
ชุมชนคนท้องถิ่น-ประตูสู่ปาย
เมืองในหุบเขาอย่าง อ.ปาย จ.แม่ฮ่องสอน ดูจะเป็นเมืองในฝันของใครหลายๆ คน พอถึงหน้าหนาวต้องได้ยินเสียงลือ เสียงเล่าอ้างถึงความสวยงามของเมืองแห่งนี้ ขนาดคนที่เคยไปมาแล้วก็อยากจะกลับไปอีกหลายๆ ครั้งไม่รู้เบื่อ
แต่มีสิ่งหนึ่งที่นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ไม่ค่อยจะรู้จักกันก็คือ บริเวณที่เป็น อ.ปาย ในปัจจุบัน เคยเป็นที่อยู่อาศัยของคนยุคก่อนประวัติศาสตร์ ดังที่มีการขุดค้นพบโบราณวัตถุมากมาย
จากคำบอกเล่า และตำนานต่างๆ ของทางเหนือ เล่าว่า เดิมทีเมืองปายมีชื่อเรียกว่า “บ้านดอน” ต่อมาชาวไทยใหญ่อพยพย้ายครัวมาจากเมืองพม่า จึงพากันมาอาศัยอยู่ที่บ้านดอนแห่งนี้ เนื่องจากมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์อย่างแม่น้ำปายอยู่
นอกจากนี้ยังมีชาวเขาเผ่าอื่นๆ เข้ามาอยู่ด้วยเช่น ลีซอ มูเซอ เป็นต้น ซึ่งชาวบ้านที่อพยพเข้ามาอยู่ก่อนแล้วก็ต้อนรับผู้ที่มาอยู่ใหม่ด้วยเช่นกัน
ชื่อ “ปาย” นั้น ยังไม่สามารถอธิบายได้ว่าเรียกกันมาตั้งแต่เมื่อไหร่ และมาจากไหน อาจจะมาจากขุนส่างปาย ที่เป็นเจ้าเมืองยุคแรกๆ หรือมาจากชื่อแม่น้ำปาย แต่ที่เชื่อกันก็คือ คำว่า “ปาย” น่าจะเป็นภาษาของชาวไทยใหญ่ ซึ่งเป็นคำที่ชาวไทยใหญ่ใช้เรียกตัวเองในฐานะที่เป็นผู้อพยพมาจากเมืองพม่า
ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 พวกทหารญี่ปุ่นมาตัดถนนผ่านเมืองปาย เพื่อเป็นเส้นทางการขนส่งจากเชียงใหม่ไปสู่ประเทศพม่า ซึ่งจุดนี้เองนับว่าเป็นการเปิดประตูต้อนรับคนแปลกหน้าครั้งสำคัญของชาว อ.ปาย
และไม่ว่าคุณจะเป็นใคร มาจากไหน ประตูสู่เมืองปายยังคงต้อนรับผู้คนอยู่เสมอ และคงจะเป็นเช่นนี้ตลอดไป!
เรือนอินทร์ หน้าพระลาน



