เทศกาลปฏิรูปประเทศกลับมาอีกแล้ว | คมชัดลึก

การเดินหน้าแผนปรองดองของรัฐบาลและการอ้างถึงการแก้ปัญหาในระดับรากฐานนั้นกลับกลายเป็นเรื่องที่นำมาปฏิบัติอย่างคึกคัก โดยที่การพูดถึงคำมั่นสัญญาในเรื่องของการเลือกตั้งเดิมได้หายไปแล้ว และในโครงสร้างของการปรองดองเหล่านี้ไม่ได้มีการพูดถึงการมีส่วนร่วมของบรรดาคนเสื้อแดงอยู่ในนั้น

 รวมทั้งว่ากระบวนการทั้งหมดที่ได้มีการริเริ่มจากรัฐบาลในเวลานี้ก็กระทำภายใต้กฎหมายสถานการณ์ฉุกเฉินที่รัฐบาลเชื่อว่าสามารถดูแลความเรียบร้อยและใช้อำนาจในการควบคุมการเคลื่อนไหวของคนเสื้อแดงได้

 นอกจากนี้ โดยภาพรวมสิ่งที่น่าสนใจก็คือ การที่คุณอานันท์รับบทบาทอะไรสักอย่างคงจะเป็นปรอทชี้วัดวิกฤติสังคมไทยได้ในระดับหนึ่ง เพราะสังคมไทยนั้นใช้บริการคุณอานันท์มาอยู่บ่อยครั้ง ตั้งแต่การเป็นรัฐบาลรักษาการหลังการรัฐประหาร 2534 การเป็นรัฐบาลรักษาการหลังการลุกฮือขึ้นของประชาชนในปี 2535 (ในการต่อต้านการสืบทอดอำนาจของคณะรัฐประหารและนักการเมืองที่ถูกทำรัฐประหารเอง) การเป็นประธานกรรมการยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนในช่วง 2540 รวมทั้งการเป็นประธานกรรมการสมานฉันท์หลังจากสถานการณ์ความรุนแรงในภาคใต้ของรัฐบาลทักษิณ

 เรื่องที่ผมอยากจะตั้งข้อสังเกตจากนี้ไป อาจจะแตกต่างจากกระแสข่าวที่ดำเนินอยู่ที่เป็นเรื่องของการพยายามแสวงหาอิสระของคณะกรรมการชุดอานันท์-ประเวศจากรัฐบาล หรือมองแค่ว่ากรรมการปฏิรูปชุดนี้เป็นแค่เครื่องมือของรัฐบาลท่ามกลางกระบวนการบริหารจัดการประเทศภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินอันเป็นนิรันดร์นับจากนี้ไป

 ประเด็นกลับอยู่ที่ว่า คณะกรรมการชุดอานันท์-ประเวศนี้จะเกาะเกี่ยวกับประชาชนอย่างไร โดยเฉพาะการเกาะเกี่ยวกับประชาชนที่เป็นคนเสื้อแดง หรือจะให้กล่าวเน้นก็คือ กับคนที่ไม่เห็นด้วยกับรัฐบาล

 ประเด็นเรื่องการเกาะเกี่ยวจึงเป็นประเด็นที่สำคัญกว่าประเด็นการเป็นอิสระ เพราะประเด็นเรื่องการเกาะเกี่ยวนั้นเป็นเรื่องของการตอบคำถามความเป็นตัวแทนและความเป็นเจ้าของประเทศของคนที่ยืนอยู่ตรงข้ามและถูกกระทำจากรัฐบาล แต่เขาเป็นส่วนหนึ่งและเป็นเจ้าเข้าเจ้าของรัฐนี้เช่นกัน

 งานนี้ไม่ใช่งานที่อานันท์-ประเวศผ่านมาแล้วเหมือนกับงานปฏิรูปการเมืองรอบแรก และงานสมานฉันท์ดับไฟใต้ เพราะงานปฏิรูปการเมืองรอบแรกนั้น จะอย่างไรก็จะต้องกลับมายึดโยงกับกลไกรัฐสภาในช่วงนั้นในแง่ของการยอมรับด้วยการลงประชามติจากสภาที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน (ทั้งที่สภาดังกล่าวนั้นถูกวิจารณ์มาโดยตลอด และกระบวนการปฏิรูปนั้นก็มีเพื่อลดอำนาจนักการเมืองในสภาเหล่านั้นเอง) หรืองานสมานฉันท์ดับไฟใต้สี่จังหวัดที่รายงานต่อนายกรัฐมนตรีซึ่งในขณะนั้นเป็นนายกรัฐมนตรีที่มาจากการเลือกตั้งเสียงข้างมากของประชาชน

 ถามว่างานดับไฟในใจคนจำนวนมากดังที่เป็นอยู่ โดยไม่ได้มีท่าทีทางการเมืองที่เห็นอกเห็นใจคนเสื้อแดงอย่างชัดเจนเหมือนท่าทีของคณะกรรมการสมานฉันท์ ด้วยว่าการต่อสู้ที่ผ่านมาของคนเสื้อแดงไม่ใช่การที่มีขบวนการลับสร้างความหวาดกลัวให้คนในสามจังหวัด แต่เป็นเรื่องที่คนจำนวนไม่น้อยที่ลุกขึ้นมาชุมนุมบนถนนเพื่อต่อต้านรัฐบาล และเรียกร้องการเลือกตั้งเพื่อยืนยันอำนาจอธิปไตยของเขาเองในหลายพื้นที่ทั่วประเทศทั้งพื้นที่ของเขาเองและพื้นที่ใจกลางประเทศ ปรากฏการณ์เช่นนี้จะไปเชื่อมโยงกับเรื่องข้อเรียกร้องเชิงศีลธรรม และเรื่องการพยายามผลักดันสภาชุมชนท้องถิ่นที่เป็นทางออกจากโครงสร้างเก่าของเขาที่เขายังพอมีเสียงมีอำนาจอย่าง อบต. และ ส.ส.  และความใฝ่ฝันของหมอประเวศอีกสิบกว่าอย่างที่ทั้งหมดทั้งปวงปฏิเสธขั้นตอนและกระบวนการเลือกตั้งที่เป็นอยู่ เป็นมา และจะยังต้องเป็นอยู่ต่อไปได้อย่างไร?

 โครงสร้างที่ควรจะมีก็คือการเกาะเกี่ยวยึดโยงกับกลไกสภาให้มากกว่าที่เป็นอยู่ เพื่อเปิดให้มีการถกเถียงอภิปรายกันอย่างกว้างขวางทั้งจากฝ่ายค้าน ฝ่ายรัฐบาลที่มีหลายกลุ่มกว่าการขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี และสภาเองก็ยังมีอำนาจตามกฎหมายที่จะแต่งตั้งคนนอกเข้าร่วมขบวนการเหล่านี้ได้เช่นกัน และยังเป็นการเคารพว่า "เวลา" ของการเมืองในประชาธิปไตยนั้นถูกกำกับโดยสภาที่มาจากการเลือกตั้ง ที่แม้ว่าจะถูกยุบหรือไม่ ก็จะต้องมีการผลักดันกันในสังคมให้นำเรื่องนี้กลับมาพิจารณาต่ออีกครั้งด้วยกระบวนการประชาธิปไตยเอง ไม่ว่ากระบวนนั้นจะบิดเบี้ยวแค่ไหนก็ตาม

 เมื่อถูกตั้งมาแล้วก็ไม่เป็นไรครับ แต่ในการออกแบบการทำงานก็ควรจะต้องพยายามเกาะเกี่ยวกับโครงสร้างการเมืองอื่นๆ ด้วย เพื่อรักษาคุณลักษณะของกระบวนการประชาธิปไตยเอาไว้ ไม่งั้นการปฏิรูปประเทศแบบนี้ก็จะมีท่าทีไม่ต่างจากคณะทำงานที่แต่งตั้งมาโดยคณะรัฐประหารมากขึ้นทุกที