
คนทำธุรกิจต้องจับตา! คำวินิจฉัย กขค. ‘Shopee’ รอดอาญา เหลือ โทษทางปกครอง?
เจาะปมร้อนที่คนทำธุรกิจต้องจับตา! คำวินิจฉัย กขค. ‘Shopee’ รอดอาญา เหลือ โทษทางปกครอง ? ’ผศ.ดร.วิษณุ‘ อดีตกรรมการและเลขาธิการ กขค.ตั้งข้อสังเกตชวนคิด 3 ประเด็น
กลายเป็นประเด็นที่ถูกจับตามองอย่างหนักในแวดวงธุรกิจและกฎหมายแข่งขันทางการค้า หลังจากคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) เปิดเผยรายละเอียดคำวินิจฉัยกรณีสั่งปรับ บริษัท ช้อปปี้ (ประเทศไทย) จำกัด เป็นเงิน 3.47 ล้านบาท จากกรณีนำร้านค้าเข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขายโดยอัตโนมัติและไม่ขอความยินยอมล่วงหน้า
ซึ่ง Shopee เป็นแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซยักษ์ใหญ่ระดับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2558 โดยมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่ ประเทศสิงคโปร์ ภายใต้การบริหารของ Sea Group (Sea Limited) บริษัทเทคโนโลยีข้ามชาติที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์นิวยอร์ก (NYSE)
เข้ามาครองส่วนแบ่งตลาดอันดับ 1 ในประเทศไทยอย่างรวดเร็ว หรือคิดเป็น 48 – 50 เปอร์เซ็นต์ โดยมีฐานผู้ใช้งานกว้างที่สุด รวมถึงระบบนิเวศครบทั้งโลจิสติกส์และการชำระเงิน รองลงมาคือ TikTok Shop ,Lazada และแพลตฟอร์มและโซเชียลคอมเมิร์ซของไทย
การที่มีส่วนแบ่งการตลาดที่ใหญ่ขนาดนี้ ถือเป็น “ผู้มีอำนาจเหนือตลาด” เป็นสถานะเฉพาะตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 ที่หมายถึงธุรกิจขนาดใหญ่และแข็งแกร่ง มีส่วนแบ่งตลาด ตั้งแต่ 50 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไป และมียอดขายตั้งแต่ 1,000 ล้านบาทขึ้นไป
ซึ่งจาก "ผู้มีอำนาจตลาด" ที่มีความสามารถในการตั้งราคาหรือกำหนดเงื่อนไขได้ในระดับหนึ่ง มีได้หลายระดับ ไม่จำเป็นต้องเป็นเบอร์ 1 เสมอไป
เราต้องแยก 2 คำนี้ให้ชัด เพราะความหมายและน้ำหนักของข้อกฎหมายนั้นไม่เหมือนกัน
การเป็น "ผู้มีอำนาจเหนือตลาด" ไม่ได้ผิดกฎหมายโดยตัวมันเอง แต่ที่ผิดคือ "การใช้อำนาจเหนือตลาดโดยมิชอบ" เพราะถ้ามองแค่เรื่องอำนาจต่อรองหรือความไม่เป็นธรรมต่อคู่ค้า ภาพจะไปอยู่ที่ มาตรา 57 ซึ่งเป็น โทษทางปกครอง
แต่ถ้ามองถึงโครงสร้างการกุมอำนาจเหนือตลาดที่กระทบการแข่งขันและโครงสร้างระบบเศรษฐกิจ ภาพจะไปอยู่ที่ มาตรา 50 ซึ่งเป็น คดีอาญา มีโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ของรายได้
จุดที่สังคมควรพิจารณาและตั้งคำถามคือ ทั้งตัวเลขส่วนการแบ่งตลาดที่มีข้อมูลชี้ชัดว่า Shopee เข้าข่ายผู้มีอำนาจเหนือตลาด แต่ทำไมคำวินิจฉัยคดีของ กขค. กลับไม่ใช้มาตรา 50 ที่เป็นโทษคดีอาญา แล้วไปเลือกใช้มาตรา 57 ที่เป็นโทษทางปกครองแทน? และเรื่องนี้ส่งผลกระทบต่อตลาด เศรษฐกิจ และคนไทยอย่างไร?
คมชัดลึกออนไลน์ ได้พูดคุยกับ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิษณุ วงศ์สินศิริกุล อดีตกรรมการและเลขาธิการ กขค. ซึ่งได้ตั้งข้อสังเกตต่อคำวินิจฉัยของ กขค.ไว้ 3 ประเด็น ด้วยกัน
ประเด็นแรก คือ บรรทัดฐานที่บิดเบี้ยว และจุดจบของ SME ไทย ถ้าแพลตฟอร์มยักษ์ใหญ่ที่ครองตลาดครึ่งประเทศ ยังไม่ถูกดำเนินคดีในฐานะผู้มีอำนาจเหนือตลาด แล้วในอนาคตมาตรา 50 จะเอาไปใช้กับแพลตฟอร์มไหนได้อีก?
ยิ่งไปกว่านั้น พอเป็นโทษทางปกครอง ผู้ถูกลงโทษสามารถยื่นฟ้องเพิกถอนคำสั่งต่อศาลปกครอง เพื่อยื้อเวลาออกไปได้อีกหลายปี ในระหว่างที่คดียังไม่จบ ผู้ประกอบการรายย่อย หรือ SME ไทย ที่แบกรับต้นทุนไม่ไหว ก็ต้องทยอยล้มหายตายจากไปจากตลาดก่อน
เรื่องที่สอง การเอาผิดแค่ "นิติบุคคล" แต่ไม่ถึงตัว "ผู้บริหาร" ในคำวินิจฉัยฯ มีการสั่งปรับเฉพาะตัวบริษัท ซึ่งในทางกฎหมาย คือนิติบุคคลที่ไม่มีชีวิต โดยอ้างว่าไม่สามารถระบุตัวบุคคลผู้กระทำความผิดได้ ทั้งที่การออกนโยบายของแพลตฟอร์ม ย่อมเกิดจากการสั่งการของผู้บริหาร ทำให้เกิดคำถามว่า กฎหมายกำลังละเว้นความรับผิดส่วนบุคคลหรือไม่
เรื่องที่สาม การปลดล็อก "ประวัติอาชญากรรม" หรือ Criminal Record ให้ทุนใหญ่ สิ่งที่ธุรกิจบริษัทใหญ่และแพลตฟอร์มต่างชาติกลัวที่สุด แต่คือ "ประวัติอาชญากรรม" แม้ตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้าของไทย จะมีบทลงโทษอาญาตามมาตรา 50 ที่สามารถเปรียบเทียบปรับในชั้น กขค. ได้ แต่การติดบั๊คคดีอาญา ก็เท่ากับมีประวัติอาญาติดตัว จะกระทบโดยตรงต่อการระดมทุน ความน่าเชื่อถือในตลาดหลักทรัพย์ต่างประเทศ รวมถึงสถานะของบริษัทแม่ การลดโทษเหลือแค่ทางปกครอง จึงเท่ากับตัดความกังวลข้อนี้ทิ้งไปให้รายใหญ่อย่างสิ้นเชิง
ประเด็นคำถามของคดีนี้ จึงไม่ได้อยู่ที่ว่าค่าปรับ 3.47 ล้านบาท ที่ช้อปปี้ต้องจ่าย เป็นจำนวนเงินที่มากหรือน้อยเกินไปหรือไม่? แต่อยู่ที่ บรรทัดฐานและการใช้ดุลพินิจของ กขค.
เพราะในทางกฎหมาย เมื่อ กขค. มีคำวินิจฉัยออกมาแล้ว ย่อมไม่สามารถกลับคำตัดสินของตัวเองได้ แม้คำตัดสินจะสิ้นสุดไปแล้วก็ตาม สิ่งที่สังคมและคนไทยต้องทำ คือ การตรวจสอบความโปร่งใส
เพราะเรื่องนี้กระทบต่อโครงสร้างเศรษฐกิจและอนาคตของ SME ไทยโดยตรง หากปล่อยให้เกิดบรรทัดฐานที่เอื้อประโยชน์ให้ทุนใหญ่ ย่อมเปิดช่องให้เกิดข้อครหาเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อนและการเลือกปฏิบัตินั่นเอง



