"บ้านดอนเกลือ"แหล่งผลิตเกลือยุคโบราณของชาวอีสาน | คมชัดลึก

 ปัจจุบันชาวบ้านเรียกคูน้ำโบราณเหล่านี้ด้วยชื่อต่างๆ กัน เช่น หนองเกลือใหญ่ หนองเกลือน้อย เป็นต้น มีการสำรวจขุดค้นพบโบราณวัตถุต่างๆ เช่น พระพุทธรูปหินทราย เครื่องถ้วยเคลือบสีน้ำตาลแบบเขมร ภาชนะดินเผาบรรจุกระดูก เป็นต้น

 จากโบราณวัตถุที่พบ นักโบราณคดีเชื่อว่าบ้านดอนเกลือน่าจะเป็นชุมชนยุคประวัติศาสตร์ ที่รับอิทธิพลศาสนาพุทธ และมีการอยู่อาศัยของชุมชนอย่างต่อเนื่อง กำหนดอายุประมาณ พ.ศ.1200 ลงมา

 เกลือเป็นวัตถุดิบสำคัญพอๆ กับข้าวดังที่คุณสุจิตต์ วงษ์เทศ กล่าวในเวทีเกลือพื้นบ้าน ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี ว่า “ไม่มีหลักฐานว่ามนุษย์ผลิตเกลือมาตั้งแต่เมื่อใด แต่ไม่ต่ำกว่า 5,000 ปีมาแล้ว โดยเกิดขึ้นพร้อมๆ กับสังคมการเพาะปลูกข้าว เมื่อมนุษย์เริ่มตั้งชุมชนเป็นหลักแหล่ง มีการปลูกข้าว เลี้ยงสัตว์ ซึ่งมักจะอยู่ใกล้ๆ แหล่งเกลือ ไม่ว่าไทย มอญ พม่า เขมร หรือลาว

 เพราะเกลือเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์อาหารการกินของผู้คน... เกลือสำคัญเช่นกันกับข้าว มีหลักฐานทางโบราณคดียืนยันว่าการผลิตเกลือในอีสานมีอายุไม่น้อยกว่า 3,000 ปี เช่น แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง จ.อุดรธานี  มีการผลิตข้าวเหนียวกับเกลือ และแหล่งผลิตเกลือที่ใหญ่ที่สุดอยู่ที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ซึ่งถือเป็นแหล่งอารยธรรมที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้...” 

 นอกจากใช้ทำอาหารแล้ว เกลือยังช่วยทำให้จุดหลอมละลายโลหะต่ำลง เห็นได้จากเวลาตีเหล็กทำเคียว ช่างตีเหล็กจะเอาเหล็กเผาไฟให้แดงโร่แล้วคีบออกมาชุบน้ำเกลือก่อนตีทำให้ตีขึ้นรูปได้ง่ายขึ้น ที่สำคัญการทำเกลือที่พบในแถบทุ่งกุลานั้นไม่ใช่ทำเพื่อบริโภคในชีวิตประจำวันเท่านั้น แต่ทำเพื่อขายหรือแลกเปลี่ยนกับอาณาจักรเขมรซึ่งไม่มีแหล่งผลิตเกลือ รวมถึงเมืองชายทะเลปากน้ำโขงที่ไม่อาจทำเกลือสมุทรได้เพราะเป็นชายหาดโคลน

 ในอดีตแอ่งอารยธรรมอีสานไม่ได้แห้งแล้งเหมือนที่เห็นในปัจจุบัน หากมีขุมทรัพยากรมากมายซ่อนอยู่ให้มนุษย์ได้ใช้ประโยชน์ในการดำรงชีวิต ถ้ารักษาสภาพเดิมเอาไว้ไม่ได้ ก็น่าจะแบ่งปัน เผยแพร่ความรู้ทางวิชาการให้คนรุ่นหลัง หรือคนในชุมชนได้รับรู้ถึงความเป็นมาของตน

เรือนอินทร์  หน้าพระลาน