ยุทธศาสตร์ชาติกับนโยบายรัฐสอดประสานกันได้ไหม | คมชัดลึก

            นับตั้งแต่เริ่มเข้าวงการความมั่นคง ผมก็ซึมซับคำพูดจากนักคิดนักยุทธศาสตร์หลายท่านอยู่เสมอว่า สิ่งหนึ่งที่ทำให้ไทยเราไม่ก้าวหน้าไปกว่านี้ทั้งที่มีดีกว่าประเทศอื่นพอสมควร (เอาเป็นว่าครั้งหนึ่งเมื่อร้อยปีมานี้ เราน่าจะเป็นเบอร์สองของเอเชีย รองจากแค่ญี่ปุ่นชาติเดียวเท่านั้นด้วยซ้ำ) นั่นก็เพราะเราไม่เคยมียุทธศาสตร์ชาติ เรามีแต่นโยบายรัฐที่เปลี่ยนไปตามแต่รัฐบาลไหนจะก้าวเข้ามา

            ความต้องการมียุทธศาสตร์ชาติเพียงหนึ่งเดียวที่เกาะกุมหัวใจหลักและทิศทางการดำเนินการของประเทศอย่างบูรณาการ ยุทธศาสตร์รองๆ ลงไปของกระทรวง ไล่ลงไปยันตำบล หมู่บ้านล้วนต้องเขียนล้อตามกันลงไปนั้นเป็นความฝันของนักยุทธศาสตร์มาโดยตลอด มีการไปพบว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ว่า ในสมัยรัชกาลที่ 5 เราเคยมีคณะกรรมการ 9 คน ที่ทำหน้าที่เขียนยุทธศาสตร์ให้แก่ประเทศชาติมาก่อน ประเทศชาติจึงเดินตามนั้นแล้วสยามก็ปฏิรูปได้รุ่งเรืองไม่แพ้เมจิ แต่ต่อมาเราเข้าสู่ยุคประชาธิปไตย การที่มีบุคคลที่มิใช่ผู้ที่มาจากการได้รับเลือกเป็นตัวแทนของประชาชนมาร่างยุทธศาสตร์นั้นเป็นสิ่งที่พ้นวิสัยที่จะคิด เรื่องยุทธศาสตร์ชาติจะเป็นเพียงสิ่งที่หวังแต่ไม่มีใครทำกันจริงจัง

            สิ่งที่ใกล้เคียงกับยุทธศาสตร์ชาติมากชิ้นหนึ่งอาจเป็นแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติแต่ละฉบับที่วางกันทีละ 5 ปี ขณะที่ถ้าหาหลักการอ้างอิงว่ายุทธศาสตร์ชาติแบบจำลองนั้นควรเป็นแบบไหน ที่วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักรเขาก็ทำกันทุกปี มีการนำเสนอแก่นายกรัฐมนตรีให้เอาไปเป็นไอเดียสั่งการต่างๆ ด้วย แต่ทั้งสองฉบับนี้ก็ไม่มีอำนาจบังคับเด็ดขาดว่ารัฐบาลต้องทำตามนี้ สิ่งที่ใกล้เคียงกับยุทธศาสตร์มากที่สุดนั้นก็คือนโยบายรัฐของแต่ละรัฐบาลที่แถลงต่อสภานั่นเอง อำนาจบังคับว่ารัฐบาลต้องทำตามคำมั่นที่ตนเองเคยแถลงเอาไว้นั้นก็อยู่ที่เสียงของตัวแทนประชาชนในสภา

            ยุทธศาสตร์ชาติกับนโยบายรัฐนั้นต่างมีทั้งข้อดีและด้อย เช่น คนมองว่ายุทธศาสตร์ชาตินั้นดีในแง่ของการเป็นไกด์บุ๊กให้ทุกรัฐบาล ถึงเปลี่ยนรัฐบาลอย่างไร มีนโยบายรัฐใหม่ๆ อย่างไรก็ต้องอิงกรอบยุทธศาสตร์ชาตินี่แหละ แต่ผู้ที่แย้งก็มองว่า ยุทธศาสตร์นั้นยืดหยุ่นน้อยกว่านโยบายรัฐ จะเป็นการจำกัดกรอบการทำงานของรัฐบาลไปไหม โดยเฉพาะการที่มีกลุ่มบุคคลที่มีอำนาจเหนือรัฐบาลอีกทีหนึ่ง ความขัดแย้งจะนำไปสู่ปัญหาไหม ปัญหานี้ยังถกเถียงกันอยู่

            ในทางปฏิบัติ ผู้นำผู้บริหารชาติเป็นคนดี เขียนยุทธศาสตร์หรือนโยบายรัฐออกมาเอาผลประโยชน์ของชาติไม่ใช่ของกลุ่มผลประโยชน์เป็นตัวตั้ง ก็สามารถนำพาบริหารประเทศไปด้วยดี แต่ถ้าผิดจากนี้ต่อให้เขียนออกมาดีอย่างไรก็ลำบาก ยิ่งในยุคที่มีการหวาดระแวงกัน ต่างก็ไม่อยากให้อีกฝ่ายกุมหัวใจและทิศทางของรัฐอย่างแท้จริง ถ้าหากยุทธศาสตร์ชาติจะต้องเกิดขึ้น ก็ควรเป็นแบบกว้างที่ไม่ทำให้นโยบายรัฐที่จะมารองรับอึดอัด เพื่อผลประโยชน์ของชาติ อาจวางกรอบอัตลักษณ์ของชาติว่า นโยบายรัฐที่มารองรับจะเป็นอย่างไรก็ช่าง ประเทศชาติจะไม่ออกนอกกรอบอัตลักษณ์นี้ อัตลักษณ์ที่ว่านี้แต่ละชาติเขากำหนดต่างกัน เช่น ญี่ปุ่นว่าตนเองจะต้องเป็นชาติรักสันติเท่านั้น หรือจีนต้องมีพรรคเป็นศูนย์กลางตลอดกาล เราควรหาอัตลักษณ์ไทยให้เจอ อาจมองที่รัฐธรรมนูญและที่อื่นๆ อีกครับ