กลไกกันผลประโยชน์ทับซ้อนโจทย์ใหญ่พ.ร.บ.สลากฉบับใหม่ | คมชัดลึก

              ปัญหาการจำหน่าย “สลากกินแบ่งรัฐบาล” หรือ “ลอตเตอรี่” เกินราคา ถือเป็นปัญหาใหญ่และเรื้อรังมาเป็นเวลานาน นำมาซึ่งการเรียกร้องให้รัฐบาลหลายยุคหลายสมัยแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม

              เช่นเดียวกับรัฐบาลปัจจุบัน ภายใต้การนำของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) จำต้องงัด “มาตรา 44” รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว ออกคำสั่ง หัวหน้า คสช. ฉบับที่ 11/2558 เรื่องมาตรการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจากการจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาลฉ และคำสั่ง (เฉพาะ) ที่ 1/2558 เรื่องแต่งตั้งประธานกรรมการในคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล โดยให้ พล.ต.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ รองแม่ทัพภาคที่ 1 คนที่ 3 และสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) เป็น ประธานบอร์ดสลาก เพื่อมาจัดการ “ผ่าตัดฉุกเฉิน” ทั้งระบบ ซึ่งคาดว่าจะเห็นผลภายในเดือน มิถุนายนนี้

              แต่กระนั้นก็ต้องวางมาตรการรองรับในระยะยาวด้วยเช่นกัน จึงเป็นที่มาของมติคณะรัฐมนตรี (ครม.) วันที่ 10 มีนาคม 2558 ที่ได้อนุมัติหลักการร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (ฉบับที่...) พ.ศ.... ตามที่กระทรวงการคลังเสนอ หลังจากผ่านการพิจารณาจากสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเป็นที่เรียบร้อยแล้ว แต่ก็ยังมีข้อท้วงติงในประเด็นต่างๆ พร้อมเสนอร่าง พ.ร.บ.กลับมายัง ครม.

              ต่อมาที่ประชุมวิปรัฐบาลมอบหมายให้กระทรวงการคลังนำร่าง พ.ร.บ.ฉบับดังกล่าวกลับไปทบทวนใหม่ เพื่อให้สอดคล้องและเหมาะสมกับคำสั่งของหัวหน้า คสช. ซึ่งประเด็นการแก้ไขร่างกฎหมายครั้งนี้ก็มีเสียงสะท้อนจากผู้เข้าร่วมเสวนา “แก้กฎหมายสลาก: โอกาสและความท้าทายสู่การปฏิรูปสลากเพื่อสังคม” จัดโดย คณะกรรมาธิการ (กมธ.) สังคม กิจการเด็ก เยาวชน สตรี ผู้สูงอายุ คนพิการและผู้ด้อยโอกาส สภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ร่วมกับ กมธ.กิจการเศรษฐกิจการเงินและการคลัง สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ที่น่าสนใจด้วยกันหลายประเด็น?

              นายมณเฑียร บุญตัน สมาชิก สนช. ในฐานะรองประธาน กมธ.สังคมฯ กล่าวว่า การจัดการสลากที่ผ่านมาเรามีการบริหารจัดการที่ไม่สามารถเรียกศรัทธาจากสังคมได้ นอกจากนี้เรายังไม่มีการกำกับในเชิงนโยบาย ดังนั้น เมื่อการบริหารจัดการไม่สามารถเรียกศรัทธาได้ จึงเห็นว่าต้องมีการปรับโครงสร้าง โดยแยกนโยบายออกจากกิจการสลาก โดยกิจการสลากต้องเป็นกิจการเพื่อสังคม

              นายมณเฑียร กล่าวว่า ที่ผ่านมาโควตาการรับสลาก 70% เป็นการดำเนินธุรกิจ โดยนักลงทุนขาใหญ่ที่เข้ามาลงทุนเพื่อแสวงหากำไร เช่นเดียวกับนายทุนประเภทอื่นๆ ขณะที่ผู้ค้ารายเล็กๆ ต้องเข้าหานักลงทุนรายใหญ่เหล่านี้ จึงเห็นว่าถ้าคนที่รัฐบาลต้องการช่วยเหลือคือคนพิการ เหตุใดจึงไม่จัดสรรโควตาให้กลุ่มคนเหล่านี้ในสัดส่วนที่เพียงพอ

              เขาเห็นว่า การมีอยู่ของนักลงทุนเหล่านี้ก็เพื่อขจัดความเสี่ยงของรัฐให้เหลือ 0% ตรงนี้จึงเป็นการเปิดช่องให้มีการหาประโยชน์จากสัดส่วน 26% เพื่อดึงสลากไปสร้างมูลค่าเพิ่ม

              “กระบวนการดูดสลากเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มไม่ได้เป็นกระบวนการชั่วร้าย ?แต่เป็นการจัดการความเสี่ยงแทนรัฐ การบริหารกิจการสลากที่ไม่โปร่งใส มีการขายเกินราคา จะส่งผลให้ไม่เกิดการพัฒนาทางสังคม”

              พล.ต.ฉลองรัฐ นาคอาทิตย์ ผู้อำนวยการสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล เห็นว่า ร่าง พ.ร.บ.สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลที่ ครม.จะเสนอนั้นจะเป็นการปรับปรุงบทบัญญัติของ พ.ร.บ.สำนักงานสลากินแบ่ง ปี 2517 ให้ดีขึ้น

              “กฎหมายฉบับเก่านั้น รับประกันว่าไม่มีรั่วไหล แต่สิ่งที่ทำให้เกิดปัญหาคือสิ่งที่อยู่นอกเหนือ พ.ร.บ.ที่มีผลทำให้เกิดการบิดเบือนราคาทำให้ผู้ค้าบางรายที่ได้โควตานำสลากไปค้าทำกำไร”

              นอกจากนี้หากดูในส่วนของคณะกรรมการจะพบว่า พ.ร.บ.สลากกินแบ่งฯ ปี 2517 แยกนโยบายออกจากกิจการสลาก โดยกำหนดให้คณะกรรมการเป็นผู้ดำเนินนโยบาย ขณะที่ในส่วนของสำนักงานสลากฯ จะเป็นผู้กำกับนโยบาย

              อย่างไรก็ตาม พล.ต.ฉลองรัฐเห็นว่า ร่าง พ.ร.บ.ฉบับใหม่ ซึ่งให้มีกองทุนเพื่อแก้ปัญหาค้าสลากเกินราคาจะช่วยสร้างเสถียรภาพได้ระดับหนึ่ง

              น.ส.อัลจนา พึ่งเย็น ผู้อำนวยการฝ่ายกฎหมายการคลัง สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา บอกว่า เงินกองทุนซึ่งมีความกังวลว่าอาจจะมีการนำไปใช้ประโยชน์อย่างอื่นนั้น ได้กำหนดไว้ชัดว่า เงินส่วนนี้ไม่สามารถนำไปใช้ในส่วนอื่นได้

              ส่วนการเก็บเงินสมทบเข้ากองทุนนั้น ควรกำหนดเพดานไว้ไม่เกิน 10% แต่ถ้าเกินเพดานให้ส่งเงินที่เกินเข้าคลัง

              ขณะที่ ร.ต.อ.ดร.วิเชียร ตันศิริคงคล อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา เห็นว่า ความคิดที่ว่าสลากเป็นรายได้รัฐนั้น ถือเป็นแนวคิดที่ครอบงำสังคมไทยมานานกว่า 40 ปี นับตั้งแต่ที่ พ.ร.บ.สลากกินแบ่งฯ ปี 2517 มีผลบังคับใช้

              "ส่วนตัวเห็นว่า เราติดกระดุมเม็ดแรกผิด เราต้องเข้าใจเรื่องการพนันให้ถูกต้อง อย่าคิดว่าสลากเป็นรายได้รัฐ จึงขอถามว่า ร่าง พ.ร.บ.ที่กำลังปรับแก้อยู่ในขณะนี้ได้มีการแก้ปรัชญาในตรงนี้หรือไม่"

              สำหรับสัดส่วนของคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาลนั้น เห็นว่า หากดูสัดส่วนคณะกรรมการทั้ง 9 คน มีเพียง 1 คนที่มาจากภาคสังคม คือ ประธานสภาสังคมสงเคราะห์ ดังนั้นจึงควรปรับในส่วนนี้

              นอกจากนี้ควรปรับเรื่องผลประโยชน์ทับซ้อน ยกตัวอย่างเช่น การจัดสรรโควตาในแต่ละจังหวัด จะต้องดำเนินการโดยผู้ว่าราชการจังหวัด แต่คณะกรรมการกองสลากกลับมีตัวแทนมาจากกระทรวงมหาดไทย ตรงนี้อาจเปิดช่องให้ผู้ที่เป็นกรรมการมีผลประโยชน์ต่อการจัดสรร จึงถือเป็นประเด็นสำคัญที่จะต้องมีการพิจารณา