คุณภาพชีวิต | คมชัดลึก

และนักธุรกิจ คำว่าชาวบ้านในวันนี้ผมพุ่งเป้าไปที่กลุ่มผู้ใช้แรงงานไร้ฝีมือในเมืองใหญ่และรวมถึงเกษตรกรรายย่อยที่พึ่งพารายได้จากผลิตผลการเกษตรตามฤดูกาลและฝากชะตาชีวิตไว้กับดินฟ้าอากาศ ที่พูดถึงกลุ่มนี้เพราะกังวลว่าท่ามกลางกระแสความผันผวนทางเศรษฐกิจและการเมืองทั้งในประเทศและในระดับโลกที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ คนเหล่านี้จะได้รับอานิสงส์จากรัฐอย่างไร

 แน่นอนว่าประเทศไทยไม่ใช่ประเทศที่มีระบบรัฐสวัสดิการ แต่ได้มีความพยายามจัดให้มีบริการสาธารณะแก่ผู้มีรายได้น้อยบ้าง และพยายามสร้างพื้นฐานของการวางระบบรัฐสวัสดิการไม่ว่าจะเป็นระบบสวัสดิการรักษาพยาบาลที่ยังคงลักลั่นแตกต่างกันอยู่ในทุกวันนี้ หรือระบบการเรียนฟรีในภาคบังคับ หรือระบบสหกรณ์การเกษตรก็ตาม แต่ระบบเหล่านี้ยังคงต้องได้รับการพัฒนาการบริหารจัดการและความต่อเนื่องจากอำนาจรัฐอีกยาวนาน สภาพเช่นนี้ชาวบ้านจะมีคุณภาพชีวิตอย่างไร

 การมีวิถีชีวิตที่มั่นคงไม่ว่าจะในเรื่องความมั่นคงทางอาหาร ความมั่นคงในสภาพแวดล้อม ความมั่นคงในชีวิตและร่างกาย ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ความมั่นคงในสุขภาพ หรือความมั่นคงทางการเมืองก็ตาม สิ่งเหล่านี้หมายถึงการมีคุณภาพชีวิตที่ดีทั้งสิ้น หากอย่างใดอย่างหนึ่งบกพร่องลงไปต้องถือว่าคนเราคงจะมีคุณภาพชีวิตที่ดีไม่ได้

 ชาวบ้านที่เป็นแรงงานไร้ฝีมือที่อนาคตแขวนไว้กับกระแสเศรษฐกิจที่ไม่แน่นอนหรือเกษตรกรรายย่อยที่อาศัยสภาพดินฟ้าอากาศเป็นตัวกำหนดผลิตผลยังคงเป็นกลุ่มคนที่ขาดความมั่นคงในคุณภาพชีวิตและเป็นผู้ด้อยโอกาสในสังคมตามไปด้วย การเป็นทั้งมนุษย์ที่ขาดความมั่นคงในคุณภาพชีวิตและด้อยโอกาสในสังคมนั้นล่อแหลมต่อการมีชีวิตที่ไร้อนาคตและขาดการเหลียวแลจากโครงการต่างๆ ของรัฐ จนเรียกได้ว่าแม้จะอยู่ใจกลางเมืองใหญ่แต่ก็เป็นคนชายขอบ

 การเป็นคนชายขอบเพราะเกิดมาไม่มีเอกสารหลักฐานใดๆ รับรองความมีสถานะของตัวเอง หรือเป็นเพราะไม่อยู่ในข่ายการสำรวจของรัฐ หรือไม่อยู่ในระบบทะเบียนของบริการด้านต่างๆ เรียกว่าเข้าไม่ถึงทรัพยากรและบริการต่างๆ นั่นเอง เมื่อเป็นเช่นนี้โอกาสในการพัฒนาคุณภาพชีวิตจึงด้อยกว่าคนส่วนใหญ่แน่นอน

 ผมนึกถึงมาตรฐานขั้นต่ำของการมีชีวิตอยู่ของมนุษย์หรือเรียกอีกแบบว่าพื้นฐานของความเป็นมนุษย์คืออะไร อย่างน้อยก็จะทำให้พอมองเห็นทิศทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ควรจะเป็นสำหรับคนส่วนใหญ่ของประเทศ ทำให้ผมนึกถึงคำว่า ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ขึ้นมาซึ่งรัฐธรรมนูญตั้งแต่ฉบับที่แล้วจนถึงฉบับปัจจุบันก็เขียนไว้อย่างชัดเจนว่าทุกคนไม่ว่าจะมีถิ่นกำเนิด ภาษา เพศ อายุ หรือนับถือศาสนาอะไรก็ตาม ควรจะได้รับการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างเท่าเทียมและเสมอภาคกันโดยไม่ถูกเลือกปฏิบัติ จึงมองเห็นว่าอย่างน้อยที่สุดทุกคนต้องได้รับการดูแลอย่างได้รับการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

 ปัญหาอยู่ที่ว่าในทางปฏิบัติการพัฒนาคุณภาพชีวิตแบบไหนจึงจะเป็นการพัฒนาแบบเห็นศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้ด้อยโอกาส ต้องยอมรับว่าจนถึงทุกวันนี้เรายังไปไม่ถึงจุดนั้นอย่างสมบูรณ์ เพราะผู้ที่มีหน้าที่ยังไม่ตระหนักถึงหลักพื้นฐานที่ว่านี้มากนัก จึงเป็นเพียงหลักการที่เขียนไว้ในรัฐธรรมนูญเท่านั้น 

 การดูแลพัฒนาคุณภาพชีวิตที่เริ่มต้นจากในชุมชนจึงเป็นทางออกที่มีความเป็นไปได้มากที่สุดในยุคนี้ เพราะพลังชุมชนของคนกลุ่มนี้หากสามารถรวมตัวกันได้เห็นว่าเป็นพลังที่เข้มแข็งไม่น้อย อย่างแรกที่สุดจะเรียนรู้ปัญหาของตัวเองได้ดีกว่าที่ภาครัฐมอง การแก้ปัญหาที่ผ่อนหนักเป็นเบาจึงทำได้อย่างทันท่วงที และน่าจะดีกว่าการที่รัฐจะทุ่มเทงบประมาณให้บริการฟรีแบบชั่วครั้งชั่วคราวมากมายนัก

 พึ่งพาตัวเองเพื่อคุณภาพชีวิตขั้นต่ำ ดีกว่าคอยบริการที่ไม่ทั่วถึงและไม่ยั่งยืน