ร.4 ตั้งบ้านท่าถ่าน ดงต้นยาง เป็นเมืองพนมสารคาม | คมชัดลึก

  ชื่อบ้านท่าถ่าน ชื่อเดิมของเมืองพนมสารคามยังมีร่องรอยอยู่ที่ ต.ท่าถ่าน ใน อ.พนมสารคาม เดิมเรียกว่า “บ้านท่าถ่าน" เนื่องจากเป็นบริเวณที่ชาวบ้านใช้เป็นที่ลงถ่าน

 พนมสารคาม ได้จากชื่อตำแหน่งเจ้าเมืองว่า พระพนมสารนรินทร์ พนม หมายถึง ป่า, ดง, ป่าไม้, ดงไม้ ฯลฯ มีรากคำจากบาลีว่า วน (อ่านว่า วะ-นะ) สาร หมายถึง สำคัญ, ประเสริฐยิ่ง, แข็งแรง แก่นของไม้, ชั้นในสุด และส่วนแข็งที่สุด คาม หมายถึง หมู่บ้าน, ชุมชน นรินทร์ หมายถึง คนผู้มีอำนาจ ได้จากคำบาลีว่า นร (อ่านว่า นะ-ระ) กับ อินทร (อ่านว่า อิน-ทะ-ระ)

 พนมสารคาม แต่เดิมน่าจะสะกดว่า พนมสาลคาม เพราะคำบาลี สาล (อ่าน ว่า สา-ละ) หมายถึง ต้นรัง หรือต้นยางก็ได้ (แต่นิยมเรียกทับศัพท์ว่าต้นสาละ) สอดคล้องกับภูมิประเทศบริเวณลำน้ำท่าลาดเต็มไปด้วยต้นยาง มีชื่อ เขาดงยาง เป็นพยาน แล้วได้ น้ำมันยาง จากต้นยางเป็นสินค้า ขณะเดียวกันก็เอาต้นยางมาเผาสุมเป็น ถ่าน ได้อีก ตรงตามที่ตั้งเมืองครั้งแรกว่า ท่าถ่าน (สูจิบัตร พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นพนมสารคาม)

 จนสมัยรัชกาลที่ 5 เมืองพนมสารคามน่าจะย้ายจากบ้านท่าถ่าน ไปอยู่บ้านเมืองเก่าริมลำน้ำท่าลาด แล้วเปลี่ยนเมืองเป็นอำเภอจนทุกวันนี้

"เรือนอินทร์ หน้าพระลาน" 

 (ภาพจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ)