ด้วยพระเมตตา จากคุณติโตถึงคุณทองแดง | คมชัดลึก

“ครอบครัวคุณทองแดง เป็นเพียงส่วนหนึ่งของสุนัขทรงเลี้ยงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช จากทั้งหมด ที่มีการรวบรวมสุนัขทรงเลี้ยงของพระองค์ นับรวมจวบจน พ.ศ.2559 มีทั้งสิ้นมากกว่า 70 สุนัข”

เป็นที่ประจักษ์แก่สายตาอย่างชัดเจนแล้วว่า พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ไม่เพียงแต่จะเป็นพระมหากษัตริย์นักพัฒนาที่ยิ่งใหญ่ของแผ่นดินสยาม ที่ทรงพระอัจฉริยภาพและมีพระวิสัยทัศน์อันยาวไกล มองทะลุในทุกมิติในด้านการบริหารจัดการเท่านั้น หากแต่พระองค์ยังทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่ทรงพระเมตตา พระราชทานความเมตตาแม้กระทั่งกับสุนัขหรือแมวที่ทรงเลี้ยง จะเห็นได้จากเมื่อครั้งที่ยังทรงพระเยาว์ ประทับ ณ พระตำหนักเมืองโลซาน ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ราวปี 2487 ทรงมีแมวทรงเลี้ยงชื่อ “คุณติโต” เป็นแมวเพศผู้ พันธุ์วิเชียรมาศ สีน้ำตาลเข้ม ดวงตาสีฟ้า ชอบแอบหนีไปเที่ยวนอกพระตำหนักอยู่บ่อยครั้งเหมือนแมวเพศผู้ทั่วไป

คุณติโต ถือเป็นแมวทรงเลี้ยงหนึ่งเดียวของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ซึ่งสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงเลี้ยงคู่กับ “คุณติต้า” แมวเพศเมียอีก 1 แมวด้วย

คุณทองแดงมีชื่อเสียงมากที่สุด

กระนั้นต้องยอมรับว่า คนไทยมักคุ้นเคยเป็นอย่างดีกับสุนัขทรงเลี้ยงในครอบครัว “คุณทองแดง” จนได้รับการขนานว่าเป็น “สุนัขประจำรัชกาลที่ 9” ซึ่งเป็นสุนัขพันธุ์ไทยซูเปอร์บาเซนจิเพศเมีย มีลักษณะพิเศษแตกต่างจากสุนัขตัวอื่น มีสายสร้อยรอบคอครึ่งเส้น มีถุงเท้าขาวทั้ง 4 ขา มีหางม้วนขดเป็นวง ปลายหางดอกสีขาว และมีจมูกแด่น

คุณทองแดง เป็นลูกของ “แดง” สุนัขจรจัดบริเวณซอยศูนย์แพทย์พัฒนา ถนนพระราม 9 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงนำมาเลี้ยงหลังจากเสด็จพระราชดำเนินไปเปิดศูนย์การแพทย์พระราม 9 และนายแพทย์คนหนึ่งนำคุณทองแดงมาทูลเกล้าฯ ถวายให้ทอดพระเนตร โดยคุณทองแดงเกิดเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2541 มีพี่น้องรวม 7 ตัว ซึ่งชาวบ้านตั้งชื่อให้ว่า ทองแดง

ที่สำคัญ คุณทองแดง เป็นสุนัขแสนรู้ และเฉลียวฉลาด เรื่องราวของคุณทองแดงได้รับการถ่ายทอดเป็นพระราชนิพนธ์ “ทองแดง The story of Tongdaeng” ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 รวมทั้ง นำไปสร้างเป็นภาพยนตร์แอนิเมชั่น เรื่อง “คุณทองแดง The Inspirations” ต่อมาคุณทองแดงมีลูกกับ คุณทองแท้ จำนวน 9 สุนัข เมื่อวันที่ 26 กันยายน 2543 พระองค์พระราชทานชื่อให้เป็นชื่อขนมที่มีคำว่า “ทอง” และพระราชทานนามสกุลว่า สุวรรณชาด

กระทั่งวันที่ 26 ธันวาคม 2558 คุณทองแดงตายลง ณ วังไกลกังวล รวมอายุได้ 17 ปี 1 เดือน 9 วัน 

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงก่อตั้งศูนย์รักษ์สุนัขหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ภายใต้โครงการตามพระราชดำริ เนื่องจากพระองค์ท่านทรงห่วงใยในสุนัขจรจัดสัตว์เลี้ยงที่ถูกทอดทิ้ง โดยพระราชทานทุนทรัพย์จากการจำหน่ายเสื้อคุณทองแดง จำนวน 5 ล้านบาท เป็นทุนก้อนแรก ในการก่อสร้างอาคารสถานที่ เมื่อ พ.ศ.2546

มีสุนัขทรงเลี้ยงทั้งหมดกว่า 70 สุนัข

ครอบครัวคุณทองแดง เป็นเพียงส่วนหนึ่งของสุนัขทรงเลี้ยงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช จากทั้งหมดก่อนที่พระองค์ท่านจะสวรรคตเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2559 นั้น มีการรวบรวมสุนัขทรงเลี้ยงของพระองค์ นับรวมจวบจน พ.ศ.2559 มีทั้งสิ้นมากกว่า 70 สุนัข เป็นพันธุ์เซนต์เบอร์นาร์ด ดัลเมเชียน บาเซนจิ แม้กระทั่งพันธุ์ผสมกับสุนัขจรจัด

ตามข้อมูลจากเว็บไซต์ “วิกิพีเดีย” ระบุ สุนัขแรกที่ทรงเลี้ยงสมัยยังทรงพระเยาว์เป็นสุนัขพันธุ์แจ็ครัสเซลล์เทอร์เรีย ทรงตั้งชื่อให้ว่า “บ๊อบบี้” ต่อมาคุณโจโฉ เป็นสุนัขพันธ์เกรทเดน ทรงเลี้ยงเมื่อก่อน พ.ศ.2500, คุณสุดหล่อ และคุณหมามุ่ย เป็นสุนัขพันธุ์ดัลเมเชียน คุณซูซี่ และคุณคุกกี้ เป็นสุนัขพันธุ์คอกเกอร์ สแปเนียล คุณมะลิ เป็นสุนัขข้างถนน ขนยาวสีขาว ที่หลุดเข้ามาผสมกับคุณสุดหล่อและคุณหมามุ่ย จนตั้งท้อง จึงมีรับสั่งให้เจ้าหน้าที่รับมาเลี้ยงดูและรักษาขี้เรื้อน คุณมะลิมีลูกกับคุณสุดหล่อและคุณหมามุ่ยจำนวน 9 สุนัข พระองค์เสด็จพระราชดำเนินมาทรงฉายรูปลูกสุนัขทั้ง 9 ด้วยพระองค์เอง และพระราชทานให้แก่ข้าราชบริพาร

คุณทองกวาว เป็นสุนัขจรจัดที่อยู่บริเวณร้านตัดผมแห่งหนึ่ง พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงนำมาเลี้ยงและมีลูกกับคุณทองแท้ จำนวน 9 สุนัข เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม 2543 พระองค์พระราชทานชื่อให้เป็นชื่อต้นไม้ที่มีคำว่า “ทอง” ผสมอยู่ และพระราชทานนามสกุลว่า เจริญเกศ อาทิ คุณทองพันดุลย์ เพศผู้, คุณทองพันชั่ง เพศผู้, คุณทองมีดขูด เพศผู้ (ชื่อนี้มีความหมายว่า เป็นสุนัขตัวแรกที่ต้องใช้มีดผ่าออกมา), คุณโล่ห์ทอง เพศผู้, คุณทองเดือนห้า เพศผู้, คุณสร้อยทอง เพศเมีย ผ่าออก (หรือ คุณทองเปี๊ยก เพราะมีตัวเล็กที่สุด), คุณทองชมพู เพศเมีย ผ่าออก (ภายหลังเปลี่ยนเป็นทองอุไร), คุณทองเครือวัลย์ เพศเมีย, คุณทองเจิม เพศผู้ (ภายหลังเปลี่ยนเป็นสักทอง)

นอกจากนี้ ยังมีคุณทองชมพูนุท เพศเมีย, คุณทองเอก เพศผู้, คุณทองม้วน เพศผู้, คุณทองทัต เพศผู้, คุณทองพลุ เพศผู้, คุณทองหยิบ เพศผู้, คุณทองหยอด เพศเมีย, คุณทองอัฐ เพศเมีย, คุณทองนพคุณ เพศผู้

ส่วนคุณทองหลาง เป็นสุนัขเพศเมีย ที่ทรงเลี้ยงคู่กับคุณทองแดง, คุณทองแท้ เป็นสุนัขเพศผู้ พันธุ์บาเซนจิ ที่มีผู้นำเข้ามาจากเยอรมนีมาถวาย มีลูกกับคุณทองแดงและคุณทองกวาว, คุณทองเย็น (เพศเมีย) และคุณทองอยู่ (เพศผู้) เป็นสุนัขพันธุ์บาเซนจิ ทั้งคู่ มีลูกสุนัข 7 สุนัข ในตระกูล “น้ำ”, คุณน้ำฝน, คุณน้ำชา เพศผู้ มีลูกกับคุณทองหยอด, คุณน้ำตาล, คุณน้ำนวล, คุณน้ำฟ้า, คุณน้ำมันปาล์ม

คุณทองหยอด ลูกของคุณทองแดง มีลูกกับคุณน้ำชา เมื่อวันที่ 14 มกราคม 2547 จำนวน 8 สุนัข ในตระกูล “ข้าว” คุณข้าวโพดเทียน, คุณข้าวตอกดอกไม้, คุณข้าวหลามตัด, คุณข้าวคลุกกะปิ, คุณข้าวเหนียวมะม่วง, คุณข้าวแดงแกงร้อน, คุณข้าวตังทรงเครื่อง, คุณข้าวเกรียบว่าว เพศเมีย 

คุณหิรัญวารี มีลูกกับคุณทองพลุ เมื่อวันที่ 17 มกราคม 2547 จำนวน 6 สุนัข ในตระกูล “นิล” เป็นสุนัขเพศผู้ และมีสีดำทั้งหมด ได้แก่ คุณนิลเอก, คุณนิลพานร, คุณนิลพัท, คุณนิลขัน, คุณนิลนนท์, คุณนิลเกสร

พระราชทานสระว่ายน้ำสำหรับ“ธาราบำบัด”

เมื่อครั้งที่ รศ.นสพ.ดร.ธานีรัตน์ สานติวัตร ดำรงตำแหน่งคณบดีคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์(มก.) ทางคณะสัตวแพทยศาสตร์ ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช พระราชทานสระว่ายน้ำสำหรับการรักษาแบบธาราบำบัดให้แก่สุนัขที่ป่วยด้วยโรคข้อกระดูก และโรคระบบประสาท โดยพระราชทานเงินรายได้จากการจำหน่ายเสื้อคุณทองแดง เริ่มทำการก่อสร้างเมื่อวันที่ 24 มกราคม 2558 ก่อสร้างแล้วเสร็จเมื่อปลายเดือนเมษายน 2558 พระราชทานชื่อสระว่า “สระสุวรรณชาด” ตามชื่อคุณทองแดง กระทั่งเมื่อวันศุกร์ที่ 6 พฤษภาคม 2548 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเปิดสระสุวรรณชาด ณ คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน และได้ทรงพาคุณทองแดงสุนัขทรงเลี้ยงไปร่วมในพิธีเปิดสระครั้งนี้ด้วย นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม อย่างหาที่สุดมิได้

ศ.นสพ.ดร.อภินันท์ สุประเสริฐ คณบดีคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ คนปัจจุบัน กล่าวว่า หลังจากที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช พระราชทานสระว่ายน้ำสำหรับการรักษาแบบธาราบำบัดให้แก่สุนัขที่ป่วยด้วยโรคข้อกระดูกและประสาท ตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2548 ปัจจุบันมีเจ้าของสุนัขไปใช้บริการตลอดทั้งวัน รวมถึงสุนัขทรงเลี้ยงของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร มาใช้บริการทุกวันศุกร์ด้วย

ส่วนสุนัขทรงเลี้ยงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีสระน้ำสำหรับการบำบัดสุนัขแบบธาราบำบัดอยู่แล้ว ยกเว้นสุนัขทรงเลี้ยงที่มีอาการป่วยหนัก จะส่งรักษาที่โรงพยาบาลสัตว์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน หรือที่โรงพยาบาลสัตว์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ หัวหิน จ.ประจวบคีรีขันธ์ หรือหากมีอาการป่วยเล็กน้อยจะมีคลินิกสัตว์ในวังไกลกังวล อ.หัวหิน โดยจะมีคณาจารย์จากคณะสัตวแพทยศาสตร์ มก. สลับเปลี่ยนเพื่อเฝ้าดูแลสุนัขทรงเลี้ยงอย่างใกล้ชิดตลอดเวลา

ด้วยพระปรีชาชี้ทางแก้ปัญหาหมาจรจัด

รศ.นสพ.ปานเทพ รัตนากร คณบดีคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้น้อมนำพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต วันอังคารที่ 4 ธันวาคม 2544 ความตอนหนึ่งที่พระองค์ทรงชี้แนะในการแก้ปัญหาสุนัขจรจัดในกรุงเทพมหานครว่า

“ท่านผู้ว่าฯ สมัคร (สมัคร สุนทรเวช) ตอนนั้นน่ะมาบอกว่า จะทำโครงการสำหรับสุนัขเทศบาล สุนัขเทศ แต่ได้ข่าวว่าท่านได้ทำ ไปทำการทำหมันกับสุนัข แล้วเมื่อทำหมันสุนัขแล้ว ก็ปล่อยออกมาตามถนน แต่ปล่อยมาตามถนนนั้น ก็ขอโทษ มันเกิดเดือดร้อน เกิดเดือดร้อน 2 อย่าง อย่างหนึ่ง ไอ้สุนัขที่ออกมานั้น มันก็วิ่งไปวิ่งมาถูกรถชนมันก็เกิดปฏิกูลน่ะสิ ก็ไม่รู้จะทำยังไง แต่ว่าที่ท่านไปทำหมันน่ะ ที่แย่อีกอย่าง ก่อนที่จะปล่อยออกมาท่าน ท่านตัดหู ท่านตัดหูสุนัข ให้รู้ว่าเขาทำหมันแล้ว ไอ้นี่มันไม่รู้จะทำยังไง เราไปเจอสุนัขที่หูแหว่ง อ้านี่แหละทำหมัน ทำหมันแล้ว ทำหมันสมัคร ขอโทษนะ (ทรงพระสรวล) ก็ได้ยินว่าอย่างนี้ ถ้างั้น เราขอ ขอฝาก ว่าไปหาวิธีที่จะแก้ไข..."

จากพระราชดำรัสในครั้งนี้ จึงเป็นที่มาของ “การจัดระเบียบการเลี้ยงสุนัข” ในกรุงเทพฯ เพื่อให้สามารถลดจำนวนสุนัขจรจัดลงได้ โดยมีขั้นตอนของวิธีการที่สำคัญดังต่อไปนี้คือ จดทะเบียนสุนัขและผู้เลี้ยง, ขึ้นทะเบียนและควบคุมฟาร์มเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์สุนัขใน กทม. และปริมณฑล, ให้จดทะเบียนผู้ค้าหมา รวมถึงให้การศึกษาด้าน “สวัสดิภาพสัตว์” (Animal Welfare) ที่ถูกต้องแก่ประชาชนและปลูกฝังเรื่องนี้แก่เด็กโดยผ่านทางโรงเรียนของกทม. และสื่อต่างๆ “สวัสดิภาพสัตว์ศึกษา” (Animal Welfare Study) จะช่วยแก้และรณรงค์และสร้างจิตสำนึกให้ผู้เลี้ยงสุนัขเกิดจิตสำนึกในความรับผิดชอบต่อชีวิตสุนัขที่เลี้ยงไว้อย่างดีที่สุดด้วย (รายละเอียดหน้าสัตว์เลี้ยงวันอาทิตย์ที่ 6 พ.ย.2559)

วันนี้...แม้พระองค์ท่านเสด็จสวรรคตแล้ว ทว่าพระเมตตาที่ทรงห่วงใยต่อสัตว์โลกและสัตว์เลี้ยง ยังตราตรึงในความทรงจำของพสกนิกรชาวไทยชั่วนิรันดร์