เรือน “ครู” - บ้านคึกฤทธิ์ | คมชัดลึก

 ผมได้สัมผัสถึงความรักความผูกพันที่ “ครู” ท่านนี้มีต่อ “เรือนทรงไทย” ดังจะเห็นได้จากการที่ “ครู” ได้บรรจงกรุงเรือนไทยของท่านฝากไว้เป็นมรดกชิ้นหนึ่งของแผ่นดินที่มีผู้คนกล่าวขานถึงมากที่สุดหลังหนึ่ง และได้รับรางวัล “เรือนไทยอนุรักษ์ดีเด่น” จากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์ เสน่ห์ของ “เรือนคึกฤทธิ์” ถือว่าเป็น “เรือนไทยร่วมสมัย” ที่เป็นที่อยู่อาศัยของ “ครู” จริงๆ ไม่ได้ปรุงแต่งขึ้นจนเกินงาม เพื่อแสดงสถานภาพทางสังคม แต่สะท้อนถึงวิถีชีวิตตามรสนิยมจริงๆ ของ “ครู” ดังนั้น ถึงแม้จะมีรูปลักษณ์ภายนอกเป็นเรือนไทยแบบโบราณ แต่ก็มีเครื่องใช้ไม้สอยเพื่ออำนวยความสะดวกสำหรับการดำรงชีวิตสมัยใหม่อย่างครบถ้วนไปพร้อมๆ กัน

 “เรือนคึกฤทธิ์” ประกอบด้วยกลุ่มเรือนไทยน้อยใหญ่ 5 หลัง ได้แก่ เรือนรับรอง, เรือนนอน, หอหนังสือ, หอพระและห้องสะสมของครู เชื่อมต่อกันเป็นหนึ่งเดียวโดยชานเรือน นอกจากนั้นยังมีหอนก ซึ่งเป็นศาลาไทยหลังเล็กอีกหนึ่งหลัง บ้านของ “ครู” ตั้งอยู่บนเนื้อที่ดินประมาณ 5 ไร่ ในซอยพระพินิจ ย่านสาทรใต้ แต่เดิมชาวบ้านเรียกว่า “ซอยสวนพลู” เพราะชาวบ้านย่านนั้นปลูกพลู “ครู” ได้ซื้อที่ดินในราคาตารางวาละ 7 บาท ในปี พ.ศ.2484 เมื่อปลายสงครามโลกครั้งที่  2 และ “ครู” ได้เริ่มปลูกสร้างบ้านอยู่อาศัยถาวรในปี พ.ศ.2503  ซึ่ง “ครู” ได้ใช้ชีวิตในบ้านหลังนี้มายาวนานกว่า 30 ปี จนถึงแก่อสัญกรรมเมื่อ พ.ศ.2538 

 ทุกครั้งที่ผมมีโอกาสไปเยี่ยม “ครู” ที่บ้านซอยสวนพลู ก็ได้เข้าไปรับรู้กระบวนการอนุรักษ์สืบสานและพัฒนาศิลปวัฒนธรรม อันเป็น “ของดี มีอยู่” ของไทย รวมทั้ง “ภูมิบ้าน ภูมิเมือง ภูมิสังคม” ของไทย ตลอดจนศิลปวัฒนธรรมในการกินอยู่แบบไทยที่ “ครู” ได้ฝากเอาไว้ในกลุ่มเรือนไทย ที่ “ครู” ใช้เป็นที่อยู่อาศัย โดยพื้นที่ชั้นล่างเป็นใต้ถุนโล่งโปร่ง ตามแบบเรือนไทยโบราณ เป็นประเภท “เรือนเครื่องสับ” ของภาคกลางโดยแท้ ซึ่งเกิดจากการรื้อถอนเรือนเดิมมาปรับปรุงขึ้นใหม่ เรือนแต่ละหลังก็ยังรักษารูปทรงเดิมเอาไว้ แต่ “ครู” ได้จัดวางและปรับปรุงสภาพการใช้สอยให้เป็นแบบหมู่เรือนคหบดี  

 ผมขอย้ำนะครับว่าเรือนไทยของ “ครู” ทั้ง 5 หลัง เป็นเรือนไทยที่ซื้อหามาจากที่ต่างๆ กัน นับได้ว่าเป็นการเลือกจัดองค์ประกอบของเรือนไทยที่เหมาะเจาะกับประโยชน์ใช้สอยในการดำเนินชีวิตของ “ครู” ได้อย่างลงตัวโดยแท้จริง รวมไปถึงการออกแบบตกแต่งภายในตัวเรือนและการจัดสวนในบ้านของ “ครู” ได้สมบูรณ์สวยงาม ประกาศศักดิ์ศรีคุณความดีของวิถีการกิน การอยู่แบบไทย ที่มีเอกลักษณ์เป็นหนึ่งไม่เป็นสองรองชนชาติใดในโลก

 นัยซ่อนเร้นทางภูมิปัญญาอันเป็น “ของดี มีอยู่” ที่ “ครู” ได้ฝากไว้ให้แก่แผ่นดิน โดยผ่านกลุ่มเรือนไทยของ “ครู” ยังมีอีกมาก บรรดาผลงานที่ “ครู” ฝากไว้เปรียบเสมือนตำราเล่มใหญ่ที่คนไทยต้องอ่าน ต้องศึกษาค้นคว้า 

 เอาไว้ต่อสัปดาห์หน้าครับ สำหรับผมแล้ว “เรือนคึกฤทธิ์” ได้ทิ้งมรดกทางภูมิปัญญากับคนไทยไว้มากมายเหลือคณานับ เนื่องในโอกาสครบรอบ 100 ปี “ชาตะกาล” ของ “ครู” สังคมน่าจะได้เรียนรู้อะไรดีๆ จาก “ครู” อีกมาก ผมภูมิใจครับที่ได้เป็นหนึ่งในบรรดาลูกศิษย์ลูกหา “ครู” ท่านนี้ครับ

ภัทรพล เวทยสุภรณ์