'Nan Sandbox' ฟื้นฟูป่าต้นน้ำ จ.น่าน
จ.น่าน เปิดโปรเจ็คส์ Nan Sandbox (น่านแซนด์บ๊อกส์/กระบะทรายน่าน) ฟื้นฟูป่าต้นน้ำ ด้วยนวัตกรรมรูปแบบใหม่สอดคล้องนโยบาย Thailand 4.0 และแนวทางประชารัฐ
จ.น่าน จัดการประชุมคณะกรรมการดำเนินการพื้นที่จังหวัดน่าน ครั้งที่ 1/2561 เปิดโปรเจ็คส์ Nan Sandbox (น่านแซนด์บ๊อกส์/กระบะทรายน่าน) ...การทดลองปฏิรูปการบริหารราชการแผ่นดินเชิงพื้นที่ระบบประชารัฐ จังหวัดน่าน ตามนโยบาย Thailand 4.0
จังหวัดน่านเป็นพื้นที่ป่าต้นน้ำที่สำคัญของประเทศ แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาประสบปัญหาการถูกบุกรุกทำลายเป็นจำนวนมาก จนมีลักษณะเป็นเขาหัวโล้นให้เห็นอย่างเด่นชัด ข้อมูลจากภาพถ่ายดาวเทียมพบว่าพื้นที่ป่าถูกบุกรุกแผ้วถางไปประมาณประมาณ 28% ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศน์และคุณภาพชีวิตของประชาชน
สาเหตุที่ทำให้พื้นที่ป่าหายไปนั้น เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดน่านเป็นพื้นที่ป่าเขาสูงชัน พื้นที่ราบที่ทำกินได้มีเพียงประมาณ 10% เท่านั้น จึงมีการบุกรุกถือครองเข้าไปทำกินกระจายทั่วไปตามพื้นที่ป่าสูงชัน
การบุกรุกเป็นไปในลักษณะของการตัดไม้ เผาป่า เพื่อใช้พื้นที่ทำการเกษตร โดยปลูกพืชเชิงเดี่ยว และเป็นที่อยู่อาศัย และเมื่อการปลูกพืชเชิงเดี่ยวไม่สามารถให้รายได้เพียงพอต่อการดำรงชีพ จึงมีการบุกรุกพื้นที่ป่าเพิ่มเพื่อขยายพื้นที่ในการทำเกษตรกรรม เพราะเชื่อว่าจะสามารถเพิ่มรายได้จากการขยายพื้นที่ทำเกษตรกรรมมากขึ้น
แต่ผลที่เกิดขึ้นคือป่าหายไปและประชาชนยังคงมีรายได้ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีพ และส่งผลกระทบตามมาอย่างมากมาย ได้แก่ การเผาเศษวัสดุทางการเกษตรทำให้เกิดปัญหามลพิษหมอกควัน การขาดแคลนน้ำและปัญหาน้ำท่วม การใช้สารเคมีจากการทำการเกษตร เป็นต้น
เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาดังกล่าว รัฐบาลจึงได้จัดทำโครงการเพื่อฟื้นฟูป่าต้นน้ำแห่งนี้ด้วยการรังสรรค์นวัตกรรมในรูปแบบใหม่ที่สอดคล้องกับนโยบาย Thailand 4.0 และแนวทางประชารัฐที่เรียกว่า “Sandbox” ซึ่งบริหารจัดการพื้นที่ในภาพรวมโดยการทดลองที่ผ่อนปรนกฎเกณฑ์ที่มีอยู่ มีจินตนาการหรือนวัตกรรมใหม่ๆ เพื่อสร้างเสริมประสิทธิภาพอย่างไม่มีข้อจำกัด (เสมือนเด็กเล่นทรายในกระบะทรายโดยไม่กระทบกับพื้นที่รอบข้างหรือ sandbox)
โดยท่านนายกรัฐมนตรี พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชาได้มีคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการจำนวน 2 ชุด ได้แก่ (1) คณะกรรมการนโยบายและกำกับดูแล ซึ่งมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องเป็นกรรมการ เพื่อทำหน้าที่กำหนดและกำกับดูแลจัดการแก้ไขปัญหาด้านที่ดิน ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ในพื้นที่จังหวัดน่าน รวมถึงการรายงานผลการดำเนินงานและเสนอความเห็นต่อคณะกรรมการขับเคลื่อนการปฏิรูปเพื่อรองรับการปรับเปลี่ยนตามนโยบาย Thailand 4.0
และ (2) คณะกรรมการดำเนินงานพื้นที่จังหวัดน่าน ซึ่งมี ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ดร.วิจารย์ สิมาฉายา) เป็นประธานร่วมจากภาครัฐ และนายบัณฑูร ล่ำซำ เป็นประธานร่วมจากภาคเอกชน เพื่อทำการแก้ไขปัญหาด้านที่ดิน-ป่าไม้ ให้ประชาชนสามารถอยู่อาศัยและทำกินได้โดยไม่ผิดกฎหมาย พร้อมฟื้นฟูสภาพป่ากลับคืนมา ร่วมกันจัดหาแหล่งเงินทุนสนับสนุนให้มีการปรับเปลี่ยนแนวทางการประกอบอาชีพ จากการปลูกพืชเชิงเดี่ยว ไปสู่การผลิตหรืออาชีพที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม มีรายได้เพียงพอ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน ควบคู่ไปกับการดูแลรักษาสภาพแวดล้อม
เมื่อวันที่ 20 เมษายน 2561 ที่ผ่านมา จึงได้มีการประชุมคณะกรรมการดำเนินงานพื้นที่จังหวัดน่าน ครั้งที่ 1/2561 ณ ศูนย์การเรียนรู้และบริการวิชาการ เครือข่ายแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมีปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ประธานกรรมการภาครัฐ และนายบัณฑูร ล่ำซำ ประธานกรรมการภาคเอกชน เป็นประธานการประชุม อีกทั้งได้รับความกรุณาจากพระครูพิทักษ์นันทคุณ เจ้าอาวาสวัดอรัญญาวาส อ.เมือง จ.น่าน เป็นที่ปรึกษาให้แก่คณะกรรมการฯ
โดยผู้เข้าร่วมประชุมในครั้งนี้ยังประกอบด้วย เจ้าหน้าที่จากส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช ผู้แทนจากส่วนราชการในจังหวัดน่าน ผู้แทนจากคณะกรรมการปฏิรูประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และตัวแทนจากภาคประชาชนและชุมชน อาทิ ประธานสภาองค์กรชุมชนจังหวัดน่าน ผู้ประสานงานเครือข่ายที่ดินจังหวัดน่าน ประธานสภาหอการค้าในจังหวัดน่าน ประธานสภาอุตสาหกรรมจังหวัดน่าน เป็นต้น
ผลจากการประชุม ที่ประชุมเห็นชอบร่วมกันในการกำหนดจำนวนพื้นที่เป้าหมายเพื่อการฟื้นฟูป่าจังหวัดน่าน เพื่อให้ประชาชนสามารถอยู่ในพื้นที่ป่าได้อย่างไม่ผิดกฎหมาย การส่งเสริมอาชีพและพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน การสร้างความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องระหว่างภาครัฐกับประชาชน การจัดทำชุดข้อมูลให้เป็นข้อมูลชุดเดียวกัน การจัดทำและเผยแพร่คู่มือเพื่อการสื่อสารและประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับโครงการ รวมถึงมีข้อเสนอให้ใช้พื้นที่จังหวัดน่านเป็นพื้นที่ตัวอย่างสำหรับการดำเนินงานด้านการปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
ทั้งนี้ ที่ประชุมเห็นชอบ เป้าหมายเบื้องต้น ที่จะใช้กับ Nan Sandbox ครั้งนี้ คือ 72-18-10 หรือการจัดสรรที่ดินป่าในจังหวัดน่านหลังการปฏิรูป คือ 72% ของพื้นที่จะต้องคงความเป็นป่าที่มีต้นไม่ใหญ่ปกคลุมอยู่ และ 18% ของพื้นที่จะต้องกลับมาเป็นป่าที่มีต้นไม้ใหญ่ แต่อนุญาตให้ปลูกพืชเศรษฐกิจใต้ต้นไม้ใหญ่ได้ โดยประชาชนทำมาหากินในพื้นที่ได้ ส่วนอีก 10% ที่เหลือเป็นพื้นที่ที่ยอมให้ปลูกพืชเศรษฐกิจได้อย่างเต็มที่ ทั้งนี้จะมีการกำหนดแผนดำเนินการต่อไป
และได้มีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นมาจำนวน 2 ชุด ได้แก่ (1) คณะอนุกรรมการในการจัดทำชุดข้อมูลและแผนที่เพื่อความถูกต้องและเป็นที่ยอมรับร่วมกันทุกภาคส่วน ซึ่งจะใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการพื้นที่ต่อไป และ (2) คณะอนุกรรมการในการสื่อสารประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจให้แก่ประชาชน ซึ่งใช้ในการขับเคลื่อนการดำเนินการในลำดับต่อไป
ประธานยังได้แจ้งต่อที่ประชุมว่า จะนำเสนอผลการประชุมต่อที่ประชุมคณะกรรมการ ในวันที่ 30 เมษายน 2561 เพื่อรับฟังความเห็นจากคณะกรรมการ Thailand 4.0 และจะมีการจัดทำแผนปฏิบัติการและขับเคลื่อนให้เกิดผลเป็นรูปธรรมต่อไป
