อาสาฬหบูชา... | คมชัดลึก

การกล่าวถึงวันนี้จึงน่าจะใช้เป็นข้อคิดสร้างสติปัญาให้เกิดแก่เราท่านทั้งหลายได้ไม่มากก็น้อย โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ซึ่งเป็นพุทธศาสนิกชนคนไทย

หนังสือพุทธศาสนาได้แสดงถึงความสำคัญของวันอาสาฬหบูชาเอาไว้ว่า เป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรง แสดงธรรมเป็นครั้งแรก ซึ่งเรียกปฐมเทศนา เป็นผลทำให้เกิดพระสงฆ์เป็นครั้งแรกขึ้นในโลกพร้อมกับที่เป็นวันที่พระรัตนตรัย คือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เกิดขึ้นครบบริบูรณ์เป็นครั้งแรกด้วยเช่นกัน

สาระสำคัญของวันอาสาฬหบูชานี้คือ ปฐมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระปัญจวัคคีย์ทั้ง 5 ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี อันมีชื่อว่า ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร

ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ซึ่งมีความหมายถึงการหมุนวงล้อแห่งธรรมให้เคลื่อนไป นอกจากจะมี เนื้อหากล่าวถึงเรื่องอริยสัจ 4 แล้ว ยังได้กล่าวถึงทางอันสุดโต่งที่ไม่พึงปฏิบัติเอาไว้ด้วย

ทางอันสุดโต่งที่ไม่พึงปฏิบัติก็คือ ทางที่ตึงเกินไปหรือว่าหย่อนเกินไป เพราะมีแต่จะทำให้เกิดทุกข์แก่ผู้กระทำ เอาชนะใครไม่ได้ เช่นการเคร่งเครียดทรมานต่อชีวิตตนจนเกินไป หรือว่าการปล่อยตัวจนเกินไป จมอยู่แต่ในลาภยศและอำนาจ เป็นต้น

จึงเกิดที่มาของทางสายกลางหรือที่เรียกว่ามัชฌิมาปฏิปทา ที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า คือทางเดินอันชอบได้แก่ มรรคมีองค์ 8 เช่น เห็นชอบ คิดชอบ พูดชอบ ฯลฯ

ในเรื่องนี้ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ได้กล่าวเอาไว้นานแล้วว่า ทางสายกลางนั้นถ้าพิจารณาแล้วแม้จะ เป็นทางของพระสงฆ์ที่พึงปฏิบัติโดยจำเพาะ แต่ฆราวาสที่นับถือพระพุทธเจ้าและพระพุทธศาสนาก็ สามารถนำมาปรับใช้ได้

และทางสายกลางนี้ถ้าจะว่าไปแล้ว ก็คือเจตนารมณ์ของคนไทยมาแต่โบราณแล้วนั่นเอง

อาจารย์คึกฤทธิ์บอกว่าคนไทยนั้น จะไม่ไปในทางใดทางหนึ่งอย่างสุดโต่ง  เพราะเป็นทางตีบตัน แต่จะเลือกเดินทางสายกลางอยู่เสมอ เพราะทางสายกลางมีทางออก คือไม่มากไป ไม่น้อยไป ที่สำคัญทางสายกลางนี้จะต้องใช้ความสำรวม ไม่ปล่อยให้อารมณ์เข้ามากำหนดการกระทำ

คนไทยแต่โบราณจึงมีแต่ความสามัคคี และเมืองไทยร่มเย็นเป็นสุขมาได้ ก็เพราะการเลือกเดินทาง สายกลางนี้

อาจารย์คึกฤทธิ์ย้ำว่าความดีความถูกต้องและธรรมเป็นสิ่งที่ต้องแสวงหา จะใช้ทางที่สุดโต่ง ทางใดทางหนึ่งเดินหาได้ไม่ เพราะเป็นทางตัน แต่ถ้าแสวงหาอยู่ในทางสายกลางแล้ว ถึงวันนี้ยังหาไม่ได้ วันหนึ่งก็ต้องหาได้

เพราะทางสายกลางเป็นทางเดินของคนฉลาด ย่อมมีทางออกเสมอ...

ก็หวังว่าวันหนึ่งประเทศไทยและคนไทยคงค้นพบทางสายกลางอันเป็นทางออกร่วมกันได้ในที่สุดครับ