งานประเพณีบุญหลวง-แห่ผีตาโขนฯ 2561(ภาพชุด) | คมชัดลึก

      งานประเพณีบุญหลวง-แห่ผีตาโขนฯ 2561 อ.ด่านซ้ายจ.เลย    ชาวบ้านทุกเพศทุกวัยจากแต่ละอำเภอของจังหวัดเลย สวมหน้ากากผีตาโขนและแต่งกายหลากสีสัน ร่วมใน “ประเพณีผีตาโขน” ประจำปี 2561

           เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2561 ซึ่งเป็นวันแรกของเทศกาล ที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย มีประชาชน นักท่องเที่ยวจากทั้งในประเทศและต่างประเทศมาร่วมชนเป็นจำนวนมาก โดยงานจัดขึ้นตั้งแต่วันที่ 16-18 มิถุนายน 2561 “ประเพณีผีตาโขน” เป็นขนบธรรมเนียนวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย จัดขึ้นเพียงปีละ 1 ครั้งในช่วงงานบุญหลวงซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ประจำปีของชาวอ.ด่านซ้าย ที่รวบงานบุญพระเวสและงานบุญบั้งไฟเข้าด้วยกัน แต่ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่ามีตั้งแต่สมัยไหนสันนิษฐานว่ากำเนิดพร้อมกับประเพณีบุญหลวงและถือปฎิบัติสืบทอดมาจนปัจจุบัน

             สำหรับชื่อ ผีตาโขน บ้างบอกว่าเพี้ยนมาจาก “ผีตามคน” ในงานบุญพระเวส บ้างบอกว่ามาจากคนป่าเผ่านหนึ่ง (คล้ายผีตองเหลือง) ที่อาศัยอยู่ในเขาวงกตผู้เลื่อมใสศรัทธาในพระเวสสันดรแต่ไม่อยากเปิดเผยตัวตน บ้างบอกว่าคล้ายหัวโขนที่ปั้น หรืออาจเพี้ยนมาจาก ผีตาขน ก็เป็นได้ ลักษณะพิเศษของหน้ากากผีตาโขน ทำจาก “หวด” อุปกรณ์คู่ชีพของชาวอีสานที่ใช้นึ่งข้าวเหนียว ทำจากไม้ไผ่ กดให้เป็นรอยบุ๋มแล้วหงายปากหวดหักพับขึ้นเป็นหมวก แล้วเย็บต่อกับโคนของก้านมะพร้าวที่แห้งแล้ว ที่ตกแต่งเขียนลายด้วยปูนขาวกับดินหม้อ

               ปัจจุบันใช้สีน้ำมันให้น่าเกลียดน่ากลัว แล้วเจาะช่องตาสำหรับมอง ด้านหลังใช้เศษผ้าเย็บติดเป็นผืนใหญ่คลุมร่างจนมิดชิด แต่งกายสีสันสดใส พกดาบเป็นอาวุธคู่กายที่ทำจากไม้เนื้ออ่อนหรือทางมะพร้าว ตัวด้ามเป็นลักษณะคล้ายอวัยวะเพศชาย และที่ขาดไม่ได้คือ “หมากกะแหล่ง” (เครื่องแขวนคอวัว ควาย ให้เกิดเสียง) หรือกระป๋องแขวนไว้ตรงเอว ส่งเสียงดังเวลาขย่มตัว ส่ายสะโพก โยกขา หรือขยับเอว ความซุกซนและทะเล้นตึงตังถือเป็นเสน่ห์ของผีตาโขน ที่คอยวิ่งโลดโผน กระเซ้าเย้าแหย่ ด้วยลวดลายลีลาตามบุคลิกของแต่ละคน

              ในบางครั้งถือเป็นโอกาสที่จะได้แสดงออกในสิ่งที่ไม่กล้าเมื่อไม่ได้ใส่หน้ากาก สร้างเสียงหัวเราะและความสนุนสนานแก่ชาวบ้านคนที่มาร่วมงาน ทำให้ผีตาโขนน้อยส่วนมากป็นเด็กชาย วัยรุ่น และคนหนุ่ม มากกว่าผู้หญิงและผู้สูงอายุ เพราะสามารถละเล่นได้ไม่มีข้อจำกัดคุณสมบัติ สำหรับผีตาโขนใหญ่นั้นต้องเป็นผู้ที่มีความแข็งแรงเพราะต้องเคลื่อนหุ่นที่ทำจากโครงไม้ไผ่ขนาดใหญ่กว่าคนธรรมดาถึง 2 เท่า มีน้ำหนักมาก (มีผีตาโขนหญิงและผีตาโขนชาย) สมัยก่อนจะแยกเล่นเป็นกลุ่มไปตามท้องถนนหรือละแวกใกล้เคียง ผ่านบ้านใครก็จะขอบริจาคเงินหรือเหล้ายาอาหาร บางทีก็ถือโอกาสขโมยผลไม้ในสวนหรือหยิบฉวยขนมที่วางขายไปกินโดยเจ้าของก็ไม่ถือสาเอาความ เพราะถือเป็นการทำบุญทำทานเพียงครั้งเดียวของปี

                 โดยพิธีกรรมจะมี 2 วัน คือ วันแรก (วันโฮม) เป็นการแห่ขบวนรอบหมู่บ้านตั้งแต่เช้ามืด ก่อนอัญเชิญพระอุปคุตมาประจำที่วัดโพนชัย วันที่ 2 มีการแห่บั้งไฟขอฝนรอบวัด 3 รอบโดยเหล่าผีตาโขนก็จะหยอกล้อผู้คนไปเรื่อยๆ เมื่อเสร็จพิธีจะนำเครื่องเล่นผีตาโขนและอุปกรณ์ที่ใช้ในการประกอบพิธีไปล่องลงแม่น้ำหมัน แม้จะไม่มีปรากฎที่มาของประเพณีผีตาโขน แต่ผีตาโขนได้หลอมรวมเป็นส่วนหนึ่งของเอกลักษณ์ปรเะจำจังหวัดเลย กลายเป็นจุดขายสร้างรายได้และเม็ดเงินในการท่องเที่ยวให้กับจังหวัด อีกทั้งมีอนุรักษ์สืบสานตกทอดจากรุ่นสู่รุ่นเพื่อให้เยาวชนรุ่นหลังได้ชมและเรียนรู้ไปพร้อมๆ กัน