โควตา…มีเรื่องดีๆ ในเรื่องแย่ๆเสมอ | คมชัดลึก

 เพื่อนวัยเด็กของผมคนหนึ่ง เคยพร่ำบ่นในโชคชะตา พระเจ้าไม่เคยเข้าข้าง แถมบางครั้งยังกลั่นแกล้งให้มีเรื่องต้องเจ็บช้ำน้ำใจอยู่บ่อยๆ แต่ถึงวันนี้ ผมก็ไม่เคยเห็นเธอท้อถอย เธอยืนหยัดจะต่อสู้ต่อไป ไม่ยอมแพ้

 ผมนึกถึงเพื่อนคนนี้ เพราะจำได้สนิทใจถึงคืนคืนหนึ่งที่เธอเคยพูดเรื่อง “โควตา” ให้ผมฟังอย่างน่าสนใจ ผมได้ประยุกต์เอามาเป็นอุทาหรณ์เตือนสติตัวเองบ่อยๆ

 ตั้งแต่เด็ก ด้วยความที่ไม่ร่ำรวยเงินทองมากมาย การใช้จ่ายในบ้านของเธอเป็นไปอย่างจำกัดจำเขี่ย มีการใช้ระบบโควตาเล็กๆ ในเกือบจะทุกเรื่อง อย่างเช่นเปิดเทอมทีไร สัญชาตญาณของลูกสาวคนโตทำให้เธอต้องเสียสละเสื้อผ้า ชุดกีฬา รองเท้าใหม่ๆ ให้น้องๆ เสมอ

 แม้กระทั่งการไปกินข้าวนอกบ้านดีๆ ไปเที่ยวทะเลต่างจังหวัด ก็ยังต้องมีโควตาจัดสรรแบ่งปันให้ลงตัว เพราะการได้อย่างหนึ่ง หมายถึงการสูญเสียบางอย่างที่อาจจำเป็นมากกว่าไป

 เธอบอกผมว่า ระบบโควตาสอนให้เธอแยกได้ระหว่าง “ต้องมี” กับ “อยากมี” ทุกบาททุกสตางค์ไม่ได้คิดเอาเฉพาะหน้า แต่อยู่บนคอนเซ็ปต์ของการวางแผน มองหน้าระวังหลัง หันซ้ายแลขวาตลอด 

 โตขึ้นมาหน่อย จังหวะพอดีที่กระทรวงศึกษาธิการบ้านเราใช้ระบบจับสลากแบบให้สิทธิ์นักเรียนที่มีบ้านอยู่ใกล้โรงเรียน เธอก็ผิดหวังไม่มีโชค แต่เพราะเธอเป็นเด็กขยัน สมองดี ที่สุดก็สามารถสอบเข้าอีกที่ได้ เธอทิ้งท้ายติดตลกกับผมว่า โชคชะตาหรือจะสู้มานะตน นี่แหละคือบทเรียนของคนไม่ประมาท

 สักสี่ห้าปีที่ผ่านมา เธอเสียใจสุดๆ อีกครั้งกับระบบโควตาการเลื่อนตำแหน่งในออฟฟิศ เพราะแม้จะทุ่มเทหนักหนาแค่ไหน ทำงานดึกไม่เคยบ่น ไปต่างจังหวัดก็ไป ทั้งที่เป็นผู้หญิงยิงเรือ แต่เอาเข้าจริง เธอก็พ่ายแพ้ให้แก่เพื่อนร่วมงานอีกคน ที่เธอเดาได้ว่า เพราะเส้นสายคอนเนกชั่นที่ดีกว่า…ก็เท่านั้น

 ครั้งแรกผมตั้งใจจะปลอบเธอ แต่กลับโดนสอนอย่างจัง เล่นเอาหงายหลังไป บทเรียนนี้สอนไม่ให้เธอมองอะไรข้างเดียว ชีวิตมีเรื่องที่อยู่นอกเหนือการควบคุมอีกมากมาย เธอไม่โกรธคนที่ได้โปรโมท หน้าที่เธอต้องขยันต่อไป พิสูจน์ให้เห็นสัจธรรมของชีวิต “ทำได้ได้ดี” สักวัน

 ส่วนตัว ผมไม่เคยรังเกียจระบบโควตา เพราะถือเป็นแนวคิดที่ดี บนพื้นฐานหลักเศรษฐศาสตร์ง่ายๆ ทรัพยากรมีจำกัด ต้องใช้หรือจัดสรรให้เกิดประโยชน์สูงสุด จะฉุกคิดนิดหน่อยตรงที่ใครเป็นผู้จัดสรร และอยู่บนหลักเกณฑ์อะไร เพราะต้องยอมรับว่า มาตรวัดที่จับต้องที่ทำให้ทุกคนยอมรับได้เป็นเรื่องท้าทาย มีคนได้ ก็มีคนเสียวันยังค่ำ การทำให้ทุกคนแฮปปี้เต็มร้อย ไม่มีทาง

 ที่สำคัญจะหาความยุติธรรมในโลกนี้ก็ยากพอๆ กับการจ้างให้ใครสักคนไปงมเข็มในมหาสมุทร ดังนั้นจะดีมากๆ ถ้าผู้จัดสรรโควตายึดหลักแฟร์ที่สุด ส่วนจะแฟร์แค่ไหน ง่ายๆ ครับ เวลามีคนถาม คุณตอบได้อย่างสง่างาม ไม่ตะกุกตะกัก ไม่เคอะเขิน ไม่กระดากอาย

 ทุกๆ เรื่องจะดีหรือร้าย อยู่ที่ว่าเรามองมุมไหน? “โควตา” ก็เหมือนกัน ถ้ารู้จักนำไปใช้ ก็ดีกับตัวเอง เพื่อนคนนี้สอนให้ผมรู้ว่า โควตาทำให้ชีวิตมีสาระ สนุกและมีความหมายมากขึ้น

 ผมคิดต่อเอง…ถ้าอย่างนั้นเราคงซื้อของแพงได้ แต่อย่างน้อยไม่ให้เกินจุดพอดี จะเล่นหวย ก็ต้องทำพอสนุก แต่อย่ามากจนเว่อร์ เข้าข่ายหวังลมๆ แล้งๆ เมื่อคิดจะสังสรรค์นอกบ้าน ก็ให้มองเป็นการเพิ่มรสชาติ แต่ไม่ทำจนติดเป็นนิสัย

 ทุกอย่างหยอดคำว่า “โควตา” กลายๆ ในหัว จนที่สุดจะเรียนรู้ว่าเรื่องแย่ๆ อย่างนี้ก็พลิกเป็นเรื่องดีๆ ได้เหมือนกัน ลองดูนะครับ

ชัยพล กฤตยาวาณิชย์ [email protected]