"บ่อพันขัน" ให้น้ำ ให้เกลือ | คมชัดลึก

 ความเป็นอยู่ของชาวอีสานตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันผูกพันอยู่กับปลาร้า หรือปลาแดก ซึ่งวัตถุดิบที่สำคัญที่ใช้ในกระบวนการถนอมอาหารชนิดนี้ก็คือ “เกลือ”

 เกลือ มีความสำคัญกับชีวิตมนุษย์ในด้านอาหารการกิน ไม่เพียงแต่เป็นเครื่องปรุงรส เกลือยังเป็นวัตถุดิบสำคัญในการถนอมอาหารจำพวกหมักดอง

 เกลือในแถบพื้นที่ราบสูงคือเกลือสินเธาว์ ไม่เหมือนกับเกลือทะเลที่เรารู้จักกันทั่วไป ตรงที่กระบวนการทำเกลือสินเธาว์เป็นเรื่องการต้มเกลือ โดยต้องขูดดินเกลือ หรือดินเอียดมาผสมกับน้ำ แล้วจึงกรองเอาน้ำเกลือออกมาต้ม ไม่เหมือนเกลือทะเลที่เอาน้ำเกลือมาตากด้วยแสงอาทิตย์ให้แห้งจนเกิดผลึกเกลือ แหล่งเกลือสินเธาว์ในอีสานคือบริเวณลำน้ำเสียวในเขต อ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด โดยเฉพาะบริเวณที่เรียกว่า “บ่อพันขัน” ซึ่งปัจจุบันตั้งอยู่ในเขต ต.เด่นราษฎร์ กิ่ง อ.หนองฮี จ.ร้อยเอ็ด

 ในฤดูแล้งแต่ละปีจะมีชาวบ้านเข้าไปที่บริเวณบ่อพันขันเพื่อทำเกลือไว้ขาย หรือไว้ใช้สอย ที่บ่อนี้มีบ่อน้ำจืดที่ผุดขึ้นมาจากใต้ดินอยู่ตลอดเวลา ชาวบ้านตักใช้เท่าไรก็ไม่หมด ด้วยเหตุนี้เองจึงเป็นที่มาของชื่อ “บ่อพันขัน”

 การถนอมอาหารด้วยวิธีหมักเน่า หรือทำปลาเค็มนั้น ต้องใช้เกลือเป็นส่วนประกอบหลัก ในทัศน อ.ศรีศักร วัลลิโภดม การมีแหล่งเกลือสินเธาว์ของชาวอีสานนั้น จึงน่าจะสัมพันธ์กับดินแดนทางเขมรต่ำรอบๆ ทะเลสาบเขมร ที่มีการจับปลากันเป็นอาชีพหลักมาแต่โบราณ โดยเกลือสินเธาว์ทางภาคอีสานจึงน่าจะเป็นสินค้าชั้นดีที่ส่งไปค้าขายแลกเปลี่ยนระหว่างกันด้วย

 การที่บ้านเมืองในที่หนึ่งๆ จะเจริญเติบโต พัฒนาขึ้นมาได้ ไม่จำเป็นว่าจะต้องมีปัจจัยทางศาสนา หรือการเมืองเพียงอย่างเดียว ปัจจัยด้านเศรษฐกิจ การค้าก็เป็นสิ่งสำคัญด้วยเช่นกัน!

เรือนอินทร์ หน้าพระลาน