จริยธรรมสื่อญี่ปุ่น | คมชัดลึก

      ซึ่งกรณีข่าวธรณีพิบัติที่ประเทศญี่ปุ่น เมื่อเดือนมีนาคม 2554 ก็อาจจัดอยู่ในกลุ่มข่าวที่มีคุณค่าเชิงข่าว ในการนำเสนอต่อผู้บริโภค แต่เมื่อพิจารณาวิธีการ หลักคิดในการนำเสนอข่าวและภาพนี้ ซึ่งอาจถือว่าเป็นข่าวสำคัญในระดับโลก ที่แสดงถึงชะตากรรมของมนุษยชาติแล้ว จะพบว่าสื่อญี่ปุ่นมีความเคร่งครัดในจรรยาบรรณอย่างมาก แม้บ้านเรือนจะเสียหายย่อยยับไม่น้อยไปกว่ายุคที่ประเทศญี่ปุ่นถูกถล่มด้วยระเบิดปรมาณู แม้ผู้คนจะบาดเจ็บ ล้มตาย สูญหายไปนับหมื่นคน แต่ไม่มีแม้แต่เพียงหนึ่งศพที่แสดงด้วยภาพอันน่าอเนจอนาถ สยดสยอง อันเป็นจารีตของสื่อไทย ที่จะต้องมีภาพความสูญเสีย ภาพมนุษย์ที่ถูกธรรมชาติทำร้าย เพื่อยืนยันหลักฐานความหายนะของเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน

 เมื่อห้วงปลายปี 2547 เกิดสึนามิในชายฝั่งอันดามันของประเทศไทย ภาพที่ทุกคนไม่มีวันลืมเลือนเลย คือภาพศพนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างประเทศ ตายเกลื่อนชายหาดในสภาพน่าเวทนา บางศพถูกน้ำพัดพาไปค้างบนยอดไม้ บางศพอยู่ในสภาพขึ้นอืด อีกหลายศพเน่าเหม็น อวัยวะบางส่วนหลุดหายไป สื่อไทยตีพิมพ์ภาพเหล่านี้ โดยในหลายภาพไม่มีการเซ็นเซอร์ พวกเขาเชื่อว่า นี่เป็นภาพข่าวที่ขายได้ เป็นภาพที่ตอบสนองสัญชาตญาณความอยากรู้อยากเห็น เรื่องความทุกข์โศก เรื่องความหายนะของคนอื่น ที่มนุษย์ต้องสนใจ โดยไม่ได้ใส่ใจเลยว่า นั่นเป็นการซ้ำเติมความทุกข์ หรือโศกนาฏกรรมของเพื่อนมนุษย์ ถึงแม้ว่าคนเหล่านั้นจะไม่มีชีวิตแล้ว แต่พ่อแม่ญาติพี่น้องของเขายังคงอยู่ และยังคงมีความรู้สึกในการตอกย้ำความทุกข์ ความเจ็บปวดจากการสูญเสีย

 คณะทำงานพัฒนากลไกควบคุมกันเองทางวิชาชีพ ในคณะกรรมการพัฒนาส่งเสริมสิทธิ เสรีภาพและความรับผิดชอบสื่อมวลชน (คพส.) ได้เสนอแนวคิดในการตั้ง News ombudsmen หรือคณะกรรมการจริยธรรมภายในองค์กรสื่อ เพื่อสร้างกลไกในการควบคุมกันเองภายในองค์กรสื่อ ก่อนที่จะมาถึงขั้นตอน การพิจารณาวินิจฉัยข้อร้องเรียนขององค์กรวิชาชีพสื่อ ไม่ว่าจะเป็นสภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ สภาวิชาชีพข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย ด้วยความเชื่อว่า จะสามารถควบคุณและให้คุณให้โทษได้ โดยมีการออกแบบให้คณะกรรมการจริยธรรมภายในองค์กร ทำรายงานเสนอผู้บริหารองค์กรสื่อเพื่อลงโทษ ในกรณีที่บุคลากรภายในองค์กรทำผิดด้านจริยธรรม

 ประเด็นก็คือการมีขึ้นของคณะกรรมการในลักษณะเช่นนี้ จะระงับยับยั้งการเสนอภาพข่าวที่เป็นการละเมิดสิทธิบุคคลอื่นได้หรือไม่ อย่างไร เพราะการเสนอภาพข่าวเช่นนั้นเอง ก็เป็นการเสนอที่สอดคล้องกับเป้าหมายทางธุรกิจของผู้บริหารองค์กรสื่อนั้น คือเป็นภาพข่าวที่ขายได้ การไม่ปรากฏภาพศพ ภาพที่น่าสยดสยองของผู้สูญเสียจากเหตุการณ์แผ่นดินไหว สึนามิที่ประเทศญี่ปุ่น ไม่ได้แปลว่าภาพเหล่านี้ไม่มี แต่สื่อญี่ปุ่นเลือกที่จะนำเสนอภาพที่ไม่ไปละเมิดคนตาย ซึ่งจะแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับสื่อไทย โดยเฉพาะหนังสือพิมพ์เชิงปริมาณ ที่จะต้องเน้นการนำเสนอภาพศพ ภาพความสูญเสีย ด้วยความเชื่อว่าภาพเหล่านี้เป็นความต้องการของผู้บริโภค ทั้งที่ผู้บริโภคอาจไม่ต้องการ หรือต้องการน้อยกว่าคนทำสื่อก็ได้ เราจะสร้างการรับรู้ร่วมกัน สร้างจิตสำนึกความรับผิดชอบต่อบุคคลอื่นและสังคมของสื่อไทยอย่างไร โดยที่ไม่กล่าวหากันเองว่า องค์กรสื่อเคร่งครัดในจริยธรรมเกินไป