สิทธิชุมชนจากฝั่งซ้าย | คมชัดลึก

ผมมี "บทเรียน" จากเพื่อนบ้านมาฝาก อันสะท้อนให้เห็นการพัฒนาประเทศ ที่ต้องแลกกับอะไรอีกหลายๆ อย่าง โดยเฉพาะการสูญเสีย "จิตวิญญาณ" ของชาวบ้านที่ประเมินค่ามิได้

 ปกติผมเป็นสมาชิก "วารสารลานคำ" (รายไตรมาส) ของ "เอื้อยใหญ่" ดวงเดือน บุนยาวง (ลูกสาวมหาสิลา วีระวงศ์ มหาปราชญ์ชาวลาว) สื่อน้ำดีมีคุณภาพของสาธารณรัฐฝั่งซ้าย 

 ฉบับใหม่ล่าสุด ส่งตรงมาจากเวียงจันทน์ มีเรื่องจากปกที่น่าสนใจ เพราะทีมงานวารสารลานคำได้บุกเข้าไปสัมผัส "ชีวิตใหม่ในโครงการน้ำเทิน 2" ณ แดนภูดอย แขวงคำม่วน

 โครงการน้ำเทิน 2 เป็นส่วนหนึ่งในเป้าหมายของรัฐบาลลาว ที่จะพัฒนาประเทศไปสู่การเป็น "หม้อไฟแห่งเอเชีย" (ประมาณว่าเวลานี้มีเขื่อนผลิตไฟฟ้าที่สร้างเสร็จแล้ว 11 แห่ง)

 รัฐบาลไทยจะรับซื้อกระแสไฟฟ้าจากลาว 7,000 เมกะวัตต์ภายในปี 2015 และที่ได้ตกลงราคาซื้อขายร่วมกันไปแล้ว คือโครงการเขื่อนน้ำเทิน 2 โดยจะเริ่มส่งกระแสไฟฟ้าในปริมาณ 997 เมกะวัตต์ให้ กฟผ. ตั้งแต่วันที่ 15 ธันวาคม 2009 เป็นต้นไป

 ทีมงานวารสารลานคำ นำโดย "เอื้อยดวงเดือน" ได้รายงานว่า มีชาวบ้าน 12 หมู่บ้าน จำนวน 1,312 ครัวเรือน ที่ได้รับผลกระทบจากการสร้างเขื่อน และอพยพมาตั้งถิ่นฐานใหม่ภายใต้การบริหารของโครงการน้ำเทิน 2

 จากการดำเนินชีวิตตามประสา "ชาวภูดอย" ที่กระจายตัวอยู่ตามป่าเขาลำเนาไพร ต้องมาอยู่รวมกันในชุมชนที่มีบ้านเรือนแบบเดียวกันคือ บ้านยกพื้น หลังคามุงสังกะสีแทนมุงใบค้อ ใช้เสาปูนแทนเสาไม้

 นอกจากบ้านหลังใหม่ ทางโครงการยังจัดหาโรงเรียน สถานีอนามัย หรือ "สุกสาลา" และโรงหมอขนาดกลางไว้บริการประชาชน  

 ทางโครงการจัดสรรที่ดินปลูกผักพืชสวนครัวให้แต่ละครอบครัว 0.66 เฮกตาร์ และหาเรือให้ชาวบ้านยึดอาชีพจับปลาในอ่างเก็บน้ำ

 แต่ชาวบ้านทำสวนก็ไม่พอกิน และหาปลามาได้ก็ไม่มีใครมารับซื้อ จึงต้องพึ่งพา "เงินรัฐ เงินโครงการ" เพราะชีวิตใหม่ต้องมีรายจ่าย ไม่เหมือนสมัยอยู่บ้านเก่าที่ดำรงชีวิตด้วยการพึ่งพาธรรมชาติเป็นหลัก

 ที่เหมือนกันคือ ทุกบ้านติดตั้งจานดาวเทียม เพราะเป็นทางเลือกเดียวที่จะทำให้รับชม "โทละพาบ" ได้เช่นเดียวกับคนลาวในที่ราบลุ่ม

 ขณะพ่อออกไปลอยเรือหาปลา แม่ก็ไปรับจ้างปลูกป่า ผู้ที่เลี้ยงลูกอยู่ในเรือนหลังใหม่คือ โทรทัศน์ ซึ่งสมัยอยู่บ้านเก่า หลังเลิกเรียน เด็กๆ จะออกไปหาปลาตามห้วยหนอง 

 แม้แต่ผู้ใหญ่ยังหลงเสน่ห์จอสีสี่เหลี่ยม กิจกรรมยามเย็นยามค่ำที่เคยสานเสื่อสานเตย ได้เปลี่ยนเป็นนั่งล้อมวงดูทีวี อีกอย่างเครื่องไม้เครื่องมือจักสานนั้นก็จมอยู่ใต้น้ำพร้อมกับบ้านหลังเดิม

 ทีมงานลานคำ มิได้จ้องจับผิด หรือหาเรื่องวิพากษ์วิจารณ์โครงการพัฒนาของภาครัฐ เพียงแต่รายงานข่าวไปตามที่สองตาเห็น สองหูได้ยิน และแอบตั้งคำถามเล็กๆ

 ที่สำคัญ เอื้อยดวงเดือนและทีมงานให้ความสำคัญเรื่อง "วิถีชีวิต" และ "จิตวิญญาณ"

 ลูกสาวมหาปราชญ์ลาวล้านช้าง ยังได้ยกภาษิตโบราณที่ว่า "อยากเป็นเทวดา ต้องสร้างสวรรค์" มาเปรียบกับการปรับตัวของชาวบ้านในโครงการน้ำเทิน 2

 ชาวภูดอยที่เปลี่ยนมาเป็น "ชาวน้ำ" นั้นจะเรียนรู้การดำรงชีพในสภาพแวดล้อมใหม่ๆ ได้หรือไม่?

 เอื้อยดวงเดือนบอกว่า หาก "ใจ" ไม่พร้อมก็ยากที่จะเปลี่ยน จึงต้องดึงเอาหัวใจ เอาจิตวิญญาณ "อยากเป็นเทวดา" ของชาวบ้านขึ้นมา

 หวังว่าบทเรียนจากฝั่งซ้าย คงให้แง่คิดดีๆ แก่ชาวฝั่งขวาที่กำลังวิ่งไล่ล่าอนาคตอย่างเอาเป็นเอาตายได้บ้าง!

 แคน สาริกา