ปั่นเชิงสัญญะ | คมชัดลึก

             น่าจะกลายเป็นรูปแบบการใช้ชีวิต หรือ “ไลฟ์สไตล์” ไปแล้ว สำหรับการปั่นจักรยานออกกำลังกายเพื่อสุขภาพ ทุกวันนี้เดินไปทางไหนก็เห็นนักปั่นจักรยานในชุดเครื่องแต่งกายที่รัดกุม พร้อมสรรพด้วยเครื่องอำนวยความสะดวก ปั่นจักรยานไปเป็นกลุ่มตามถนน ตามสวนสาธารณะและสถานที่ออกกำลังกาย นักปั่นจักรยานเหล่านี้มีหลากหลายอาชีพและเพศวัย สองสามปีที่ผ่านมาธุรกิจจำหน่ายจักรยานและอุปกรณ์เสริมเฟื่องฟูเป็นพิเศษ มีการจัดกิจกรรมและเทศกาลปั่นจักรยานกันแทบทุกสัปดาห์ก็ว่าได้ การปั่นจักรยานจึงเป็นรูปแบบการใช้ชีวิตอีกแบบหนึ่งที่คนชั้นกลางขึ้นไป สมาทานเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวัน

             คิดดูก็แปลก ก่อนหน้าที่เราจะมียานยนต์ประเภทต่างๆ ทั้งรถมอเตอร์ไซค์ และรถยนต์ เราก็ใช้จักยานกันมาก่อน แต่การปั่นจักรยานของคนในอดีต ก็เป็นการปั่นเพื่อการเดินทางไปไหนมาไหน แทนการเดิน ซึ่งแน่ละจักรยานย่อมไปได้ไวกว่า ไกลกว่า และยังสามารถบรรทุกข้าวของได้อีกด้วย แต่พอมียานพาหนะประเภทติดเครื่องยนต์ขึ้นมา จักรยานก็กลายเป็นของตกยุค แม้จะมีการใช้อยู่ก็เป็นการใช้เพื่อใช้งานในระยะสั้นๆ หรือไม่ก็สำหรับเด็กๆ ในชนบทใช้ปั่นไปโรงเรียน แม้จะมีความพยายามในการรณรงค์ให้คนไทยหันมาใช้จักรยานเพื่อประหยัดพลังงานอยู่เสมอ แต่ก็ไม่ค่อยประสบความสำเร็จ ที่ผ่านมาจักรยานจึงเป็นสัญลักษณ์ของสังคมที่ยังไม่เจริญ เหมือนที่เราเคยเห็นในประเทศกลุ่มสังคมนิยมหลายๆ ประเทศ ก่อนที่จะเปลี่ยนโฉมหน้ามาเป็นประเทศกึ่งทุนนิยมในปัจจุบัน

             เพิ่งไม่กี่ปีมานี่เอง ที่การปั่นจักรยานเริ่มกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้งหนึ่ง และกลายมาเป็นกระแสที่มาแรงใน พ.ศ.นี้ แต่จักรยานที่นำมาใช้ปั่นกันในทุกวันนี้ ไม่ใช่จักรยานแบบ “บ้านๆ” อีกแล้ว หากแต่มันเป็นจักรยานประเภทที่ใช้ในการแข่งขันเป็นเกมกีฬา คือจักรยานเสือหมอบ หรือไม่ก็จักรยานเสือภูเขา ซึ่งเป็นจักรยานที่ปั่นได้คนเดียว ไม่สามารถบรรทุกข้าวของหรือนั่งซ้อนท้ายได้แบบจักรยานบ้านๆ หรือจักรยานใช้งานอีกต่อไป จุดประสงค์ของการใช้งานก็เป็นการปั่นเพื่อออกกำลังกาย หรือไม่ก็เพื่อเข้าแข่งขันในฐานะเกมกีฬา

             จักรยานในกระแสใหม่ จึงเป็นจักรยานที่มีราคาแพง ตั้งแต่ไม่กี่พันไปจนถึงหลักแสน วัสดุที่นำมาใช้ประกอบเป็นโครงสร้างและตัวจักรยานก็เป็นวัสดุพิเศษ มีน้ำหนักเบา แต่มีความแข็งแกร่งและทนทานเป็นพิเศษ คนที่มีจักรยานแบบนี้ครอบครอง จึงไม่ใช่ชาวบ้านทั่วไป หากแต่เป็นคนที่มีรสนิยม มีกำลังทรัพย์ ที่เราเรียกกันว่าคนชั้นกลางประมาณนั้น ใครมีจักรยานราคาแพง ก็พากันมาอวดประชันแข่งกัน จักรยานจึงกลายเป็นข้าวของเครื่องใช้ที่ใช่ว่าจะหาซื้อกันได้ง่ายๆ

             การปั่นจักรยานใน พ.ศ.นี้ จึงมีรายละเอียดที่แตกต่างไปจากการปั่นในอดีตค่อนข้างมาก มันกลายเป็นกระแส เป็นแฟชั่นที่น่าจับตามองเป็นพิเศษ จักรยานก็ให้ความหมายจากยานพาหนะ กลายเป็นเครื่องบ่งบอกรสนิยม ฐานะและชนชั้นทางสังคม การปั่นจักรยานก็เป็นกิจกรรมที่มากกว่าเพื่อการออกกำลังกาย หรือเพื่อสำหรับแข่งขันในเชิงกีฬา หากมันถูกผนวกและใส่ความหมายต่างๆ นานาลงไป เช่น การปั่นเพื่อกิจกรรมหารายได้สาธารณกุศล การปั่นเพื่อเทิดพระเกียรติ ดังที่เกิดขึ้นในวันแม่แห่งชาติคือกิจกรรม “ปั่นเพื่อแม่” ที่เกิดขึ้นทั่วประเทศในวันนี้

             หากมองในสายตาของนักวิชาการด้านวัฒนธรรมศึกษา ก็จะมองว่า การปั่นจักรยานใน พ.ศ.นี้ เป็นการปั่นเชิงสัญญะ คือเป็นการปั่นที่เป็นมากกว่าเพื่อสัญจรไปไหนมาไหน เพื่อการแข่งขันหรือเพื่อการออกกำลังกาย แต่มันเป็นการปั่นที่เราสามารถใส่ความหมายอะไรลงไปก็ได้ พวกข้าราชการบำนาญตั้งกลุ่มกันปั่นจักรยานเพื่อสุขภาพ เพื่อการรวมตัวกันเป็นสังคม เช่นเดียวกับคนทำงานวัยหนุ่มสาว หรือแม้แต่วัยรุ่น ที่รวมตัวกันปั่นเพื่อสร้างเครือข่ายทางสังคมขึ้นมามากมาย

             ไม่เพียงแต่การปั่นจักรยานจะเป็นการปั่นเชิงสัญญะเท่านั้น แต่ตัวของจักรยานและเครื่องบริขารทั้งหลายก็กลายเป็นสัญญะขึ้นมาเหมือนกัน มีการประดับตกแต่งอุปกรณ์เสริมมากมายที่ล้วนแล้วแต่มีราคาแพงทั้งสิ้น มีข้อสังเกตจากนักปั่นมืออาชีพว่า นักปั่นมือใหม่ชาวไทยมักจะให้ความสำคัญกับอุปกรณ์เสริม เครื่องแต่งกายมากกว่า จะให้ความสนใจเรื่องเทคนิคและวิธีการในปั่นจักรยานที่ถูกต้อง

             ในสังคมทุนนิยม และบริโภคนิยมอย่างทุกวันนี้ กิจกรรมต่างๆ ที่คนนิยมก็สามารถกลายเป็นการบริโภคเชิงสัญญะได้ทั้งสิ้น มันเป็นรูปแบบการใช้ชีวิตของคนในโลกยุคใหม่ เป็นกิจกรรมทางสังคม ที่สามารถก่อให้เกิดกิจกรรมต่อเนื่องได้มากมาย ทั้งสร้างสรรค์และไม่สร้างสรรค์ ขึ้นอยู่กับว่า เราจะสร้างความหมายเชิงสัญญะแบบไหนให้กับมัน