บ้านกุ่ม จ.ร้อยเอ็ด เดิมคือเมืองสาเกตในตำนานอุรังคธาตุ | คมชัดลึก

  หนังสือร้อยเอ็ดมาจากไหน? ที่ค้นคว้า และเรียบเรียงโดยคุณสุจิตต์ วงษ์เทศ กระทรวงวัฒนธรรมพิมพ์เผยแพร่เมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2553 บอกประวัติศาสตร์ของที่มาของเมืองร้อยเอ็ดไว้ว่า

 บ้านกุ่ม จ.ร้อยเอ็ด มีบรรพชนของชาวร้อยเอ็ดจำนวนหนึ่งตั้งหลักแหล่งอยู่ ซึ่งเดิมทีพื้นที่ตรงนี้ กล่าวกันว่าเป็นที่ตั้งของเมืองสาเกต หรือสาเกตนคร แล้วเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าเมืองร้อยเอ็ดประตู ซึ่งเป็นเมืองในตำนานอุรังคธาตุ (ที่นักประวัติศาสตร์เชื่อว่าแต่งขึ้นราว พ.ศ. 2000)

 เมืองสาเกตนี้เป็นนามศักดิ์สิทธิ์ของเมืองในอินเดีย ที่มีความเกี่ยวข้องกับพุทธประวัติ ที่ภายหลังต่อมาเรียกว่าเมืองอโยธยา ซึ่งเป็นเมืองที่มีความสำคัญบนเส้นทางการค้าของโลกโบราณ

 บ้านกุ่มนี้มาจากต้นกุ่ม เป็นพันธุ์ไม้ชนิดหนึ่งอยู่ตามริมน้ำ ใบใช้ดองกินได้ คนลาวเรียกง่า ส้มผักกุ่ม แล้วยังเป็นชื่อปลามีเกล็ดชนิดหนึ่ง คล้ายปลาตะเพียน แต่ขนาดเล็กกว่าเรียกว่า ปลากุ่ม

 ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2300 จึงมีผู้คนย้ายถิ่นฐานหนีภัยความไม่สงบทางการเมืองมาจากเวียงจันทน์ ประเทศลาวในปัจจุบัน ผู้คนเหล่านั้นหนีข้ามแม่น้ำโขงมาหาที่อยู่ที่ ปลอดภัยกว่าที่บ้านกุ่ม ผู้คนที่อาศัยอยู่ที่บ้านกุ่มจึงมีจำนวนมากขึ้น จากคนหลากหลายที่หลายภาษาไม่ใช่แค่ชาวลาวจากเวียงจันทน์ เข้ามาผสมกลมกลืนกับชาวพื้นเมืองที่อยู่มาก่อน แล้วตกตะกอนทางวัฒนธรรมมาเป็นชาวร้อยเอ็ดในปัจจุบัน

 ครั้น พ.ศ. 2318 ช่วงสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสิน จึงยกฐานะให้บ้านกุ่มเป็นเมือง โดยใช้ชื่อตามเมืองเดิมที่เคยตั้งอยู่คือสาเกตนคร หรือเมืองสาเกต แต่เรียกได้อีกชื่อหนึ่งว่าเมืองร้อยเอ็ด แล้วโปรดให้ท้าวทน (สุทน) เป็นพระขัติยะวงษา เป็นเจ้าเมืองร้อยเอ็ดคนแรก

"เรือนอินทร์  หน้าพระลาน"

ที่มาภาพประกอบ
สุจิตต์ วงษ์เทศ, ร้อยเอ็ดมาจากไหน?, กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, (สิงหาคม 2553), หน้า 91.