ระบบประกันในโลกอาชญากรรม | คมชัดลึก

 สิทธิที่ได้มาจากการประกันตัวในชั้นศาลมิใช่เป็นไปเพียงเพื่อการเตรียมตัวของผู้ต้องหาเพื่อรวบรวมพยานหลักฐานมาสู้คดีแสดงความบริสุทธิ์ของตนเองเท่านั้น หากแต่ในโลกของอาชญากรรมโดยเฉพาะอย่างยิ่งในคดียาเสพติดนั้น การประกันตัวทำให้เขายินยอมพร้อมใจที่จะเสี่ยงมากขึ้น

 “มีแต่เสมอตัวกับรอด” ชายหนุ่มพยายามจะโน้มน้าวให้ดิฉันเห็นด้วยและเข้าใจการกระทำผิดซ้ำของพวกเขา พวกเขาถูกจับด้วยคดีจำหน่ายยาเสพติด “ผมโดนอุ้ม”

 เขาเล่าให้ดิฉันฟังด้วยน้ำเสียงร่าเริง สนุกสนานไม่แสดงความโกรธเคือง กล่าวโทษ เรื่องเล่าพรั่งพรูเกี่ยวกับวิธีการจับกุมและการสอบสวนในระหว่างที่เจ้าหน้าที่ตำรวจจับกุมหรือที่พวกเขานิยมเรียกว่า อุ้ม นั้นไม่แตกต่างจากที่ดิฉันได้รับรู้ในขณะที่ศึกษาวิจัยเกี่ยวกับโลกของตำรวจ วิธีที่ทั้งกลุ่มตำรวจและกลุ่มผู้กระทำผิดต่างให้ความเห็นแก่ดิฉันว่า “เป็นวิธีเดียวที่ทำให้พวกเขายอมบอกความจริงแก่เจ้าหน้าที่ตำรวจ” หากแต่เป็นวิธีการที่ “คนนอกวงการ”ให้นิยามความหมายว่า ป่าเถื่อน รุนแรง ล้าสมัย

 “ถึงยังไงตำรวจมันก็เก็บตัวไว้ได้แค่ไม่กี่วัน พอมันส่งศาลเราก็รอด” ความหวังและกำลังใจให้อดทน สู้และเลือกที่จะให้ข้อมูลบางอย่างแก่ตำรวจ เป็นเหลี่ยมคมที่พวกเขาฝึกปรือแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากรุ่นใหญ่สู่รุ่นเล็ก รวมไปถึงกลุ่มคนที่พวกเขาเรียนรู้ว่าจะสามารถช่วยเหลือพวกเขาได้จากคดี หากพวกเขามีเงินมากพอ

 “หนูกันเงินไว้ส่วนหนึ่งเลย เตรียมไว้ให้มันประกันตัว” หญิงสาวท้องแก่บอกเล่าถึงเหตุผลที่เขาต้องทำหน้าที่ควบคุมระบบบัญชี การเงินของธุรกิจผิดกฎหมายนี้

 หลังจากได้รับอิสรภาพผ่านการประกันตัวในชั้นศาลไม่ถึงเดือน การเร่งจัดจำหน่ายกระทำขึ้นภายใต้การรับรู้ของผู้คนในชุมชนที่ใกล้ชิด ไม่มีการห้ามปราม บริบทดังกล่าวกลายเป็น “วิถีปกติ” หลังจากนั้นไม่นานเจ้าหน้าที่ตำรวจนำหมายศาลมาค้นที่พัก แต่ไม่พบของกลาง ไม่มีหลักฐาน ไม่มีพยาน

 จนกระทั่งคืนหนึ่งเขาหายตัวไป ไร้ร่องรอย “หนูมั่นใจ มันต้องโดนตำรวจอุ้ม” หญิงสาวเล่าให้ฟังถึงความคิดของเธอเกี่ยวกับเหตุการณ์ต่างๆ ที่ทำให้เธอสรุปเช่นนั้น ซึ่งวิธีการดังกล่าวสอดคล้องกับชุดความรู้ที่ดิฉันได้เรียนรู้จากเจ้าหน้าที่ตำรวจเช่นกัน

 “ตำรวจมันโทรมาแล้ว มันบอกว่าพรุ่งนี้ให้มารับตัวที่โรงพัก” หญิงสาวโทรศัพท์มาหาดิฉันและพูดต่อด้วยน้ำเสียงที่คลายความกังวลใจว่า “หนูเตรียมเงินประกันไว้แล้วพรุ่งนี้จะประกันตัวออกเลย” อิสรภาพกลับคืนมาอีกครั้ง

 เรื่องเล่าเกี่ยวกับประสบการณ์โดยเฉพาะอย่างยิ่งคำถามต่างๆ ที่เจ้าหน้าที่ตำรวจซักถามเขานั้นถูกถ่ายทอดสู่กลุ่มพวกกัน ไม่ว่าจะเป็น เด็ก วัยรุ่น ผู้ใหญ่ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้นี้ได้ก่อร่างวิธีคิด เหลี่ยมคม และวิธีการต่างๆ ในการดำเนินชีวิตในโลกอาชญากรรม

 ถึงเวลาหรือยังที่ระบบประกันในวงการยุติธรรมจะถูกตั้งคำถาม ถึงความเหมาะสมกับบริบทสังคม วัฒนธรรมไทย ระบบประกันกลายเป็นบริบทที่เอื้อต่อการกระทำผิดซ้ำหรือไม่ ? องค์กรภาคีที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดมีระบบหลักการที่เอื้อต่อการปฏิบัติภารกิจร่วมกันหรือไม่เพียงใด ?

 ผศ.ดร.ปนัดดา ชำนาญสุข