นายสมชาย ชาญณรงค์กุล อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า จากปัญหาปริมาณผลผลิตข้าวที่มีมากกว่าความต้องการของตลาด ส่งผลให้ราคาข้าวเปลือกในตลาดตกต่ำ ประกอบกับปัจจัยการผลิตข้าวที่สูง ได้ผลผลิตน้อย เนื่องจากปลูกข้าวในพื้นที่ที่ไม่เหมาะสม ทำให้ชาวนาไทยในวันนี้ต้องประสบปัญหาการขาดทุน
ด้วยเหตุนี้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้มอบหมายให้กรมส่งเสริมการเกษตรและกรมอื่นๆที่เกี่ยวข้อง ดำเนินโครงการปรับเปลี่ยนพื้นที่ปลูกข้าวไม่เหมาะสมเป็นเกษตรกรรมทางเลือกอื่น เพื่อลดพื้นที่การปลูกข้าวในพื้นที่ที่ไม่เหมาะสมเป็นเกษตรกรรมทางเลือกอื่นที่เหมาะสมกับพื้นที่ รวมถึงปรับเปลี่ยนระบบการผลิตของชาวนาให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ให้เกิดความยั่งยืนในอาชีพให้แก่ชาวนา
มีเป้าหมายดำเนินการเริ่มแรกใน 30 จังหวัด พื้นที่ 420,000 ไร่ ประกอบด้วย ภาคเหนือ 7 จังหวัด ได้แก่ เชียงราย นครสวรรค์ แพร่ พิษณุโลก สุโขทัย อุตรดิตถ์ เพชรบูรณ์ ภาคตะวันออก 2 จังหวัด ได้แก่ ราชบุรี และกาญจนบุรี ภาคตะวันออก 1 จังหวัด ได้แก่ สระแก้ว และภาคตะวันออกเฉียงเหนือทั้ง 20 จังหวัด ได้แก่ กาฬสินธุ์ ขอนแก่น นครพนม บึงกาฬ มหาสารคาม มุกดาหาร ร้อยเอ็ด เลย สกลนคร หนองคาย หนองบัวลำภู อุดรธานี ชัยภูมิ นครราชสีมา บุรีรัมย์ ยโสธร ศรีสะเกษ สุรินทร์ อำนาจเจริญ และอุบลราชธานี
ทั้งนี้ ได้เริ่มดำเนินโครงการตั้งแต่เดือนสิงหาคม 2559 สิ้นสุดในเดือนกันยายน 2560 โดยเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการนั้นจะต้องเป็นชาวนาที่ปลูกข้าวในพื้นที่ไม่เหมาะสม (N) และพื้นที่เหมาะสมน้อย (S3) พื้นที่จะต้องมีเอกสารสิทธิ์เป็นของตนเองหรือของครัวเรือน ไม่เกิน 25 ไร่ รวมถึงต้องขึ้นทะเบียนเกษตรกรกับกรมส่งเสริมการเกษตร
เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการจะได้รับการสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการปรับเปลี่ยนพื้นที่ รวมแล้ว 30,144 บาทต่อครัวเรือน (เข้าร่วมโครงการฯ 5 ไร่) จ่ายผ่านธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ได้แก่ ค่าใช่จ่ายในการปรับพื้นที่ สร้างระบบน้ำ ไร่ละ 2,000 บาท,ค่าพันธุ์พืชและปัจจัยการผลิต ไร่ละ 3,000 บาท,ค่าใช้จ่ายในระหว่างการปรับเปลี่ยนพื้นที่ เพื่อลดค่าใช้จ่ายและมีอาหารบริโภคในครัวเรือน โดยเป็นค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงปลาครัวเรือนละ 2,300 บาท และค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงสัตว์เล็กครัวเรือนละ 2,844 บาท
โดยหลังเปิดรับสมัครเกษตรกรเข้าร่วมโครงการฯ กรมส่งเสริมการเกษตรได้เสนอคณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าว เมื่อวันที่ 14 กันยายน 2559 และผ่านความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 2559 ให้ขยายพื้นที่จังหวัดดำเนินการจากเดิม 30 จังหวัดเป็นทั่วประเทศยกเว้น 14 จังหวัดภาคใต้ ขยายพื้นที่ดำเนินการเพิ่มเติมจากพื้นที่ปลูกข้าวที่ไม่เหมาะสม (N) เป็นพื้นที่ปลูกข้าวที่ไม่เหมาะสม (N) และพื้นที่ปลูกข้าวที่เหมาะสมน้อย (S3)
ผลการดำเนินงานโครงการฯ ในขณะนี้มีเกษตรกรที่สนใจสมัครเข้าร่วมโครงการฯ จำนวน 36,758 ราย พื้นที่ที่เข้าร่วมโครงการ 223,355 ไร่ ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) จ่ายเงินให้เกษตรกรแล้ว ณ วันที่ 28 กันยายน 2559 จำนวน 2,322 ราย พื้นที่ที่เข้าร่วมโครงการ 10,478 ไร่ และนำข้อมูลส่งธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ณ วันที่ 20 ตุลาคม 2559 อีกจำนวน 12,241 ราย พื้นที่ที่เข้าร่วมโครงการ 55,234 ไร่
ส่วนเกษตรกรที่เหลือกรมส่งเสริมการเกษตร จะเร่งตรวจสอบและส่งรายชื่อให้กับธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตรเพื่อดำเนินการจ่ายเงินให้กับเกษตรกรต่อไป
