บ้านพระปืด ตำบลบ้านแร่ อำเภอเขวาสินรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ | คมชัดลึก

 ที่บ้านพระปืดมีร่องรอยของการตั้งถิ่นฐานอยู่หลายยุคหลายสมัย ในระยะแรกน่าจะอยู่ในสมัยยุคเหล็ก เมื่อประมาณ 2,500-1,500 ปีมาแล้ว

 ชุมชนโบราณมีลักษณะเป็นเนินดิน ตั้งอยู่ใกล้แหล่งน้ำธรรมชาติ อยู่ในที่ราบลุ่มลานตระพักลำน้ำระดับต่ำ ซึ่งเหมาะแก่การเพาะปลูกข้าว

 โบราณวัตถุที่พบ เช่นภาชนะดินเผา มีลักษณะรูปทรงอย่างง่ายๆ เรียบๆ ชุมชนโบราณมีเทคโนโลยีการถลุงเหล็ก

 นอกจากนี้ยังพบปราสาทขอม (ชาวบ้านเรียกปราสาทพระปืด หรือปราสาทแก้ว) ก่อด้วยศิลาแลง ประติมากรรมรูปเคารพในศาสนาพุทธมหายาน ภาชนะดินเผาแบบขอม เป็นต้น ซึ่งน่าจะเป็นสมัยหลังลงมาที่ชุมชนโบราณบ้านพระปืดได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมขอม

 บ้านพระปืดมีตำนานที่ชาวบ้านเล่าสืบกันมา ดังนี้ “นานมาแล้วมีชาวกวยบ้านจอมพระไปขุดเผือกขุดมันในป่า แล้วมีตัวอะไรมาเลียแผ่นหลัง ชาวบ้านคนนั้นตกใจจึงขว้างเสียมไปถูกสัตว์นั้นวิ่งหนีไป มองไวๆ เห็นเป็นกวางขนทอง (บ้างเล่าว่ามีกระดิ่งทองผูกคอ) จึงวิ่งตามไป แต่พบเพียงรอยเลือด เมื่อแกะรอยไปเรื่อยๆ ผ่านไปหลายหมู่บ้าน (เช่นบ้าน ซแรออร์) จนใกล้เที่ยงจึงหยุดกินข้าว (ต่อมาได้ชื่อ "บ้านฉันเพล") แล้วตามไปจนถึงบ้านเมืองที จากนั้นรอยเลือดนั้นก็หายไปบริเวณป่าแห่งหนึ่ง ในที่สุดก็พบปราสาท เมื่อเห็นพระพุทธรูปที่อยู่ข้างใน เขาก็พลันร้องขึ้นด้วยความประหลาดใจว่า "เปรี๊ยะ! ปืดๆๆ" เมื่อเข้าไปดูใกล้ๆ เขาเห็นเลือดซึมออกมาจากพระชงฆ์ (แข้ง) ขวา จึงเชื่อว่ากวางทองก็คือพระพุทธรูปองค์นี้นั่นเอง” ชื่อบ้าน “พระปืด” จึงน่าจะเพี้ยนมาจาก ภาษากวยว่า “เปรี๊ยะ ปืด” แปลว่า “พระใหญ่” ก็ได้ หรืออีกตำนานหนึ่งเล่าว่า

 “เมื่อราว พ.ศ. 2300 "เชียงปุม" กับ "เชียงปืด" สองพี่น้องชาวกวยได้มาตั้งหมู่บ้านเมืองที ต่อมาเชียงปุมช่วยจับช้างเผือกส่งคืนให้กษัตริย์กรุงศรีอยุธยา (เพราะมีช้างเผือกแตกโรงวิ่งหนีเข้าป่าดง) กระทั่งได้รับบำเหน็จเป็นเจ้าเมืองสุรินทร์คนแรก เมื่อหมู่บ้านเมืองทีมีคนหนาแน่นมากขึ้น ตาพรหม (สันนิษฐานว่าเป็นลูกของเชียงปืด) จึงนำครัวบางส่วนอพยพมาอยู่ที่บริเวณปราสาทพระปืด ซึ่งเป็นที่ตั้งชุมชนมาก่อนนั่นเอง  ดังนั้นชุมชนปัจจุบันน่าจะสืบเนื่องมากจากคนรุ่นตาพรหม คะเนอายุน่าจะตกประมาณ 200-250 ปี เป็นอย่างต่ำ” บ้านพระปืดจึงอาจจะมาจากชื่อ "เชียงปืด" อีกทางหนึ่งด้วย

เรือนอินทร์  หน้าพระลาน