ภูมิปัญญาไทย...ลวดลายบนผืนผ้า
องค์ความรู้ภูมิปัญญาไทยทำให้สร้างสรรค์ลวดลายบนผืนผ้าพัตราภรณ์ออกมาได้อย่างอ่อนช้อย สวยงาม มีเสน่ห์จับตาผู้พบเห็น ดังเช่น ผ้าทอตีนจก หัตถกรรมพื้นบ้านที่ทรงคุณค่าสืบทอดกันมาหลายร้อยปีของชาวเมืองแพร่ เป็นการทอด้วยกี่ทอมือ ความงดงามอยู่ที่ลวดลายสีสัน อันละ
“ประนอม ทาแปง” ศิลปินแห่งชาติ พุทธศักราช 2553 สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์-ศิลปะผ้าทอ) ศิลปินมือเอกคนสำคัญของอำเภอลอง จ.แพร่ เป็นนักอนุรักษ์ลายผ้าโบราณ สืบสานและพัฒนาศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านอย่างครบวงจร ตั้งแต่การปลูกฝ้าย ปลูกคราม ทำเส้นฝ้าย ทอผ้า ย้อมสีธรรมชาติ ไปจนถึงการออกแบบตัดเย็บ สร้างรายได้อันมากมายให้แก่ชุมชน สอดคล้องกับปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ผ่านการอบรมฝีมือเพิ่มเติมที่ตำหนักภูพิงคราชนิเวศน์ ถึง 3 ครั้ง ทั้งยังคิดค้นพัฒนาลวดลายใหม่ๆ โดยได้รับแรงบันดาลใจจากธรรมชาติรอบตัว เพื่อให้ทันสมัยอยู่เสมอ
“ลวดลายของผ้าแต่ละผืนหรือแต่ละชิ้นนั้น มีแนวความคิดจากธรรมชาติที่อยู่รอบตัวเรา เช่น เห็นนก เห็นดอกไม้ ต้นไม้ ใบไม้ ก็จินตนาการมาเป็นลวดลายให้ผืนผ้าได้ บางผืนเลือกใช้วัสดุหายาก ราคาสูง ลวดลายพิถีพิถันก็ทำให้ราคาของผ้าสูงตามไปด้วย ทุกวันนี้นอกจากจะพัฒนาลวดลายใหม่ๆ แล้วยังต้องการถ่ายทอดองค์ความรู้ภูมิปัญญาพื้นบ้านที่มีอยู่เกี่ยวกับด้านการทอผ้า เรื่องลวดลายต่างๆ ให้แก่กลุ่มสตรีที่ต้องการจะศึกษา เพื่อให้อยู่คู่กับแผ่นดินของเราต่อไป” นางประนอม กล่าว
ด้วยลวดลายที่งดงามหาตัวจับยากนี้ ทำให้ในวันพิธีเปิดงาน สัปดาห์ศิลปินแห่งชาติ ประจำปีพุทธศักราช 2554 แฟชั่นโชว์ผ้าไทยของ "ประนอม" ได้รับความสนใจจากผู้เข้าร่วมงานเป็นอย่างมาก โชว์แต่ละชุดมีที่มาของลวดลายที่ต่างกัน กระทั่งบางชุดนั้นยังมีความหมายอันเป็นมงคลต่อผู้สวมใส่ อาทิ ชุดซิ่นต๋า ต่อจกดิ้นทอง ลายขอล้อมโคม ซึ่งนำลายขอและลายโคมทอประกอบกัน จึงมีชื่อว่าขอล้อมโคมและมีลายนกคุ้มซึ่งเป็นลายที่เชื่อกันว่าจะช่วยคุ้มครองผู้ทอและผู้สวมใส่, ชุดซิ่นมุกและซิ่นต๋าหมู่มาทอประกอบเข้าเป็นผืนเดียวกันและต่อจกลายโบราณ ซึ่งเป็นผ้าซิ่นที่ทอได้ยาก มีความละเอียดงดงามเป็นอย่างมาก, ชุดซิ่นจกยกดอกกระดุมทอง ต่อจกสั้นสอดดิ้นทอง ลายนกกินน้ำร่วมต้น สะเปาขอน้ำคุ เป็นการนำเอาเชิงจกลายโบราณและผ้าดอกที่ทอขึ้นมาใหม่นำมาต่อเข้าด้วยกันทำให้ดูมีคุณค่าทางด้านผู้ทอและผู้สวมใส่ และซิ่นไหมเต็มตัว ลายขันละกอนขันละกอนเป็นลายตีนจกโบราณแต่เดิมอำเภอลอง ขึ้นอยู่กับจังหวัดลำปาง ชื่อเดิมของจังหวัดลำปางคือ เมืองละกอน และได้มาจากจกเก่าวัดสะแล่ง อ.ลอง จ.แพร่ แล้วนำมาแกะลายเป็นคนแรก เป็นต้น
จบงานนี้คงทำเอามีกลุ่มคนรักแม่ประนอมเพิ่มอีกหลายคน เพราะแต่ละชุดที่ออกมาโชว์นั้นเรียกเสียงฮือฮาจากผู้ชมในหอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย ไปได้อย่างมาก แถมยังทิ้งท้ายอีกว่าหลังจากได้รับตำแหน่งศิลปินแห่งชาติแล้วสิ่งที่จะทำต่อจากนี้ก็จะยังคงคิดค้นลวดลายใหม่ๆ เอาใจคนรักผ้าไทยโดยเฉพาะผ้าทอตีนจก และอนุรักษ์เผยแพร่ภูมิปัญญาไทยนี้ให้หนักขึ้น เพื่อให้ทรัพย์สมบัติอันมีคุณค่านี้อยู่คู่กับแผ่นดินไทยต่อไป