สนธิสัญญาเอเชียคืออะไร? | คมชัดลึก

              รัฐมนตรีต่างประเทศอินโดนีเซีย นายมาร์ตี้ นาตาเลกาวา ได้เสนอสนธิสัญญาเอเชียใหม่ (Indo-Pacific Wide Treaty of Friendship and Cooperation) ที่กรุงวอชิงตัน สองอาทิตย์ที่ผ่านมา ต้องยอมรับว่า งานนี้มาร์ตี้ใจถึงมาก ที่กล้าเสนออะไรที่มีผลกระทบกระเทือนอาเซียน

              อินโดนีเซียมีความเชื่ออย่างหนึ่งคือ ภูมิภาคเอเชียอาคเนย์จะปกติสุข ไม่มีความขัดแย้งได้ต้องไม่ให้มหาอำนาจเข้ามาจุ้นจ้าน แต่ถ้าไม่สามารถห้ามได้ ต้องทำให้แน่ใจว่า ประเทศในภูมิภาคสามารถจะโน้มน้าวการกระทำของมหาอำนาจได้บ้าง มิฉะนั้นภูมิภาคจะเต็มไปด้วยความขัดแย้งที่ประเทศอื่นๆ ทำไว้ นี่คือสาเหตุหลักที่อินโดนีเซียเสนอไอเดียนี้ ในอดีตอินโดนีเซียมีบทบาทในการนำเสนอกฎบัตรอาเซียนและแผนปฏิบัติการทางด้านการเมืองและความมั่นคง สนธิสัญญาเอเชียมิใช่เป็นความคิดใหม่ เมื่อสามปีก่อนออสเตรเลียเคยเสนอสนธิสัญญาความมั่นคงแบบเดียวกันมาก่อน เพียงแต่ว่า ตอนนั้นรัฐมนตรีต่างประเทศ เควิน รัดด์เสนอโดยไม่ได้ปรึกษาประเทศอาเซียนก่อน เลยถูกอาเซียนเล่นงานและท้ายที่สุดปฏิเสธไม่ยอมรับเอาดื้อๆ ตอนนี้ต้องติดตามดูว่า อาเซียนด้วยกันจะมีปฏิกิริยาอย่างไรบ้างต่อสนธิสัญญาเอเชียใหม่

              ก่อนหน้านี้รัสเซียได้เสนอสนธิสัญญาว่าด้วยความมั่นคงในเอเชียแปซิฟิกให้แก่อาเซียนเช่นกัน แต่ไม่เป็นข่าว โดยมีหลักการที่อาเซียนนำมาใช้และบรรจุอยู่ในสนธิสัญญาว่ด้วยมิตรภาพและความร่วมมือ (Treaty of Amity and Cooperation) เช่น ห้ามการใช้กำลังในการแก้ไขข้อพิพาท ห้ามไม่ให้แทรกแซงกิจกรรมการเมืองในประเทศ เป็นต้น

              สำหรับรัสเซีย การใช้หลักการอาเซียนที่มีอยู่มาเป็นองค์ประกอบ มีจุดประสงค์ชัดเจน เพื่อต้องการให้อาเซียนสนับสนุนข้อเสนอนี้ ในอดีตรัสเซียเคยเสนอแผนความมั่นคงในลักษณะนี้หลายครั้ง แต่ถูกปฏิเสธเช่นกัน

              รัสเซียไม่อยากเห็นทั้งสหรัฐอเมริกาและจีนมีอิทธิพลเหนือเอเชียอาคเนย์แบบที่เห็นหันทุกวัน ในยุคสงครามรัสเซียมีสมุนอยู่ในอินโดจีนทั้งที่ลาว เวียดนามและกัมพูชา ฉะนั้นรัสเซียต้องการเข้ามาในภูมิภาคเพื่อถ่วงดุลอำนาจของทั้งสหรัฐอเมริกาและจีน

              ในเวทีการเมืองโลก รัสเซียเป็นหอกข้างแคร่ของสหรัฐอเมริกา ไม่ว่าจะเป็นที่อิหร่าน หรือซีเรีย ในฐานะที่เป็นหนึ่งสมาชิกของคณะกรรมาธิการความมั่นคงขององค์การสหประชาชาติ ฉะนั้นรัสเซียพยายามบอกกับสมาชิกอาเซียนว่า การสนับสนุนให้รัสเซียมีบทบาทมากขึ้นอาเซียน จะทำให้ภูมิภาคมีเสถียรภาพและมีสันติภาพ ทั้งนี้เป็นเพราะว่ารัสเซียไม่มีแผนการใดๆ ทั้งสิ้นในการจะตั้งฐานทัพแบบสหรัฐอเมิรกา นอกจากนั้นรัสเซียไม่สนับสนุนลัทธิการครองเจ้า

              การที่อินโดนีเซียเสนอไอเดียนี้ออกมาในตอนนี้ เพื่อฉวยโอกาสหักเหลี่ยมรัสเซีย ลึกๆ ทางอินโดนีเซียรู้ดีอยู่ว่า ข้อเสนอรัสเซีย เท่าที่ติดตามดู อาเซียนคงไม่เล่น ฉะนั้นอินโดนีเซียจึงคิดสูตรของตัวเองขึ้นมา

              บทบาทนำในอาเซียนของไทยนั้น ถดถอยไปมากในสองปีที่ผ่าน มา (กระทรวงการต่างประเทศมักจะโต้ว่าไม่จริง นักข่าวคิดไปเองไม่รู้ข้อเท็จจริง) เพราะผู้นำไทยไม่สนใจเรื่องอาเซียน ทั้งนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีต่างประเทศไม่สามารถต่อยอดได้จากประเด็นที่เจรจากันในห้องประชุมในอาเซียน หรือเวทีอื่นๆ เขียนถึงเรื่องนี้ทีไรมักถูกต่อว่ามีอคติต่อผู้นำไทย จริงๆ แล้วไม่ใช่ ในเวทีการเมืองภูมิภาค ไทยเราสามารถหาคนเก่งกว่านี้ได้

              ที่เห็นชัดๆ คือ บทบาทอินโดนีเซียโดดเด่น เพราะรัฐมนตรีต่างประเทศอินโดนีเซีย มาร์ตี้ นาตาเลกาวา มีขีดความสามารถสูง ไม่ต้องท่องจำ สามารถหยิบเอาความคิดดีๆ ที่ได้คุยกัน มาประติดประต่อกัน รัฐบาลชุดก่อนถึงแม้ว่จะมีข้อบกพร่องมากมายยังสามารถผลักดันเครือข่ายอาเซียนได้

              แน่นอนภายในปีนี้ อาเซียนต้องพิจารณาข้อเสนอนี้ของอินโดนีเซีย และประเมินดูว่า มันจะมีผลอย่างไรต่ออาเซียนและองค์กรต่างๆ ในอนาคตต่อไป อาเซียนต้งพยายามใช้กลไกและหลักการที่มีอยู่ ในการปกป้องไม่ให้เกิดความขัดแย้งหรือแก้ไขข้อพิพาทเสียก่อน ก่อนจะไปอาศัยกลไกอื่นๆ รวมทั้งองค์กรระหว่างประเทศเช่นองค์การสหประชาชาติ