‘น้ำดับไฟ’เหมาะสุดสารเคมียังไกลสังคมไทย | คมชัดลึก

           หลังเกิดเหตุระบบดับเพลิงไพโรเจนขัดข้องในอาคารเอสซีบีปาร์ค ธนาคารไทยพาณิชย์ สำนักงานใหญ่ เมื่อคืนวันที่ 13 มีนาคม ชื่อของระบบดับเพลิงแก๊สไพโรเจนถูกเอ่ยถึงทันที พร้อมกับคำถามที่ตามมาว่า แล้วระบบดับเพลิงแบบไหนถึงจะปลอดภัยและเหมาะสมกันแน่  

           ระบบน้ำหัวกระจายดับเพลิงอัตโนมัติมีการยอมรับว่ามีประสิทธิภาพควบคุมเพลิงไหม้ได้ดี มีการติดตั้งใช้งานแพร่หลาย เพราะสามารถควบคุมเพลิงไหม้ทันทีขณะที่เพลิงยังมีขนาดเล็ก ทำให้เพลิงหยุดการขยายตัวลุกลาม การเกิดควันไฟน้อยลง และเพลิงไหม้ที่เกิดขึ้นอยู่ในวงจำกัด ระบบนี้ทำให้คนในอาคารมีเวลาในการอพยพเพิ่มมากขึ้น ซึ่งหมายถึงชีวิตผู้ใช้อาคารจะมีความปลอดภัยจากเพลิงไหม้มากขึ้นตามไปด้วย ดังนั้นหากอาคารสำนักงานต่างๆ มีการออกแบบและติดตั้งระบบดังกล่าวที่มีประสิทธิภาพก็จะสามารถป้องกันและลดอันตรายจากการเสียชีวิตของผู้คนในกรณีของการเกิดเพลิงไหม้ลง

           อีกระบบที่ถูกเอ่ยถึงเรียกว่า ทอล์ก ออฟ เดอะ ทาวน์ คือ ระบบแก๊สไพโรเจน หลายคนสงสัยว่า ไพโรเจนคืออะไร ทำงานอย่างไร และทำไมถึงมีคนเสียชีวิต

           วรวรงค์ รักเรืองเดช รองโฆษกกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ให้คำตอบว่า เมื่อถังดับเพลิงระบบไพโรเจนถูกกระตุ้นให้ทำงานโดยสวิตช์ไฟฟ้าหรือความร้อนที่กระบอกมากกว่า 500 องศาเซลเซียส จะกลายเป็นละอองของเหลวพุ่งออกมาในรูปของสารอนุมูลอิสระของธาตุโพแทสเซียมและแก๊สเฉื่อยจำพวกไนโตรเจน คาร์บอนไดออกไซด์ และน้ำ ซึ่งไม่ติดไฟ แต่จะทำหน้าที่ดูดซับความร้อนและจับตัวกับอนุมูลอิสระของไฮโดรเจน ออกซิเจนและไฮดรอกไซด์ที่เกิดจากการเผาไหม้ ทำให้กระบวนการติดไฟขาดความต่อเนื่อง จนสามารถดับไฟได้ในที่สุด ทำให้บริเวณไฟไหม้ไม่มีออกซิเจน แต่คนที่หลงติดอยู่บริเวณนั้นก็จะขาดอากาศหายใจ

           โดยปกติสารดับเพลิงดังกล่าวจะถูกใช้ในปริมาณ 1 ขีดต่อลูกบาศก์เมตร เมื่อเทียบกับปริมาณอากาศใน 1 ลูกบาศก์เมตรที่หนัก 1.3 กิโลกรัม จะคิดเป็นสัดส่วนเพียง 8 เปอร์เซ็นต์ ก็เพียงพอต่อการดับไฟได้ สารประเภทนี้ไม่ไวไฟและมีประสิทธิภาพสูง จึงมักใช้แทนที่ระบบสปริงเกลอร์ที่ใช้น้ำดับไฟ เพื่อป้องกันพื้นที่ที่อาจทำให้เกิดไฟช็อต เช่น ห้องเซิร์ฟเวอร์ระบบคอมพิวเตอร์ หรือบริเวณที่มีเชื้อเพลิงเช่น สารเคมี กระดาษในห้องเก็บเอกสาร ซึ่งเป็นพื้นที่ปิดที่ไม่มีคนอยู่เท่านั้น สารดับเพลิงประเภทนี้ใช้กันอย่างแพร่หลาย ทั้งในออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ สหรัฐอเมริกา เอเชีย และแอฟริกา เพราะเป็นสารที่ใช้ได้ผลในปริมาณที่น้อยกว่าสารตัวอื่นๆ เช่น สารฮาลอน 1301 และ เอฟเอ็ม-200 ได้หลายเท่าตัว

           "สิ่งที่เกิดขึ้นทางผู้ผลิตไพโรเจนชนิดนี้ ระบุว่า เมื่อเกิดเหตุต้องออกจากพื้นที่ทันทีภายใน 5 นาที  นั่นหมายความว่า ผู้ที่อยู่ในพื้นที่เกิดเหตุจะมีสิทธิ์รอดชีวิตในช่วงเวลานั้น ผู้คนจึงต้องเร่งอพยพออกมาทันที เเต่จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอาจมีความเป็นไปได้ว่า เจ้าหน้าที่ที่อยู่ในพื้นที่อาจรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เพราะสารไพโรเจนเป็นเหมือนเรื่องใหม่ที่เกิดขึ้นในประเทศไทย คนไทยยังไม่คุ้นเคย เหมือนระบบดับเพลิงแบบที่ใช้น้ำตามอาคารต่างๆ  ดังนั้น สิ่งที่สำคัญที่สุดก็คือ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องสร้างการเรียนรู้ให้เกิดขึ้นทั้งผู้ออกแบบและผู้ใช้งาน เพื่อไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำรอยขึ้น เพราะเมื่อไหร่ใช้ประโยชน์จากสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ต้องรู้ถึงโทษภัยของมันด้วย” รองโฆษกกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กล่าว

           ผู้เชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมเครื่องกล วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) บุญพงษ์ กิจวัฒนาชัย ประธานสาขาวิศวกรรมเครื่องกล บอกว่า เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้ วสท.เตรียมออกข้อบังคับมาตรฐานการออกระบบดับเพลิงกับวิศวกรที่เป็นสมาชิก เพื่อให้เกิดความถูกต้องและมีประสิทธิภาพมากที่สุด เพราะเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นถือเป็นความสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน ซ้ำยังส่งผลให้เกิดความสูญเสียในระบบวิศวกรรมอีกด้วย

           หลังจากเกิดเหตุการณ์สลดนี้ขึ้นมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ถึงระบบการป้องกันอัคคีภัยแบบใช้สารเคมีปลอดภัยหรือไม่

           บุญพงษ์ บอกว่า ระบบป้องกันอัคคีภัยทั้งระบบที่ใช้น้ำและระบบแก๊สมีความปลอดภัยอยู่แล้ว แต่ต้องขึ้นอยู่กับการใช้งาน เช่น หากเป็นอาคาร หรือห้องที่มีความละเอียดอ่อนด้านการติดไฟ และเกิดความเสียหายงาน เช่น กระดาษ คอมพิวเตอร์ ก็สามารถใช้ระบบดับเพลิงแบบแก๊สได้  แต่ต้องมีการออกแบบและควบคุมการใช้งานอย่างดี เช่น ระบบดับเพลิงแบบแก๊สไพโรเจน ซึ่งเป็นระบบสารเคมี ที่ถือว่าเป็นเรื่องใหม่ในสังคมไทย และยังไม่มีคุ้นเคย แต่หากเป็นห้องปกติธรรมก็อาจใช้ระบบดับเพลิงแบบน้ำ ซึ่งก็ไม่เป็นอันตราย เพราะคนไทยคุ้นเคยกับระบบนี้อย่างดี อย่างไรก็ตาม ถือว่าระบบดับเพลิงที่ใช้น้ำเรียกว่าดีที่สุดในเวลานี้

           “ผู้ออกแบบควรมีความรู้ทั้งการออกแบบ การติดตั้ง การใช้งาน และการดูแลเป็นอย่างดี โดยประเทศไทยมีการกำหนดอย่างเป็นแบบแผนเกี่ยวกับการควบคุมระบบดับเพลิง ซึ่งขึ้นอยู่กับวิศวกรว่าจะพิจารณาออกแบบในลักษณะไหน อย่างในต่างประเทศมีข้อกำหนดชัดเจนว่า ห้องเก็บสารเคมีต้องมีข้อกำหนดอย่างชัดเจน แต่ไทยยังไม่เกิดการเรียนรู้ ต่อไปนี้จำเป็นต้องมีข้อบังคับอย่างเข้มข้น” ประธานสาขาวิศวกรรมเครื่องกล วสท. กล่าว