ผ่ารหัสยุทธการ"โอดิสซี ดอว์น"นับถอยหลัง...ซ้ำรอยสงครามอิรัก | คมชัดลึก

โจมตีฐานทัพอากาศและระบบต่อต้านอากาศยานรอบกรุงตริโปลี และเมืองมิสราตาส่งผลให้มีผู้บาดเจ็บล้มตายเกือบ 200 คน นับเป็นการใช้ปฏิบัติการทางทหารแทรกแซงโลกอาหรับครั้งใหญ่สุดของชาติตะวันตก ตั้งแต่สงครามอิรักเมื่อปี 2546

 สรจักร เกษมสุวรรณ อธิการบดีมหาวิทยาลัยนานาชาติแสตมฟอร์ด และ ไชยวัฒน์ ค้ำชู ผู้เชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ การเมืองเปรียบเทียบ ทฤษฎีการเมือง เอเชียตะวันออก ร่วมกันวิพากษ์สถานการณ์ปัญหาในลิเบียผ่านรายการ "หมุนตามโลก" มีแง่มุมที่น่าสนใจยิ่ง ?

 สรจักร อธิบายว่า ข้อกำหนดองค์การสหประชาชาติ ระบุว่ารัฐของแต่ละประเทศจะต้องให้ความคุ้มครอง ดูแลความปลอดภัยประชาชนภายในประเทศของตัวเอง ไม่ใช่มาทำลาย หรือฆ่าฟันประชาชน โดยเฉพาะการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ รวมทั้งการใช้ความรุนแรงจนลุกลามถึงขั้นการละเมิดหลักมนุษยธรรม จนเกิดอาชญากรรมสงครามภายในประเทศ สิ่งเหล่านี้รัฐบาลแต่ละประเทศจะต้องป้องกันไม่ให้เกิดขึ้น หากดูแลได้ รัฐก็ไม่สามารถกล่าวอ้างอำนาจอธิปไตยของตัวเองเช่นกัน ดังนั้นประชาคมโลกต้องสร้างเกณฑ์ขึ้นมาใหม่ คือ คุ้มครองปกป้องประชาชนที่ถูกทำลายล้าง

 การกำหนดเขตห้ามบินในลิเบีย ไม่ใช่ว่าอยู่ดีๆ จะกำหนดได้ การดำเนินต่างๆ ต้องเป็นไปตามกรอบของสหประชาชาติ ตามกรอบของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ ตามมติ 1973 ให้ประชาคมที่เป็นสมาชิกของสหประชาชาติดำเนินการปกป้องประชาชนชาวลิเบีย หนึ่งในมาตรการดังกล่าว คือการกำหนดเขตห้ามบิน โดยการลงคะแนนของสมาชิก 10 ประเทศ ส่วนอีก 5 ประเทศไม่ลงคะแนนสนับสนุน

 สรจักร ระบุว่า ยังไม่มีใครให้คำตอบได้ว่า เงื่อนไขที่สหประชาชาติเข้าไปจะต้องอยู่ในระดับใด อย่าลืมว่าในอดีตมีการนำวิธีดังกล่าวมาใช้  2 ครั้ง คือที่อิรัก และบอสเนีย กรณีอิรักไม่ได้ใช้กรอบของสหประชาชาติ เพราะสหรัฐกับอังกฤษดำเนินการกันเอง จนส่งผลให้เกิดความวุ่นวาย ส่วนกรณีบอสเนียนั้น วอร์เรน คริสโตเฟอร์ อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศ ในรัฐบาลบิล คลินตัน อดีตประธานาธิบดีสหรัฐ รู้เรื่องนี้ดี

 "ครั้งนี้ถือเป็นครั้งแรกที่ใช้ตามกรอบของสหประชาชาติ การกำหนดเขตห้ามบินเป็นการมาตรการที่เบาที่สุด แต่ต้องไม่ส่งกองกำลังเข้าไปยึดครองดินแดนส่วนใดก็ตามของลิเบีย การส่งกำลังทางบกเข้าไปในลิเบียนั้นไม่สามารถทำได้ จะต้องมีการเรียกร้องให้มีการหยุดยิง"

 สถานการณ์จากนี้ไป สรจักร ยอมรับว่า รู้สึกหวั่น เมื่อมีการสั่งห้ามบินแล้ว จะเกิดการเปิดฉากถล่มกับทางบกมากขึ้น เรื่องนี้เคยมีตัวอย่างมาแล้วในสงครามอิรัก และบอสเนียที่ถูกสั่งห้ามบิน ทางรัฐบาล 2 ประเทศก็เปิดฉากถล่มทางบกมากขึ้น หลายฝ่ายกลัวว่าปัญหาของลิเบียจะย้อนรอยเหมือนกับอิรัก และบอสเนีย ตรงนี้จะทำให้เกิดการทำสงครามเต็มรูปแบบขึ้นมา

 เช่นเดียวกับไชยวัฒน์ วิเคราะห์ว่า มติของสหประชาชาติครั้งนี้มีเพียงสหรัฐ ฝรั่งเศส แคนาดา และอิตาลี เป็นที่น่าสังเกตว่าไม่มีเยอรมนี เนื่องจากนายกรัฐมนตรีเยอรมนีเป็นห่วง และไม่มั่นใจในเรื่องความเหมาะสม โดยเฉพาะประเด็นข้อกฎหมาย

 "เรื่องนี้จะต้องพิจารณาให้ดี ในอดีตเคยมีปัญหาเกี่ยวกับอิรัก สะท้อนให้เห็นว่าอาจจะเป็นสงครามอิรักครั้งใหม่ หรือสงครามบอสเนียครั้งใหม่หรือไม่ สหประชาชาติเข้าไปให้การคุ้มครองประชาชนชาวลิเบียได้นั้น ต้องมีเงื่อนไขคือ ความฉุกเฉินเรื่องมนุษยธรรมอย่างร้ายแรง"

 ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า หลักการดำเนินการของสหประชาชาติในครั้งนี้ ถือว่าเป็นข้อปฏิบัติที่ได้ทำกันซ้ำมาเป็นเวลานาน จนรัฐบาลในหลายชาติได้ให้การยอมรับ จนกลายมาเป็นข้อกฎหมายระหว่างประเทศ

 ขณะที่ พ.อ.ดร.ธีรนันท์ นันทขว้าง นักวิชาการด้านความมั่นคง บอกว่า การเริ่มต้นให้มีการกำหนดเขตห้ามบิน หรือปิดน่านฟ้าเหนือลิเบีย เป็นการรักษาความปลอดภัยขั้นต้นที่จะต้องดำเนินการ เพื่อไม่ให้เกิดความเสี่ยงทางการทหาร

 ความเป็นไปได้หลังจากนี้อาจนำไปสู่ 3 แนวทาง คือแนวทางแรก ส่งกองกำลังทหารราบเข้าไปในลิเบีย แนวทางที่สอง ใช้สงครามนอกแบบจัดตั้งกองโจร โดยการให้อาวุธกับกลุ่มต่อต้านกัดดาฟี ผู้นำลิเบีย ซึ่งเป็นแนวทางที่เป็นไปได้มากที่สุด แต่อาจกินเวลายืดเยื้อ และแนวทางสุดท้ายคือ การจับตัวผู้นำลิเบีย

 แม้ว่าบรรดากลุ่มประเทศที่ร่วมปฏิบัติการในครั้งนี้ สหรัฐมีแสนยานุภาพมากที่สุด แต่ยังมีข้อจำกัดในด้านทหารที่บอบช้ำหลายหมื่นคนจากปฏิบัติการในอิรัก และอัฟกานิสถาน และยังมีพื้นที่อื่นที่ทหารสหรัฐเข้าประจำการอยู่

 ส่วนท่าทีของสหภาพอาหรับนั้น พ.อ.ดร.ธีรนันท์ กล่าวว่า ไม่อาจยืนยันได้ว่าจะมีท่าทีอย่างไร อาจเป็นได้ที่พวกเขาจะรวมตัวกันเพื่อต่อต้านชาติตะวันตกที่เริ่มรุกล้ำเข้ามา

 ทันทีที่สงครามตั้งเค้า ความสูญเสียย่อมเริ่มต้นเช่นกัน ไม่ว่าฝ่ายใดจะมีชัยชนะเหนือสมรภูมิลิเบีย หรือเส้นทางชีวิต "กัดดาฟี" จะลงเอยอย่างไร ทว่าบาดแผลแห่งสงครามจะกัดกร่อนประชาชนอย่างผู้พ่ายแพ้ที่บอบช้ำที่สุด