ยาสมุนไพรมองโกเลีย(1)ใช้ก่อนจ่ายทีหลัง
เมืองดาชีจิเลก มองโกเลีย-เวลาคนมองโกเลียเจ็บไข้ได้ป่วย พวกเขาทำอย่างไร? บางครั้งบ้านเรือน (กระโจมผ้า) นั้นตั้งอยู่ในถิ่นฐานที่ห่างไกลจากตัวเมืองหรือจากแหล่งชุมชน คนมองโกเลียเป็นคนเลี้ยงสัตว์ชอบสัญจรโดยเฉพาะพวกอยู่ต่างจังหวัด ชอบย้ายบ้านจากที่หนึ่งไปยังอี
จึงไม่แปลก ชาวมองโกเลียจะมีกล่องยาทำจากสมุนไพรไว้ประจำบ้าน เวลาไม่สบายเช่นเป็นหวัด มีไข้ หรือท้องผูกสามารถหยิบยาเหล่านี้มากินโดยไม่ห่วงว่าไม่มีเงินจ่าย หรือไม่รู้จักค่ารักษา เพราะคนมองโกเลียสามารถใช้ยาเหล่านี้ได้โดยไม่ต้องห่วงเรื่องเงินทอง ระบบกินก่อนจ่ายทีหลัง มีลักษณะเหมือนกับดื่มเหล้าในห้องพักโรงแรม ดื่มอะไรก็เช็กไว้ล่วงหน้า แล้วค่อยจ่ายทีหลัง บางครั้งใช้เวลาหลายเดือนในการเรียกเก็บเงิน
ระบบนี้ตามจริงมีต้นกำเนิดในญี่ปุ่นมาเป็นเวลา 300 กว่าปีแล้ว ในสมัยก่อนญี่ปุ่นมีหมอชาวบ้านที่ตระเวนไปที่ห่างไกล ในชนบท เพื่อรักษาชาวบ้าน แน่นอนตอนนี้ส่วนใหญ่คนญี่ปุ่นอยู่ในเมือง แต่ก็ยังเหลือชาวชนบทบ้างในต่างจังหวัดโดยเฉพาะทางภาคเหนือของประเทศ
เมื่อปี 2004 มูลนิธินิปปอนได้เสนอโครงการชื่อ เวนเซม เบรู (Vamsemberuu) ในลักษณะเดียวกับในมองโกเลีย โดยปรับให้เข้ากับสภาพสิ่งแวดล้อมในประเทศมองโกเลีย โดยเฉพาะในเรื่องยาสมุนไพรประกอบพยายามหาจากพื้นที่ ยาสมุนไพรที่นี่มีปะวัติศาสตร์อันยาวนานกว่า 5,000 ปี บ้านเราเวลาคิดถึงยาสมุนไพรมักจะคิดถึงยาขมๆ มีลักษณะเป็นต้นหญ้าที่นำมาต้มในหม้อดินแบบยาจีน อะไรทำนองนั้น เอาเข้าจริง ยาสมุนไพรในโลกปัจจุบันมีลักษณะเป็นซองหรือเป็นเม็ดเหมือนกับยาแผนปัจจุบัน เพียงแต่ว่าส่วนประกอบยาไม่มีสารเคมีปนเปื้อนประกอบ
ในมองโกเลียโครงการนี้ประสบความสำเร็จมาก เพราะประชาชนได้ใช้ยาเหล่านี้อย่างทั่วถึง ครอบครัวกว่า 4 หมื่นครอบครัวมีกล่องยาเหล่านี้ซึ่งมียาบรรจุอยู่ 12 ประเภทรวมทั้งสำลีและแอลกอฮอล์ ที่น่าสนใจคืออัตราคนใช้แล้วจ่ายเงินทีหลัง มีเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์ ค่ายาราคาไม่แพง ทำให้โครงการนี้ได้รับการยอมรับจากรัฐบาลมองโกเลีย จนกระทรวงสาธารณสุขของประเทศนำเข้ามาเป็นแผนงานของประเทศ ทางธนาคารโลกก็ให้ความสนใจเรื่องนี้
ความพยายามรื้อฟื้นยาสุมนไพรในมองโกเลียเกิดขึ้นหลังปี 1990 ช่วงหลังจากประชาชนรุกฮือขึ้นมาประท้วงและขับไล่ระบบทรราชโซเวียตออกไป หลังครอบครองประเทศนี้มาเป็นเวลากว่า 70 ปี ถูกโซเวียตกดขี่มาก ไม่ให้มีตัวมีตน ยกเว้นแต่ความคิดทางด้านสังคมนิยม เลนินและมารก์ซิสต์เท่านั้น
ตอนนี้มองโกเลียต้องการรื้อฟื้นทุกสิ่งทุกอย่างเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมสูญหายไปในอดีตให้กลับคืนมา เพราะรัฐบาลตอนนี้ มีเงินเข้าคลังเยอะย่อมทำอะไรได้สะดวกขึ้น เมื่อไม่นานมานี้ได้ให้สัมปทานเหมืองแร่ ทองคำและทองแดงมหึมาให้แก่บริษัทต่างประเทศ ทำให้เศรษฐกิจมองโกเลียมีพลวัตรสูงมากในเอเชียตะวันออก