ญี่ปุ่นเปลี่ยนไป (1) | คมชัดลึก

 จากดินแดนที่ได้ชื่อว่ามั่งคั่งร่ำรวยติดอันดับประเทศที่มีเศรษฐกิจใหญ่อันดับต้นๆ ของโลก สถาบันครอบครัวสุดจะแข็งแกร่งไม่เปลี่ยนแปร เด็กๆ ได้รับการดูแลอย่างดีเพื่อที่ว่าเมื่อเติบใหญ่จะเป็นพลังสำคัญในการขับเคลื่อนประเทศให้ก้าวกระโดดไปข้างหน้า ขณะที่ชาวเมืองมีอายุยืนยาวขึ้น จนกระทั่งห่วงกันว่าประเทศนี้กำลังเป็นสังคมของคนแก่

 แต่แล้วจุดเด่นของสังคมแดนซากุระบานเช้าบานเย็นทั้ง 3 ประการดังกล่าวข้างต้นกลับเปลี่ยนไปในทางเสื่อมลงอย่างไม่น่าเชื่อ โดยผลการสำรวจของสถาบันแห่งชาติว่าด้วยประชากรและความมั่นคงทางสังคม ชี้ว่า ขณะนี้แดนซามูไรมีคนยากจนแอบแฝงหรือซ่อนตัวอยู่ในมุมมืดอยู่หลายล้านคน หรืออีกนัยหนึ่งเกือบ 1 ใน 6 ของประชากรทั่วประเทศมีชีวิตความเป็นอยู่ต่ำกว่ามาตรฐานที่แบ่งระดับความจนและความรวย หรือมีรายได้น้อยกว่ารายได้ครัวเรือนเฉลี่ย 1,830 ดอลลาร์ (ราว 6 หมื่นบาท) ต่อครอบครัวขนาด 4 คน

 โดยผู้ที่ได้รับผลกระทบจากความยากจนมากที่สุด คือ แม่ที่เลี้ยงลูกคนเดียว ผู้สูงอายุ และคนตกงาน

 นักวิจัยของสถาบันแห่งชาติว่าด้วยประชากรและความมั่นคงทางสังคมชี้ว่าแม้สังคมในประเทศนี้แทบจะไม่มีขอทานให้เห็นเกลื่อนเมืองเหมือนประเทศอื่น แถมสถิติด้านอาชญากรรมก็ยังอยู่ในระดับต่ำ แต่แดนซามูไรก็มีปัญหาความยากจนแอบแฝงอยู่ไม่ใช่น้อย

 ชาวญี่ปุ่นบางคนอาจจะยอมอดมื้อกินมื้อเพียงเพื่อหวังจะมีเงินพอเก็บไว้ยามแก่เฒ่าบ้าง บางคนก็ยอมรัดเข็มขัดจนเอวแทบกิ่ว ไฟฟ้าไม่ยอมใช้ ตะเกียงก็ไม่ยอมจุด ไม่ต้องพูดถึงเครื่องทำความร้อนหรือเครื่องปรับอากาศที่ไม่มีวันยอมใช้เด็ดขาดแม้จะหนาวหรือร้อนเจียนตายก็ตาม เพียงเพื่อประหยัดค่าใช้จ่าย

 สำหรับเหตุผลที่ทำให้ชาวมูไรยากจนลงนั้น นักวิจัยของสถาบันแห่งนี้ให้เหตุผลว่าปัจจัยหนึ่งเป็นเพราะการล่มสลายของสถาบันครอบครัว จากเดิมที่เคยอยู่ร่วมกันแบบ "มีสุขร่วมเสพย์ มีภัยร่วมต้าน" มีการแบ่งปันรายได้และร่วมกันรับผิดชอบค่าใช้จ่าย แต่ปัจจุบันแม่บางคนต้องเลี้ยงลูกคนเดียว และเลือกทำงานสองอย่างเพื่อเพิ่มรายได้

 แต่ในช่วงเดียวกันนั้น การทำงานชั่วคราวและการทำงานแบบมีสัญญาจ้างระยะสั้น ซึ่งล้วนเป็นเรื่องปกติสำหรับพนักงานอายุต่ำกว่า 39 ปีถึงครึ่งหนึ่ง แต่คนกลุ่มนี้ก็มีความเสี่ยงอย่างมากต่อความผันผวนของตลาดในช่วงเศรษฐกิจชะลอตัว เห็นได้จากการที่แรงงานชั่วคราวหลายแสนคนถูกปลดออกในช่วงเศรษฐกิจถดถอยเมื่อปีสองปีมานี้

บุญรัตน์ อภิชาติไตรสรณ์