงการพัฒนาแหล่งน้ำในตำบลยางหัก อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.ราชบุรี จึงนับว่าเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริโครงการแรกของพระองค์ โดยมีการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำขึ้น 5 แห่ง ได้แก่ อ่างเก็บน้ำบ้านไทยประจัน อ่างเก็บน้ำบ้านพุกรูด อ่างเก็บน้ำห้วยพุกรูด อ่างเก็บน้ำเขาหัวแดง และอ่างเก็บน้ำหินสีตอนบน ในปัจจุบันกำลังดำเนินโครงการอ่างเก็บน้ำโปร่งพรหม จ.ราชบุรี อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ซึ่งสามารถส่งน้ำให้พื้นที่เพาะปลูกในตำบลยางหัก มากกว่า 7,300 ไร่ได้อย่างทั่วถึง ช่วยส่งเสริมอาชีพเกษตรกรรม สร้างฐานะรายได้ที่ดีขึ้น ราษฎรที่เคยอพยพทิ้งถิ่นฐานบ้านเกิดไปเพราะการประกอบอาชีพที่ไม่ได้ผล พากันกลับสู่บ้านเกิดด้วยความหวังในชีวิตที่เกิดขึ้นจากน้ำพระราชหฤทัย

นับจากนั้นเป็นต้นมา เกือบทุกครั้งที่พระองค์โดยเสด็จสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ต่างๆ มักจะทรงแยกไปทอดพระเนตรความเป็นอยู่ของราษฎรและพระราชทานแนวพระราชดำริในการพัฒนาแหล่งน้ำ เพื่อช่วยเหลือปัดเป่าความเดือดร้อนให้แก่ราษฎรในพื้นที่นั้น

จากปี 2534 จนถึงปัจจุบัน โครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ กระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศกว่า 100 โครงการ โดยโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริทั้งหมด ได้อำนวยประโยชน์ สร้างฐานะทางเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตที่ดีให้แก่พสกนิกร ขณะเดียวกันก็สร้างความมั่นคง ความสงบสุข และประโยชน์แก่สังคมโดยรวมของประเทศอีกด้วย

นอกจากนี้ พระองค์ได้มีพระราชกระแสรับสั่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องติดตามขับเคลื่อนการดำเนินงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ให้มีความครบถ้วนสมบูรณ์ บังเกิดประโยชน์สูงสุดแก่ราษฎร และเพื่อให้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริสำเร็จตามวัตถุประสงค์

สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ(สทนช.) ในฐานะหน่วยงานหลักในการกำกับดูแลการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศ ได้รับมอบหมายจากรัฐบาลให้น้อมนำพระราชกระแสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มาขับเคลื่อน และผลักดันโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริรวมทั้งน้อมนำศาสตร์พระราชามาใช้ในการบริหารจัดการน้ำของประเทศ โดยดำเนินการจัดลำดับความสำคัญในการพิจารณาแผนงาน งบประมาณโครงการพระราชดำริที่มีความพร้อม ไม่ติดปัญหาอุปสรรคใดเป็นลำดับแรก

ในช่วง 1 ปีที่ผ่านมา สทนช.ได้เสนอโครงการสำคัญเข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (กนช.) ให้ความเห็นชอบ รวม 19 โครงการ ในจำนวนนี้เป็นโครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ของ “พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จำนวน 6 โครงการ เช่น โครงการประตูระบายน้ำศรีสองรัก จังหวัดเลย อ่างเก็บน้ำลำสะพุง จังหวัดชัยภูมิ และประตูระบายน้ำลำน้ำพุง-น้ำก่ำ จังหวัดสกลนคร เป็นต้น นอกจากนี้ยังได้ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) จัดทำแผนการพัฒนาเพื่อให้สามารถดำเนินโครงการได้อย่างต่อเนื่อง

ที่สำคัญภายใต้แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580) รัฐบาลยังได้กำหนดให้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เป็นโครงการสำคัญ เร่งด่วน ที่ต้องดำเนินการ พร้อมให้บูรณาการข้ามหน่วยงาน เร่งติดตามประสานการขับเคลื่อนโครงการพระราชดำริด้านพัฒนาแหล่งน้ำที่อยู่ระหว่างการขอใช้พื้นที่ โดยให้ สทนช. ดำเนินการร่วมกับ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงทรัพยกรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และรายงานให้ สำนักงาน กปร.ทราบ

“สทนช.ได้กำหนดทิศทางการดำเนินงานยึดโยงกับแนวทางพระราชดำริของ “พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในเรื่องการบูรณาการหน่วยงานแก้ปัญหาน้ำร่วมกันดังเช่นกรณีการสร้างเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ซึ่งได้มีพระราชดำริให้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำงานด้วยกัน แทนที่จะเป็นเพียงหน่วยงานเดียวอย่างที่เคยเป็นมา อีกทั้งยังได้ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการขับเคลื่อนงานโครงการพระราชดำริให้เป็นไปอย่างรวดเร็ว มีประสิทธิภาพ เพื่อที่จะสานงานต่อ ก่องานใหม่ จัดการน้ำตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10” เลขาธิการ สทนช. กล่าว

นอกจากนี้การวางแผนพัฒนาลุ่มน้ำ ให้น้อมนำแนวทางพระราชดำริมาต่อยอด เช่น การฟื้นฟูลำคลอง แหล่งน้ำที่มีอยู่เดิม พร้อมกับนำศาสตร์พระราชามาเป็นแนวทางในการวางแผนพัฒนาลุ่มน้ำ

สำหรับโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว กว่า 100 โครงการทั่วประเทศ ส่วนใหญ่จะเป็นโครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็ก มีทั้งที่เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระองค์ และที่เกิดขึ้นจากขอพระราชทานโครงการจากราษฎรในพื้นที่ ซึ่งทุกโครงการล้วนสนับสนุนให้ประชาชนมีน้ำใช้ในทุกกิจกรรม ทั้งเพื่อการอุปโภคบริโภค การประกอบอาชีพ และกิจกรรมอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงตระหนักถึงความสำคัญของ “น้ำ” และการพัฒนาแหล่งน้ำที่จะช่วยพัฒนาคุณภาพชีวิตของราษฎรได้อย่างมั่นคงยั่งยืนภายหลังจากปี 2534 ที่ทรงริเริ่มโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้านการพัฒนาแหล่งน้ำโครงการแรกจวบจนถึงปัจจุบันโครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระองค์ ที่กระจายอยู่ทั่วประเทศ ได้อำนวยประโยชน์ สร้างฐานะทางเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตที่ดีให้แก่พสกนิกร

ขณะเดียวกัน ด้วยพระราชปณิธานที่จะมุ่งสืบสานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของ “พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทำให้วันนี้ โครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการพัฒนาอาชีพ ความเป็นอยู่ของราษฎร สร้างความมั่งคั่ง มั่นคง และยั่งยืน สร้างรอยยิ้ม และความปีติสุขให้เกิดขึ้นแก่พสกนิกรในพระองค์ตราบนานเท่านาน
โครงการพัฒนาแหล่งน้ำ(ถวายฎีกา)ใน ร.10 จำนวน 25 โครงการ
1.โครงการปรับปรุงอ่างเก็บน้ำห้วยต้นยาง พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ต.จริญเมือง อ.พาน จ.เชียงราย
2.โครงการปรับปรุงคลองผันน้ำร่องสัก อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา
3.โครงการก่อสร้างฝายร่องขุย พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา
4.โครงการแก้มลิงห้วยใหญ่ ก่อสร้างสถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้าพร้อมระบบส่งน้ำบ้านห้วยแหน ขุดสระเก็บน้ำ หมู่ 4 และขุดลอกคลอง หมู่ 14 อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.เมือง จ.เพชรบูรณ์
5.โครงการก่อสร้างอ่างเก็บห้วยเฮี้ย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.แม่สรวย จ.เชียงราย
6.โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยป่าสัก พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.เวียงเชียงรุ้ง จ.เชียงราย
7.โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ยะ พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.สามเงา จ.ตาก
8.โครงการก่อสร้างฝายวังกอก พร้อมระบบส่งน้ำ และฝายปางไคร้ พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.เวียงป่าเป้า จ.เชียงราย
9.โครงการปรับปรุงก่อสร้างฝายนาม่วง พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง
10.โครงการก่อสร้างสถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้า พร้อมระบบส่งน้ำบ้านปากล้องลี่ อ.บ้านตาก จ.ตาก
11.โครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำซำตมขาว พร้อมท่อส่งน้ำบ้านห้วยหมากหล่ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.โนนสะอาด จ.อุดรธานี
12.โครงการพัฒนาแหล่งน้ำห้วยหิน พร้อมอาคารประกอบ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.โซ่พิสัย จ.บึงกาฬ
13.โครงการขุดลอกอ่างเก็บน้ำหนองบ่อออง และขุดร่องชักน้ำพร้อมติดตั้งสถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้า อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.โซ่พิสัย จ.บึงกาฬ
14.โครงการก่อสร้างฝายห้วยโสกรัง พร้อมระบบส่งน้ำและขุดลอกหนองน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.แวงน้อย จ.ขอนแก่น
15.โครงการซ่อมแซมและขุดลอกอ่างเก็บน้ำห้วยแก้งม่วง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.โพนทอง จ.ร้อยเอ็ด
16.โครงการก่อสร้างฝายน้ำล้นลำห้วยยาง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.เมือง จ.อำนาจเจริญ
17.โครงการพัฒนาแหล่งน้ำและระบบท่อส่งน้ำบ้านโพนไฮ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.ดงหลวง จ.มุกดาหาร
18.โครงการก่อสร้างฝายลำห้วยยาง พร้อมขุดลอกลำห้วยยางฯ อ.เมือง จ.มุกดาหาร
19.โครงการขุดลอกแก้มลิงกุดเชียงบัง พร้อมอาคารประกอบ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.จังหาร จ.ร้อยเอ็ด
20.โครงการฝายบ้านเขาแดงพัฒนา อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.สอยดาว จ.จันทบุรี
21.โครงการทำนบดินบ้านไทรนอง 2 อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.ท่าใหม่ จ.จันทบุรี
22.โครงการก่อสร้างระบบประปาบ้านผัง 16 พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.มะนัง จ.สตูล
23.โครงการจัดหาน้ำอุปโภคบริโภค ต.ลำสินธุ์ พร้อมระบบส่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.ศรีนครินทร์ จ.พัทลุง
24.โครงการปรับปรุงระบบส่งน้ำฝายทดน้ำบ้านไร่เหนือ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.ย่านตาขาว จ.ตรัง
25.โครงการฝายเก็บกักน้ำคลองท่ากระจาย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อ.ท่าชนะ จ.สุราษฎร์ธานี

116 โครงการสานต่องานพระราชดำริ ร.9 เพื่อประโยชน์สุขประชาราษฎร์
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรทรงวางรากฐานการพัฒนาแหล่งน้ำ พระราชทานแนวทางแก้ไขปัญหาตั้งแต่ต้นน้ำ จรดปลายน้ำ ให้สอดคล้องกับลักษณะประเทศ และสภาพปัญหาของพื้นที่ เช่น

- ทฤษฎีการปลูกป่า, การฟื้นฟูป่าต้นน้ำ, การทำฝนหลวง
- การทำแหล่งเก็บน้ำชะลอน้ำ ตั้งแต่อ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ จนถึงฝายขนาดเล็ก
- การทำคลองระบายน้ำ ผันน้ำ แก้มลิงเพื่อเก็บกักน้ำ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงสานต่อโครงการพระราชดำริของสมเด็จพระบรมราชชนก พร้อมกับฟื้นฟูโครงการแหล่งเก็บกักน้ำเดิมที่ชำรุดเสียหายให้ใช้การได้ดังเดิม เช่น เมื่อคราวเกิดอุทกภัยในพื้นที่ภาคอีสาน ในปี 2560 การสร้างอาสาสมัครภายใต้โครงการจิตอาสาพระราชทานร่วมกันฟื้นฟูแหล่งน้ำ เช่น คลองเปรมประชากร

จากข้อมูลสำนักงาน กปร. ได้สรุปโครงการพระราชดำริ รวมทั้งสิ้น 4,741 โครงการ แบ่งเป็น 8 ประเภท ได้แก่ แหล่งน้ำ, เกษตร, สิ่งแวดล้อม, ส่งเสริมอาชีพ, สาธารณสุข, คมนาคม-สื่อสาร, สวัสดิการสังคม การศึกษา และอื่นๆ โดยเป็นโครงการพระราชดำริด้านพัฒนาแหล่งน้ำ รวม 3,248 โครงการ เป็นของรัชกาลที่ 10 จำนวน 116 โครงการ กระจายตามภูมิภาคต่างๆ โดยเรียงลำดับ คือ ภาคอีสาน 44 โครงการ ภาคใต้ 42 โครงการ ภาคเหนือ 21 โครงการ และภาคกลาง 9 โครงการ

อาทิ โครงการก่อสร้างประตูระบายน้ำศรีสองรัก จ.เลย, โครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำลำน้ำชี จ.ชัยภูมิ, โครงการบรรเทาอุทกภัยเมืองนครศรีธรรมราช จ.นครศรีธรรมราช, โครงการบรรเทาอุทกภัยและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่อำเภอบางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์, โครงการก่อสร้างประตูระบายน้ำ น้ำพุง-น้ำก่ำ จ.สกลนคร, โครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำลำสะพุง จ.ชัยภูมิ ฯลฯ