ผาแต้มโขงเจียม | คมชัดลึก

 คำว่า "แต้ม" ในภาษาถิ่นดั้งเดิมหมายถึง วาด ระบาย ประทับ หรือการกระทำด้วยประการใดๆ โดยใช้สี ให้ปรากฏเป็นรูปภาพ เครื่องหมาย หรือสัญลักษณ์ต่างๆ

 ผาแต้ม เป็นชื่อที่ชาวท้องถิ่นเรียก ผาที่มีการวาดหรือเขียนรูปภาพลวดลาย ผาแต้มในอีสานจึงมีหลายแห่ง และยังมีถ้ำแต้มด้วย ดังนั้น เพื่อระบุเจาะจงว่าเป็นผาแต้มที่ใด จึงมีการเติมชื่อที่ตั้งไว้ด้วย เช่น ผาแต้มโขงเจียม เป็นต้น แต่มักเป็นที่เข้าใจกันว่า หากกล่าวถึง “ผาแต้ม” ก็จะหมายถึง ผาแต้มโขงเจียม

 ส่วนชื่อ “โขงเจียม” ที่เป็นชื่ออำเภอและชื่อเรียกเพื่อระบุสถานที่ตั้งผาแต้มนั้น มีคำอธิบายว่า "โขงเจียม" เป็นคำที่ชาวกวย หรือ กูย (ชาวกรุงเทพฯ เรียกว่า ส่วย) ที่เชี่ยวชาญการจับช้าง เรียกท่าน้ำโขงบริเวณที่นำช้างข้ามมาฝั่งไทย เพราะพวกกวยมักจะชอบข้ามโขงตรงปากแม่น้ำมูลเข้าไปจับช้างป่าในแขวงจำปาสักของลาว "โขง" หมายถึง แม่น้ำโขง ส่วน "เจียม" (หรือ "อะเจียง") เป็นภาษากวย แปลว่า ช้าง โขงเจียมจึงมีความหมายว่า "ท่าช้างแม่น้ำโขง"

 ภาพเขียนสีที่ผาแต้ม มีมากกว่า 300 ภาพ ทั้งภาพสัตว์บก เช่น ช้าง (?) หมา หมาป่า วัวป่า สัตว์น้ำ เช่น ปลาบึก ปลากระเบนน้ำจืด เต่าหรือตะพาบน้ำ ภาพเครื่องมือจับสัตวน้ำที่คนท้องถิ่นแถบนี้เรียก “ตุ้ม” หน้าไม้หรือธนู ภาพคน ภาพฝ่ามือและลายเส้นสัญลักษณ์ต่างๆ

 ภาพเหล่านี้เป็นภาพที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ของบรรพชนคนสองฝั่งโขงบริเวณนี้เมื่อราว 3,000 ปีมาแล้ว ก่อนการรับศาสนาที่นับถือ สิ่งเหนือธรรมชาติ พิธีกรรมดังกล่าวมีเพื่อความอุดมสมบูรณ์ในการดำรงชีวิต จึงมีรูปสิ่งต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการทำมาหากินที่ต้องพึ่งพาธรรมชาติ เช่น ล่าสัตว์ จับสัตว์ ที่สะท้อนวิถีชีวิตและสภาพแวดล้อมของยุคนั้นไปพร้อมๆ กัน

 รวมไปถึงภาพคนและฝ่ามือจำนวนมากที่หมายถึงการแทนสมาชิกของชุมชนที่เข้าร่วมพิธีกรรม