ปั้น4ชุมชนเอื้ออาทรต้นแบบป้องกันภัยพิบัติ | คมชัดลึก

            เมื่อวันที่ 22 ก.ค.2559 ที่ผ่านมาที่โรงแรมเดอะแกรนด์ โฟร์วิงส์ กทม. นายดารนัย อินสว่าง รองผู้ว่าการการเคหะแห่งชาติเป็นประธานจัดการสัมมนาโครงการพัฒนาศักยภาพชุมชนให้สามารถลดความเสี่ยงภัยจากสิ่งแวดล้อมและภัยพิบัติขึ้น ภายใต้ความร่วมมือจากสมาคมการดับเพลิงและช่วยชีวิต(ฟารา) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ดำเนินงานร่วมกับนานาชาติ กรมป้องกันบรรเทาสาธารณภัย(ปภ.) กระทรวงมหาดไทย

            สืบเนื่องจากสถานการณ์ภัยพิบัติที่เกิดขึ้นในประเทศไทยปัจจุบันนี้มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ทั้งทางด้านความรุนแรงและความซับซ้อน ผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยตรงก็คือประชาชนซึ่งอาศัยอยู่ในชุมชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งชุมชนที่ตั้งอยู่ในพื้นที่เสี่ยง และชุมชนที่อยู่ใกล้กับแหล่งที่เสี่ยงต่อภัยที่จะเกิดขึ้น ดังนั้น ชุมชนที่เสี่ยงภยจึงจำเป็นที่จะต้องเรียนรู้และเข้าใจถึงสภาพปัญหาของภัยพิบัติที่จะเกิดขึ้นเป็นประจำ พร้อมกันนี้จำเป็นจะต้องรู้หลักวิธีที่จะอยู่ร่วมกับธรรมชาติและสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่ชุมชนของตนเอง ตามแนวทางหลัก "ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง" นำมาปรับประยุกต์ใช้ให้การเตรียมความพร้อม ซึ่งจะทำให้เป็นการลดความเสี่ยงภัยตั้งแต่ก่อนเกิดภัย ขณะเกิดภัย และหลังเกิดภัยเป็นการป้องกันภัยตามหลักสากลคือ "รู้รับ-ปรับตัว-พื้นตัว-อย่างยั่งยืน" ซึ่งก็ตรงกับหลักธรรมในพระพุทธศาสนาคือปธาน 4 คือเฝ้าระวัง แก้ไข พัฒนา และการรักษา

            การเคหะแห่งชาติมีหน้าที่ในการพัฒนาที่อยู่อาศัยควบคู่ไปกับการยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้อยู่อาศัย ส่งเสริมให้เป็นชุมชนน่าอยู่ น่าสบายอย่างยั่งยืน จึงได้จัดทำโครงการพัฒนาศักยภาพชุมชนให้สามารถลดความเสี่ยงภัยจากสิ่งแวดล้อมและภัยพิบัติ โดยคัดเลือกชุมชนต้นแบบจำนวน 4 ชุมชนได้แก่ ชุมชนโครงการเอื้ออาทรรังสิตคลอง 10/1 แก้วประดับ บางบัวทอง 1 และเพชรเกษม81 และจัดการอบรมขึ้นด้วยความร่วมมือจากภาคีเครือข่ายดังกล่าวโดยได้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2559 เป็นต้นมา

            หลังจากนายดารนัยเปิดการรสัมมนาแล้ว เป็นการนำเสนอผลงานของการฝึกอมรมของทั้ง 4 ชุมชนและมีผู้ทรงคุณวุฒิประเมินและให้ข้อเสนอแนะ โดยชุมชนโครงการเอื้ออาทรรังสิตคลอง 10/1 และชุมชนแก้วประดับนั้นจะมีปัญหาด้านโจรกรรม อัคคีภัยและมลพิษเนื่องจากพื้นที่ติดกับทุ่งนา ทำให้ได้รับผลกระทบจากการฉีดย่าฆ่าแมลง ชุมชนเพชรเกษม81จะมีปัญหาด้านอัคคีภัยและการจราจร ส่วนชุมชนบางบัวทองก็จะมีปัญหาด้านอัคคีภัยเช่นเดียวกัน 

           ส่วนสาเหตุของปัญหานั้นพบว่า ส่วนใหญ่จะขาดอุปกรณ์ในการดำเนินการอย่างเช่นชุมชนเพชรเกษม81แต่เดิมมีเพียงแชลง 1 อันเท่านั้นซึ่งเป็นความอัดอั้นดันใจของผู้ที่ทำงานด้านจิตอาสาซึ่งมีอุปสรรคในการทำงาน พร้อมกันนี้ยังพบว่าชุมชนขาดความรู้ควาเข้าใจในการป้องกันภัยพิบัติ แต่เมื่อมีโครงการนี้เกิดขึ้นมีการจัดตั้งคณะกรรมการฝ่ายต่างๆ ในการเตรียมความพร้อมทำให้การดำเนินการระงับภัยระบบไม่สับสนภายใต้ความวุ่นวายเมื่อเกิดเหตุการณ์ขึ้น จึงนับได้ว่าชุมชนมีปัญญาเป็นอาวุธในการป้องกันภัยพิบัติ

           ส่วนแผนการดำเนินการหลังจากการฝึกอบรมชุมชนต้นแบบแล้ว นายดารนัย  กล่าวว่า  การเคหะแห่งชาติมีที่ดูแลอยู่ประมาณ  500 ชุมชน มีทั้งบ้านเอื้ออาทรกว่า  300 แห่ง เมื่อได้ชุมชนต้นแบบแล้วก็จะทำให้กลายเป็นศูนย์การเรียนให้กับชุมชนอื่นๆ และที่สำคัญคณะกรรมการชุมชนนี้มีความสามารถถ่ายทอดองค์ความรู้ให้ชุมชนอื่นได้รับทราบ และโครงการนี้มีภาคีเครือข่ายอย่างเช่น ปภ. เทศบาล และหน่วยงานท้องถิ่นอื่นๆ  และสิ่งสำคัญก็คือคนในชุมชนเอง เพราะคนในชุมชนก็อยากเห็นความเจริญ ไม่อยากเห็นภัยพิบัติ ไม่อยากเห็นสิ่งที่เกิดขึ้นในชุมชนในทางไม่ดี  

           เนื่องจากภัยพิบัตินั้นมาได้หลากรูปแบบ อย่างเช่นภัยพิบัติที่เกิดขึ้นจากความยากจนก็ได้ อัคคีภัยก็ได้  ยาเสพติดก็ถือว่าเป็นภัยพิบัติ  หรือภัยจากแผ่นดินไหว  หากชุมชนได้รับการเรียนรู้ จากหลายๆ ส่วน จึงเชื่อมั่นว่าต่อไปคนที่อยู่ในชุมชนการเคหะแห่งชาติจะมีความสุข ปลอดภัย และจะทำให้ ชุมชนนั้นมีความเป็นอยู่ที่ดี ยั่งยืน และทำให้ชุมชนมีความสุขสบาย  ถึงแม้ว่าการเคหะแห่งชาติจะมีบ้านเดียว 21 ตรว.  อาคารชุด 33 ตรว. วันนี้มีทั้งสองส่วนที่เข้ารับการอบรม ดังนั้นถ้าจะไปบ้านเดี่ยวต้องไปที่โครงการเอื้ออาทรรังสิตคลอง 10/1   หรือโครงการเอื้ออาทรแก้วประดับ   หรือจะไปดูอาคารสูง ก็ให้ไปดูที่โครงการเอื้ออาทรเพชรเกษม 81   หรือโครงการเอื้ออาทรบางบัวทอง   

           "รูปแบบอาจไม่เหมือนกัน วันนี้เราได้ติดตั้งอาวุธทางปัญญาให้แล้ว ก็สามารถนำไปเรียนรู้การป้องกัน  แม้คนในสมาคมฟารา บางคนก็ยังติดตั้งเครื่องดับเพลิงไม่เป็น แต่วันนี้เราได้รับการเรียนรู้อย่างทั่วถึง  สิ่งสำคัญ สร้างมิตร ผูกความสัมพันธ์ เพราะคนในบ้านมาจากร้อยพ่อพันแม่ และสามารถนำไปถ่ายทอดได้  ให้ความอบอุ่น ให้คนในชุมชนมีการร่วมกลุ่ม  ทำให้เขารู้ว่า ใครในชุมชนควรเป็นผู้นำ สิ่งสำคัญคือ บ้านเอื้ออาทรนี้ ถ้ามีผู้นำดี ลูกบ้านก็จะดีไปด้วย ถ้าผู้นำไม่โปรงใส ครั้งเดียวก็เลิก" รองผู้ว่าการการเคหะแห่งชาติกล่าวและว่า
    
           นอกจากนี้ยังมีกฎในการเลือกตั้งกรรมการชุมชน 2 ปี ต่อ 1 ครั้ง อย่างน้อย  7 คน  ไม่เกิน 25 คน ตามบทบัญญัติอย่างน้อย 50% ถ้ายังเลือกตั้งหรือว่าอย่างน้อยมา 1 ปี ก็เลือกตั้ง ถ้าไม่มีการเลือกตั้งก็ต้องตั้งผู้แทนเข้าไปก่อน  แต่ต้องมีการเชื่อมต่อกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมันถึงจะไปได้ดี และจะทำเป็นช่วง ๆ เป็นระยะ ไม่ได้สิ้นสุดในวันนี้ และในอนาคต  

           "วันนี้เราอบรมแค่จบชั้นประถม ต่อไปก็จะเป็นมัธยมต้น มัธยมปลาย เข้าอุดมศึกษา  เพราะว่างานพัฒนาชุมชนไม่มีที่สิ้นสุด และจะมีการต่อยอดไปเรื่อย วันนี้เรามีแผนแม่บทด้านต่าง ๆ  ด้านเศรษฐกิจ  สังคม ครบ 4 ปี  เราก็ทำอีก  เพราะฉะนั้นจากการที่ชุมชนมาประชุมร่วมกันคือเราจะสร้างครอบครัวให้อบอุ่น มาตรฐานให้กับชุมชน  เพราะฉะนั้นนับว่าเป็นการโชคดีที่องค์กรส่วนท้องถิ่นเข้ามาให้ความร่วมมือ เพราะว่าชุมชนเราจะอยู่ต่างจังหวัดและปริมณฑล เพราะใน กทม. ราคาที่ดินค่อนข้างสูง และไม่ว่าเราจะเข้าไปที่ใด เราก็จะได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานใหญ่ๆ ไม่ว่าจะเป็นกระทรวงสาธารณสุข  หรือกระทรวงศึกษาธิการ  และจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  และเครือข่ายบ้างที่ลงนาม MOU ร่วมกัน หรือการกีฬาแห่งประเทศไทย  อย่างนี้ ก็จะให้ความร่วมมือ แม้ในการเล่นกีฬา ก็เล่นให้รู้จักแพ้ ชนะ หรือเล่นถูกหลัก ถูกวิธี ตามหลักบูรณาการ ไม่มุ่งแพ้ชนะอย่างเดียว   อย่างเช่น MOU กับการกีฬา การขนส่ง  สาธารณสุข  ในการขนส่ง เรามีการส่งรถไปรับในเทศกาลสงกรานต์กลับบ้านที่จังหวัดอุบลราชธานี    และการฝึกอบรมแต่ละปี เราก็มีแผนให้ชุมชนตามแผนการฝึกอบรม  เราไม่มีการหยัดเยียดในสิ่งที่ชุมชนไม่ต้องการ และมีวัตถุประสงค์ที่เขาต้องการ ก็จะ win win" นายดารนัย กล่าวและว่า 

           บ้านเอื้ออาทรมีประมาณ 300 แห่ง และการเคหะชุมชนอีก 100 แห่ง ทุกพื้นที่ต้องมีคณะกรรมการชุมชน งานด้านหลักองค์กรชุมชนที่มีความมั่นคง แข็งแรง มีความเป็นประชาธิปไตย เปิดโอกาสให้เขาหาเสียงกัน เมื่อถึงเวลาก็ไปกากบาทตามระบอบระชาธิปไตยและตามกฎของคณะกรรมการชุมชุมชน  มีการรับสมัคร คุณสมบัติ ว่าผู้สมัครเป็นอย่างไร  ที่จะเอามาเป็นทีม หรือเป็นเบอร์ 

           ส่วนการสนับสนุนอุปกรณ์บรรเทาสาธารณภัยให้กับชุมชนต่างๆ นั้น นายดารนัย  กล่าว่า  ในการสร้างโครงการหมู่บ้านเอื้ออาทรนั้นจะมอบอุปกรณ์ป้องกันสาธารณภัยให้พร้อม แต่ในช่วงเริ่มแรกอาจไม่มีผู้นำหรือคณะกรรมการดูแล แต่เมื่อมีการจัดการจัดอบรมแล้วทางการเคะก็จะจัดซื้อเสริมให้  บางเรื่องบางอย่างเป็นเรื่องงบประมาณ บางอย่างเป็นครุภัณฑ์  แต่วันนี้มีภาคีเครือข่าย โดยนโยบายการเคหะแห่งชาติเมื่อดูแลชุมชนประมาณ 4 ปีแล้วก็จะโดยให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดูแลซึ่งสามารถดำเนินการจัดซื้อได้ง่ายกว่า  พร้อมกันนี้ยังขึ้นอยู่กับเงื่อนไขด้านงบประมาณ  อย่างไรก็ดีถ้ามันไม่ติดขัดทางการเคหะก็จะสนับสนุนโดยต่อยอดหลังจากการอบรมแล้ว เพราะต้องการชุมชนมีความสุข 

           ด้านนายคณาทัต จันทร์ศิริ นายกสมาคมการดับเพลิงและช่วยชีวิต กล่าวว่า  สมาคมการดับเพลิงและช่วยชีวิตก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2540 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างมาตรฐานในการป้องกันสาธารณภัย ด้วยความร่วมมือระหว่างโรงพยายาล โรงเรียน วัด และชุมชน โดยสร้างองค์ความรู้ที่เรียกว่า "ผลิตครู" เนื่องจากสมาคมจะสอนให้คนไทย 60-70 ล้านคนคงไม่สามารถทำได้ โดยองค์ความรู้ทั้งเรื่องการดับไฟ การกู้ภัย การกู้ชีพ ซึ่งเป็นหลักของการบรรเทาสาธารณภัย โดยเริ่มดำเนินการครั้งแรกชุมชนคลองเตย แล้วก็ขยายพื้นที่ไปเรื่อยๆทั้งโรงแรม โรงงานอุตสาหกรรม รวมถึงมูลนิธิกู้ภัยต่าง ๆ และล่าสุดได้ร่วมมือสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ เมื่อมาร่วมมือกับการเคหะแห่งชาติก็คือว่าเป็นความโชคดี

           "สมาคมฟารามีเจ้าหน้าที่เพียง 5 คนนอกนี้คือผู้มีจิตอาสากว่า 200 คน โดยมีพลเอกดาว์พงษ์ รัตนสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เป็นประธาน บริหารงานภายใต้โมเดล"บวร" บวกด้วย  "บาล" ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานจึงเป็น "บวรบาล" อันได้แก่ บ้าน วัด โรงเรียน และโรงพยาบาล   ซึ่งมีการทำงานที่ขั้นตอน มีระบบ ตรงเวลา ทุกส่วนดีด้วยกันหมด  เมื่อมีชุนชนต้นแบบแล้วก็จะต้องมีการขยายต่อไปจะไม่ทำต่อไม่ได้ไม่เช่นนั้นสลายแน่แม้ว่าจะต้องใช้งบประมาณก็ตาม ซึ่งสมาคมฟาราก็จะอยู่กับชุมชนระยะหนึ่งแล้วก็ขยายไปสู่ชุมชนอื่นๆต่อไป พร้อมกันนี้การทำงานคงจะต้องบูรณาการเข้ากับหมู่บ้านช่อสะอาด หมู่บ้านศีล 5 เพื่อทำให้เกิดชุมชนสันติสุขต่อไป" นายกสมาคมการดับเพลิงและช่วยชีวิต กล่าว

           ส่วนปัญหาข้อขัดแย้งที่จะเกิดขึ้นในระหว่างการทำงานนั้น นายดารนัย  กล่าวว่า แนวทางของการแก้ปัญหาคือจะต้องหันหน้ามาคุยกันและและช่วยกันทำ ปัญหาก็จะหมดไป การเคหะแห่งชาติอาจจะขัดแย้งกับชุมชนบ้าง แต่เมื่อฟังกันด้วยเหตุด้วยผลด้วยจนตกผลึกเป็นความเห็นตรงกัน เมื่อเป็นเช่นนี้ความรุนแรงก็จะไม่เกิดขึ้นตามมา