วันรัฐธรรมนูญ | คมชัดลึก

ผมเคยมีความสงสัยว่า รัฐธรรมนูญฉบับแรกของไทยนั้นคือฉบับไหน เพราะในเพลง “วันชาติ 24 มิถุนายน” ซึ่งประพันธ์โดย ครูมนตรี ตราโมท ขึ้นต้นว่า “24 มิถุนายนมหาศรีสวัสดิ์ ปฐมฤกษ์ของรัฐธรรมนูญไทยฯ” ซึ่งหากฟังตามนี้ รัฐธรรมนูญฉบับแรกก็ต้องมีขึ้นในวันที่ 24 มิถุนายน 2475 แต่ตามความเป็นจริงนั้น ทางคณะราษฎรโดย หลวงประดิษฐ์มนูธรรม (ปรีดี พนมยงค์) ได้ร่างรัฐธรรมนูญฉบับแรก ซึ่งเรียกว่า “พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยาม พุทธศักราช 2475” ไว้ก่อนแล้ว และได้นำร่างดังกล่าวขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อทรงลงพระปรมาภิไธย เดิมทีคณะราษฎรประสงค์จะให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญฉบับถาวร แต่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯ มีพระราชดำรัสสั่งให้ใช้รัฐธรรมนูญนี้ไปพลางก่อน และให้มีการจัดตั้งคณะกรรมการขึ้นมาร่างรัฐธรรมนูญฉบับถาวรต่อไป ดังนั้น จึงเติมคำว่า “ชั่วคราว” ไว้ท้ายพระราชบัญญัติ และมีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2475

 ลักษณะที่สำคัญของรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว ได้แก่ มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองประเทศมาเป็นระบอบประชาธิปไตย แต่พระมหากษัตริย์ยังเป็นพระประมุขถาวรและมีการสืบราชสมบัติ คณะกรรมการราษฎรเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ ให้สภาผู้แทนราษฎรมีอำนาจทางนิติบัญญัติ และมีอำนาจสูงสุดทางการเมือง

 ในวันที่ 10 ธันวาคม 2475 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯ ได้พระราชทานรัฐธรรมนูญราชอาณาจักรสยาม ฉบับถาวร ซึ่งมีความแตกต่างจากฉบับชั่วคราวหลายประการ อาทิ เปลี่ยนระบอบการปกครองเป็นแบบรัฐสภา บัญญัติให้พระมหากษัตริย์อยู่ในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะ ผู้ใดจะละเมิดมิได้ และรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ เป็นต้น ดังนั้น จึงได้ถือเอาวันที่ 10 ธันวาคม ของทุกปี เป็นวันรัฐธรรมนูญมาจนถึงทุกวันนี้

 เมื่อนับจากธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยาม ฉบับชั่วคราว พุทธศักราช 2475 จนถึงรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2552 อันเป็นฉบับปัจจุบัน ประเทศไทยมีรัฐธรรมนูญมาแล้วรวม 18 ฉบับ โดยรัฐธรรมนูญฉบับที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯ พระราชทานมีอายุยืนยาวที่สุด คือ 14 ปี

 มีสัจธรรมในทางกฎหมายอยู่ประการหนึ่งว่า “คนกลุ่มใดร่างกฎหมาย ก็ย่อมเพื่อประโยชน์ของคนกลุ่มนั้น” รัฐธรรมนูญก็เป็นเช่นเดียวกันนั้น หากจะพิจารณาถึงเนื้อหาและความมุ่งหมายของรัฐธรรมนูญแต่ละฉบับของไทย ก็คงจะต้องย้อนมองไปถึงที่มาของรัฐธรรมนูญฉบับนั้นและคณะบุคคลซึ่งเป็นผู้ร่างหรือแก้ไข

 อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ที่จะทำหน้าที่ร่างหรือแก้ไขรัฐธรรมนูญต่อไป ก็พึงรำลึกถึงพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ในวันพระราชทานรัฐธรรมนูญ เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2475 ที่ว่า “ข้าพเจ้ามีความเต็มใจที่สละอำนาจอันเป็นของข้าพเจ้าอยู่เดิมให้แก่ราษฎรโดยทั่วไป แต่ข้าพเจ้าไม่ยอมยกอำนาจทั้งหลายของข้าพเจ้าให้แก่ผู้ใด คณะใด โดยเฉพาะเพื่อใช้อำนาจนั้นโดยสิทธิขาด และโดยไม่ฟังเสียงอันแท้จริงของประชาราษฎร”