ผู้ตรวจการฯ มีมติส่งศาล รธน. วินิจฉัยปม "บาร์โค้ดบัตรเลือกตั้ง" ส่อไม่ลับ-ขัดรัฐธรรมนูญ | คมชัดลึก

13 มี.ค. 2569 สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน มีมติเห็นชอบยื่นคำร้อง พร้อมความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา 213 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 เพื่อให้พิจารณาวินิจฉัยการปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เลขาธิการ กกต. และสำนักงาน กกต. ในการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ทั่วไปเมื่อวันที่ 8 ก.พ. 2569

สืบเนื่องจากกรณีการกำหนดรูปแบบและจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีการใช้บาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ด ซึ่งนำไปสู่การตั้งข้อสังเกตว่าสามารถเชื่อมโยง สืบค้นย้อนกลับไปถึงตัวผู้ใช้สิทธิและผลการลงคะแนนได้

มติดังกล่าว มาจากการที่ผู้ตรวจการแผ่นดินได้รับคำร้องเรียนจากประชาชนรวมทั้งสิ้น 21 คำร้อง ชี้ให้เห็นว่า รูปแบบบัตรเลือกตั้งดังกล่าว ทำให้การออกเสียงลงคะแนนไม่ได้เป็นไปโดยลับ ถือเป็นการกระทำที่ละเมิดสิทธิเสรีภาพของผู้ร้องเรียนรวมถึงประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ซึ่งขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ

โดยเมื่อวันที่ 10 มี.ค. 2569 ทางผู้ตรวจการแผ่นดินประชุมปรึกษาหารือและประเมินข้อมูลจากการแสวงหาข้อเท็จจริงประกอบข้อกฎหมายอย่างละเอียด ก่อนจะได้ข้อสรุปว่าข้อร้องเรียนดังกล่าวมีน้ำหนักและเหตุผลเพียงพอที่เชื่อได้ว่าการกระทำของ กกต. ขัดต่อเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ มาตรา 83 และมาตรา 85 ที่ให้การรับรองและคุ้มครองไว้ จึงนำมาสู่การลงมติเห็นชอบให้ส่งเรื่องส่งให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยตามอำนาจหน้าที่ในวันนี้

นอกจากประเด็นหลักเรื่องความลับในการลงคะแนนแล้ว ผู้ตรวจการแผ่นดินยังเปิดเผยถึงการเพิ่มบริบทการตรวจสอบข้อร้องเรียนอื่นๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 8 ก.พ. 2569 ซึ่งขณะนี้กำลังอยู่ระหว่างการพิจารณาตามหน้าที่และอำนาจอีกหลายประเด็น โดยเฉพาะข้อสงสัยเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของ ระเบียบ กกต. ว่าด้วยการเลือกตั้ง สส. พ.ศ. 2566 ข้อ 129 วรรคสอง ที่เปิดช่องให้ กกต. อาจกำหนดให้มีรหัสหรือเครื่องหมายหรือข้อความอื่นใดเพิ่มเติมลงในบัตรเลือกตั้งเป็นกรณีพิเศษได้

เนื่องจากประเด็นนี้อาจมีปัญหาขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา 85 รวมถึงพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้ง สส. พ.ศ. 2561 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 84 และมาตรา 96

ก่อนหน้านี้ สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินได้มีหนังสือขอให้สำนักงาน กกต. ชี้แจงข้อ เท็จจริงและส่งเอกสารหลักฐานเพื่อประกอบการพิจารณา เรื่องร้องเรียนมายังสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน ภายในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่ง กกต. ได้ส่งคำชี้แจงมาแล้ว และอยู่ระหว่างการนำมาประกอบการพิจารณา