ทำความเข้าใจกับสาเหตุน้ำท่วมกรุงเทพฯ

โดยลักษณะทางกายภาพ กรุงเทพมหานคร ตั้งอยู่บนชั้นดินเหนียวสลับชั้นน้ำบาดาล เมื่อฝนตกหนักหรือมีน้ำท่วมขังจะทำให้ชั้นดินทรุดตัวต่ำลง ซึ่งผลกระทบต่อการระบายน้ำที่ทำได้ช้า อีกทั้งกรุงเทพฯ ยังเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำเป็นลักษณะแอ่งกระทะลงไป ทำให้น้ำที่ท่วมไม่สามารถไหลตามแรงน้ำท่วมออกสู่แม่น้ำลำคลองและอ่าวไทยได้สะดวก จากการศึกษาของหลายหน่วยงานได้ชี้ว่า  กรุงเทพทรุดตัวโดยเฉลี่ยประมาณปีละ 2 ซม.

นอกเหนือจากลักษณะทางกายภาพของกรุงเทพฯ ที่ทำให้น้ำท่วมขังได้ง่ายแล้วยังระบายน้ำออกได้ช้าอีก ปัจจัยจากพฤติกรรมมนุษย์ เช่น การสร้างสิ่งปลูกสร้างขวางทางฟลัดเวย์โดยธรรมชาติ การสร้างตึกสูงและหมู่บ้านโดยปราศจากการวางผังทางเดินน้ำ การรุกล้ำลำคลองและการทิ้งขยะลงท่อระบายน้ำและคูคลอง ยังซ้ำเติมให้ปัญหาน้ำท่วมขังเลวร้ายยิ่งขึ้นไปอีก

 

ทางแก้ปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพฯ อย่างยั่งยืนนั้น นอกจากจะต้องมีผังเมืองที่ควบคุมความเจริญอย่างเป็นระเบียบพร้อมการวางผังทางเดินน้ำ การรณรงค์ให้ประชาชนมีจิตสำนึกรักษาสิ่งแวดล้อมไม่ทิ้งขยะลงท่อระบายน้ำและคูคลอง การมีอุโมงค์ระบายน้ำขนาดใหญ่มากพอที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำบริเวณที่มีปัญหาน้ำท่วม การเพิ่มพื้นที่ของ “ดิน” ในการซับน้ำและรองรับน้ำส่วนเกินจากฝนตกหนักจนเกิดปัญหาน้ำท่วมมีความจำเป็นอย่างมาก

แก้มลิง : การป้องกันน้ำท่วมกรุงเทพฯ ในระยะยาว

พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานแนวพระราชดำริในการบริหารจัดการน้ำท่วมด้วย “แก้มลิง” ซึ่งเป็นวิธีที่สอดคล้องกับสภาพลักษณะทางกายภาพของกรุเงทพฯ ที่เป็นพื้นที่ราบลุ่ม มีลักษณะเป็นแอ่งกระทะ โดยการจัดหาพื้นที่ลุ่มเป็นที่รองรับเก็บกักน้ำชั่วคราวเมื่อฝนตกหนัก

 

ลักษณะและวิธีการของโครงการแก้มลิง

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

 

1. ระบายน้ำออกจากพื้นที่ตอนบนให้ไหลไปตามลำคลองลงคลองพักน้ำขนาดใหญ่บริเวณชายทะเล

2. เมื่อระดับน้ำทะเลลดลงต่ำกว่าน้ำในคลอง น้ำในคลองจะไหลลงสู่ทะเลเองตามธรรมชาติตามแรงโน้มถ่วงของโลก (Gravity Flow)

3. สูบน้ำออกจากแก้มลิงซึ่งเป็นที่พักน้ำเดิม ให้ระบายออกสู่ทะเล เพื่อให้น้ำตอนบนค่อยๆ ไหลมาเองตลอดเวลา ดังนั้น ปริมาณน้ำท่วมในพื้นที่จะค่อยๆ ลดลง

4. เมื่อระดับน้ำทะเลสูงกว่าระดับน้ำในลำคลอง ให้ปิดประตูระบายน้ำเพื่อป้องกันไม่ให้น้ำไหลย้อนกลับโดยยึดหลักน้ำไหลทางเดียว (One Way Flow)

 

กรุงเทพฯ มีพื้นที่แก้มลิงเพียงพอหรือไม่

ปัจจุบัน (ปี 2560) สำนักการระบายน้ำสามารถจัดหาพื้นที่รองรับและเก็บกักน้ำได้แล้ว 25 แห่ง มีศักยภาพเก็บกักน้ำได้ประมาณ 13.04 ล้าน ลบ.ม. ยังคงต้องจัดหาพื้นที่แก้มลิงรองรับน้ำเพิ่มเติมอีกประมาณ 5.96 ล้าน ลบ.ม.

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

จึงเป็นที่มาของโครงการจัดทำบึงรับน้ำบริเวณพื้นที่ฝั่งตะวันออกของกรุงเทพมหานคร มีด้วยกันทั้งสิ้นจำนวน 6 โครงการด้วยกัน ได้แก่

1) โครงการบึงรับนํ้าบริเวณคลองลำหม้อแตก เขตสายไหม สามารถเก็บกักน้ำได้ 1 ล้าน ลูกบาศก์เมตร

2) โครงการบึงรับนํ้าบริเวณคลองพระยาสุเรนทร์ คลองสามวาตะวันออก สามารถเก็บกักน้ำได้ 1.9 ล้าน ลูกบาศก์เมตร

3) โครงการบึงรับนํ้าบริเวณคลองคู้บอน เขตคันนายาว สามารถเก็บกักน้ำได้ 8.7 แสน ลูกบาศก์เมตร

4) โครงการบึงรับนํ้าบริเวณคลองบางชัน เขตมีนบุรี สามารถเก็บกักน้ำได้ 2.6 แสน ลูกบาศก์เมตร

5) โครงการบึงรับนํ้าบริเวณคลองสามวา 1 เขตคลองสามวา สามารถเก็บกักน้ำได้ 8.5 แสน ลูกบาศก์เมตร

6) โครงการบึงรับนํ้า บริเวณคลองสามวา 2 เขตคลองสามวา สามารถเก็บกักน้ำได้ 8.9 แสน ลูกบาศก์เมตร

โครงการทั้ง 6 โครงการนี้ สามารถกักเก็บน้ำได้ปริมาณรวมถึง 5,770,000 ลูกบาศก์เมตร และพื้นที่ของโครงการทั้งหมดยังเป็นที่โล่ง ไม่มีสิ่งปลูกสร้างใดๆ

ทั้งนี้ งบประมาณในการจัดกรรมสิทธิ์ของบึงรับน้ำ (แก้มลิง) คู้บอนอยู่ที่ประมาณ 254,000,000 ล้านบาท

 

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากโครงการแก้มลิง

1. ช่วยระบายน้ำท่วมขังในที่ลุ่มสู่ทะเล

2. ช่วยลดระยะเวลาน้ำท่วมขังให้สั้นลง

3. ลดปัญหาความตึงเครียดทางด้านจิตใจของราษฎรในพื้นที่น้ำท่วม

4. ลดความสูญเสียทางด้านเศรษฐกิจในพื้นที่ที่ถูกน้ำท่วม

5. ลดค่าใช้จ่ายในการบูรณะซ่อมแซมสาธารณูปโภค

6. เป็นพื้นที่กักเก็บน้ำสำหรับไว้ใช้ในยามหน้าแล้ง

7. เป็นพื้นที่บำบัดน้ำเสียในชุมชนจากการสร้างบ่อบำบัดน้ำเสียในบริเวณพื้นที่ที่ทำแก้มลิง

8. เป็นพื้นที่สีเขียวจากการปลูกต้นไม้ใหญ่ในบริเวณพื้นที่ที่ทำแก้มลิง

9. เป็นพื้นที่สาธารณะสำหรับพักผ่อนหย่อนใจและออกกำลังกายในบริเวณพื้นที่ที่ทำแก้มลิง

10. กรุงเทพฯ เป็นเมืองเศรษฐกิจหลักของไทย เป็นเมืองที่มีมูลค่าผลิตภัณฑ์มวลรวม (GDP) อันดับ 1 ขอบประเทศ จึงควรต้องมีระบบป้องกันอุทกภัยที่ดี ไม่ให้ภัยธรรมชาติสร้างความเสียหายต่อระบบเศรษฐกิจ

 

ทั้งนี้ เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 2563 เวลา 09.30 น. ตัวแทนหมู่บ้านและชุมชนที่อยู่รอบบึงรับน้ำคู้บอน (แก้มลิง) รวมถึงศูนย์พิทักษ์สิทธิฯ มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค ได้ยื่นหนังสือถึงผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เพื่อให้ตรวจสอบพื้นที่เตรียมประกาศพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตเวนคืนที่ดิน จัดทำบึงรับน้ำบริเวณคลองคู้บอน และกำหนดมาตรการในการคุ้มครองพื้นที่เตรียมประกาศฯ โดยมี นายโกสิน เทศวงษ์ ผู้ช่วยเลขานุการผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เข้ารับหนังสือจากตัวแทนฯ

ว่าที่ร้อยตรี สมชาย อามีน ตัวแทนชุมชนที่อยู่รอบบึงรับน้ำคู้บอน (แก้มลิง) กล่าวว่า ประเด็นที่ขอเข้าพบผู้ว่า กทม. ในวันนี้ มีขึ้นเพื่อสนับสนุนโครงการแก้มลิง (คู้บอน) ที่ กทม. จัดหาพื้นที่แก้มลิงรับน้ำฝั่ง กทม. ตะวันออก โดยมีการสำรวจเพื่อเวนคืนจำนวน 6 บึง ในพื้นที่ฝั่งตะวันออก สามารถเก็นน้ำชั่วคราวเพิ่มเติมได้อีก 5 ล้านลูกบาศก์เมตร แต่ได้ถูกคัดค้านและล้มเลิกไปถึง 4 บึง ทำให้พื้นที่กักน้ำหายไปถึง 4 ล้านลูกบาศก์เมตร และยังคงเหลืออยู่เพียง 2 บึง คือ บึงคู้บอน ขนาดกักน้ำ 800,000 ลูกบาศก์เมตร และคลองบางชัน ขนาดกักน้ำ 200,000 ลูกบาศก์เมตร หายไปถึง 4 ล้านลูกบาศก์เมตร ซึ่งหากทั้ง 2 บึงไม่สามารถเวนคืนที่ดินได้อีก กทม. ก็จะไม่มีพื้นที่แก้มลิงให้ทำบึงรับน้ำป้องกันน้ำท่วมกรุงเทพฯ ได้

 

“ปัจจุบัน กทม. ยืนยันชัดว่ากำลังทำโครงการแก้มลิง (คู้บอน) และอยู่ระหว่างเตรียมออกประกาศกฤษฎีกากำหนดเขตเวนคืนที่ดินตามขอบเขตบึงรับน้ำที่ได้สำรวจออกแบบและมีขอบเขตชัดเจนแล้ว แต่ในความเป็นจริง พบว่า ตอนนี้มีการนำรถแบคโฮและรถถมดินเข้ามาถมที่ดินปรับหน้าดินและรังวัดที่ดินเป็นแปลงย่อยๆ เพื่อจัดสรรที่ดินในเขตที่ถูกระบุเป็นบึงรับน้ำ ทำให้ประชาชนเกิดความวิตกว่าโครงการจะถูกยกเลิกไป จึงต้องการให้ผู้ว่า กทม. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ลงพื้นที่เตรียมประกาศกำหนดเขตเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างความมั่นใจให้กับประชาชนว่า กทม. จะเดินหน้าอย่างจริงจังกับโครงการดังกล่าวอย่างแน่นอน ทั้งงบประมาณเวนคืนที่ดินและงบประมาณก่อสร้าง” ตัวแทนชุมชนที่อยู่รอบบึงรับน้ำคู้บอน (แก้มลิง) กล่าว

 

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่

 

ป้องกัน "น้ำท่วมกรุงเทพฯ" เข้าใจสาเหตุ "แก้มลิง" มีความจำเป็น หรือไม่