ชาวแสก เมืองอาจสามารถ นครพนม | คมชัดลึก

  ชาวแสกมีถิ่นฐานดั้งเดิมอยู่ที่ เมืองแสก อยู่บริเวณบ้านหนาด บ้านตอง ในแขวงคำม่วนของลาว ใกล้กับเขตแดนญวน จากหลักฐานจดหมายเหตุ รัชกาลที่ 3 ครั้งเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ยกทัพไปปราบเจ้าอนุวงษ์เวียงจันทน์ ไปตั้งทัพอยู่ที่เมืองนครพนม ได้แต่งตั้งให้ฆานบุดดี หัวหน้าชาวแสกเป็นหัวหน้ากองอาทมาต ลาดตระเวนรักษาชายแดนพระราชอาณาเขตที่ติดกับญวน

 ต่อมาได้อพยพชาวแสกให้มาตั้งบ้านเรือนอยู่ในเขตเมืองนครพนม เมืองสกลนคร และเมืองมุกดาหาร ปี พ.ศ.2387 รัชกาลที่ 3 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งฆานบุดดี หัวหน้าชาวไทแสก เป็นหลวงเอกอาษา เจ้าเมืองอาทมาต มาปี พ.ศ.2450 ได้เปลี่ยนชื่อเมืองเป็น อาษามารถ จนเมื่อมีการปฏิรูปการปกครอง เมืองอาษามารถจึงถูกยุบเป็น ต.อาจสามารถ แล้วขึ้นกับ จ.นครพนมมาจนปัจจุบัน

 ชื่อ “อาจสามารถ” จึงมาจาก “อาทมาต” ตามชื่อกองทหารลาดตระเวนหรือสอดแนม ซึ่งมีหลักฐานอย่างน้อยในสมัยอยุธยา

 สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ยังทรงเล่าถึงชาวแสกเมืองอาจสามารถเมื่อครั้งเสด็จมณฑลอุดร ที่เมืองนครพนม พ.ศ.2449 ว่า

 “...เวลาบ่าย 3 โมง หลวงเอกอาสา นายอำเภอเมืองอาจสามารถนำหญิงชาติแสกมามีการเล่น ซึ่งเรียกว่าเต้นสากให้ดู มีหญิง 10 คู่ถือปลายไม้ยาวๆ พาดบนไม้ท่อนใหญ่ 2 ท่อนนั่งตรงกันเป็นคู่ๆ จับไม้ที่ถือกระทบเป็นจังหวะพร้อมๆ กัน แล้วมีหญิงอีก 2 คู่ผลัดกันเต้นข้ามไประหว่างไม้ที่กระทบกันนั้น คนที่ถือไม้ร้องโห่ฮิ้วขัดจังหวะไปด้วย พวกแสกนี้ว่าเดิมมาจากเมืองแสกอยู่ทางเขาบรรทัดต่อแดนญวน ได้ตั้งลำเนาอยู่เมืองอาจสามารถมาช้านาน สืบต่อกันมาหลายชั่วแล้ว แต่งตัวเป็นคนชาวเมืองพูดภาษาชาวเมือง แลภาษาแสกนั้นก็เป็นภาษาไทยอย่างหนึ่งไม่ผิดกันนัก”

 การเต้นสาก เป็นการละเล่นเต้นรำส่วนหนึ่งในพิธีกรรมบวงสรวงบรรพชนชาวแสกอันเกี่ยวข้องกับไม้ไผ่ นับเป็นวัฒนธรรมพื้นฐานดั้งเดิมของกลุ่มคนอุษาคเนย์ที่แสดงว่าเกี่ยวข้องกัน

(ภาพจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ)

"เรือนอินทร์ หน้าพระลาน"