คุยนอกกรอบ : สถาปนิกด้านการศึกษา | คมชัดลึก

 

                             แม้จะเรียนจบทางด้านสถาปัตย์ เกียรตินิยมอันดับ 2 จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่ปัจจุบัน ดิสสกร กุนธร สถาปนิกผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบและการจัดการเรียนรู้ นิยามตนเองว่า เป็น "สถาปนิกผู้ออกแบบการศึกษา" โดยหันมาออกแบบและจัดการศึกษาให้แก่เด็ก ได้เรียนรู้จากความพอใจ เต็มใจ ผ่านโรงเรียนต้นแบบ ชื่อ "ฉันทะจิต" ซึ่งจัดการศึกษาตามรอยสมเด็จย่าและพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีโรงเรียนต้นไม้ สวนป่า และสกายวอล์กบนต้นไม้  

 

                             เป็นสถาปนิกออกแบบ สนามเด็กเล่น ของเล่น การเล่นเกม แบบปลายเปิด (Open-End)

 

                             ดิสสกร บอกว่า เขาติดตามสนามเด็กเล่นทั่วโลก 

 

                             "ผมติดตาม ทดลองเล่น โรงเรียนทั้งหลายที่มีของเล่น ผมก็ไปที่โรงเรียนและเล่น และไปเข้าห้องเรียนในโรงเรียนที่จะส่งลูกไปเรียน (ต่างประเทศ) เมืองไทยไม่ยอม และเขียนป้ายติดไว้ห้ามผู้ปกครองเข้า อย่างนิวซีแลนด์ผู้ปกครองเข้าไปในห้องเรียนได้ทั้งอาทิตย์ ผมประทับใจมาก วิธีเรียนภาษาสุดยอด อย่างภาษาอังกฤษสำหรับคนนิวซีแลนด์ ครูตั้งคำถามว่า เอาไว้ทำอะไร ไว้หางานทำใช่ไหม ถ้าคุณเขียนภาษาที่ดีได้ เขาก็เลือกคุณทำงาน คุณรู้ใช่ไหมว่ามันสำคัญ เอ้า งั้นลองแต่งภาษาอังกฤษว่า ประเทศเรามีอะไรดี และสรุปมาให้เป็นกรอบ เขาจะเลือกหรือไม่เลือกเพราะสิ่งที่คุณสรุป ผมถามคุณคำหนึ่ง คนไทยสรุปงานเป็นไหม เราไม่ได้สอนแบบนี้ไง เราสอนให้จำอย่างเดียว การจำมันไม่มีพัฒนาการ ผมเคยเรียนจุฬาฯ แม้แต่ประโยคต้องเหมือนกัน เพี้ยนไปนิดก็ไม่ให้คะแนน ทำอย่างนี้กับเราได้ไง โกรธน่าดูเลย อาจารย์ดีๆ ก็มี แต่แบบนี้ก็มีหลายคน"

 

                             ส่วนงานที่ทำกับ OKMD เขาบอกว่า เดิมเป็นที่ปรึกษาของที่นี่นานแล้ว และนำความคิดต้นแบบของ BBL มาใช้และว่า คนที่ประสบความสำเร็จและยูเอ็นยกย่องคือพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และผู้สร้างในหลวงคือสมเด็จย่า จึงร่วมกันจัดทำหนังสือ "เล่นตามรอยพระยุคลบาท" ขึ้นมา

 

                             "ผมเป็นที่ปรึกษามาตลอด และทดลองเอง ผมเป็นนักเรียนสาธิตประสานมิตร และสาธิตปทุมวันก็ถูกทดสอบมา ผมเป็นนักปั้น นักทำเซรามิก เป็นนักประกวด โรงเรียนสอนทำอาหาร วิทยุ เย็บปักถักร้อย แต่ตอนนี้ไม่มีเหลือในทุกโรงเรียน...ผมเป็นสถาปนิกมีวิชาการจำนวนหนึ่งที่ใช้อยู่ แต่โรงเรียนสอนเกินกว่าวิชาชีพ (ที่จำเป็น) มาก ถามว่าทำไมต้องทำแบบนั้น และสิ่งที่ควรสอนก็ไม่สอน เช่น วิชาแผนที่ วิชาทักษะการพูด หรือการพัฒนาตัวเอง ก็ไม่ได้สอน สอนวิชาแบบนี้ทำให้ยากโดยไม่ควร"

 

                             ในการสร้างสนามเด็กเล่นมีปัจจัยหลักคือ ดิน น้ำ ต้นไม้ การเล่านิทาน รวมทั้งวัตถุดิบที่เหลือใช้ในพื้นที่ 

 

                             ทรายกับดินสำคัญอย่างไร? คำตอบคือ วัสดุทั้งสองอย่างสามารถสร้างเป็นรูปอะไรก็ได้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวตอนแรกท่านทรงขุดทราย เอาน้ำใส่แต่ทรายไม่สามารถบรรจุน้ำ ก็ย้ายไปเล่นที่ดิน เอาน้ำใส่ในดิน สมมุติมีคลอง เอาดินปั้นเขื่อน สมเด็จพระพี่นางฯ บอกว่า ฉันไม่ชอบเล่นดิน ชอบต้นไม้ ท่านมองจากบนต้นไม้ น้องเล่นสองคน เล่นเหมือนกัน ไม่ชอบปีนต้นไม้ แต่ชอบปลูกป่า ทำเขื่อน

 

                             "ทราย ดิน ลม เครื่องบิน เป็นปลายเปิด เราจะทำอะไรก็ได้ขึ้น กับว่าจินตนาการไปได้ขนาดไหน ไอน์สไตน์บอกว่า ความรู้ไม่สำคัญกว่าจินตนาการ..ตอนนี้เราสร้างให้กรรมการเด็กบริหาร มีผู้ใหญ่เป็นที่ปรึกษาแต่แนะบางส่วน เราจะให้เขาสร้างผลงาน พูด และแสดงความคิด ควรทำตั้งแต่เด็กอายุ 7 ขวบ เพราะมีจินตนาการและความคิดที่ดี"

 

                             เกณฑ์ในการเลือกพื้นที่สร้างสนามเด็กเล่น เน้นความร่มรื่นเป็นหลัก เบื้องต้นดูทิศทางลมก่อน 

 

                             "ตามที่สมเด็จย่าจัด แค่เอาทรายไปกองก็เล่นได้แล้ว ท่านอยากให้ว่ายน้ำได้ก็ทำบ่อน้ำ และเอาของในครัว ลูกมะพร้าว กะละมัง ไปลอย เราไม่ต้องซื้ออะไรมาก ให้เด็กจินตนาการ สิ่งที่ลอยไปมา เป็นเรือรบศรีอยุธยา ในที่สุดในหลวงก็ออกแบบเรือของกรมอู่ทหารเรือ เรือลาดตระเวน...ลูกศิษย์ที่เรียนกับผม ไปกรมอู่ทหารเรือ รับเป็นผู้สอนเด็กต่อเรือรบ ลักษณะของการเรียนของเรา เราบอกเด็กว่า ไม่มีอะไรในโลกที่เราทำไม่ได้ ไม่ทำพรุ่งนี้ แต่ทำเดี๋ยวนี้ เป็นการตัดสินใจจะทำ ทำทุกอย่างได้ง่าย ทำจากง่ายไปยาก" 

 

                             ส่วนการออกแบบสนาม ต้องหาพื้นที่มีธรรมชาติ ออกแบบเพื่อให้เด็กได้เรียนรู้การทรงตัว การว่ายน้ำ หรืออะไร เราต้องจินตนาการก่อน เด็กจะจินตนาการตามเรา การมีสลิงโหนลงไป ทำทรายกองใหญ่สูงเท่าตึก 2 ชั้น จะทำให้เป็นปราสาทจริงมุดเข้าไปอยู่ได้ไหม กองดินมีน้ำตก ทำเครื่องปั๊มน้ำ ทำน้ำพุยิงขึ้นสูงเกิดปฏิกิริยาเป็นรุ้งกินน้ำ พวกนี้เราทำจากวัสดุที่เขาทิ้งแล้ว เช่น ท่อพีวีซี สายยาง เราต้องอธิบายแบบนี้ก่อน และว่า สนามเด็กเล่นแห่งแรกเกิดจากกองขยะ คนเยอรมันจะเอาของที่ทิ้งแล้วให้ลูกเล่น ผู้ใหญ่มองไม่เห็นหรอก แต่เด็กเห็น เพราะมีจินตนาการ อังกฤษทำตาม 

 

                             "ผมติดตามสนามเด็กเล่นทั่วโลก และอันแรกๆ ของโลก ได้มีการพัฒนาไป ส่วนของเราใช้ต้นไม้ ใช้สิ่งที่ในหลวงทรงเล่น ไม่ต้องซื้อเลย เช่น สร้างต้นไม้ตายแล้ว ก็ลากเอามาเล่น..เราทำให้เป็นความฝันของมนุษย์ สร้างบ้านหรือโรงเรียนบนต้นไม้ แล้วไปเล่นบนนั้น เล่านิทานให้ฟัง..." 

 

                             ดิสสกร ยกตัวอย่างสนามเด็กเล่นตามแนวคิด บีบีแอล ที่โป่งแยง จ.เชียงใหม่ ว่า ที่นั่นส่วนใหญ่เป็นเด็กดอย มีหลายชนเผ่า พูดกันไม่รู้เรื่อง แต่พอได้เล่นในสนามเด็กเล่นด้วยกัน ก็มีสังคม 

 

                             "สมัยก่อนสมเด็จย่าให้เด็กจากสถานทูตต่างชาติมาเล่นกับในหลวงทุกวันอังคาร ให้ในหลวงเป็นโฮสท์ ต้องดูแลแขก ตอนนั้นท่านยังเล็กๆ อยู่ ท่านมีแนวคิดว่า คนเรา ชาติ ศาสนา ถ้ารู้จักกัน คบกันแต่เล็กไม่ต่างกันหรอก สิ่งที่เรากลัวคือ ความคิด ภาษา ทำไมคิดว่าภาษาอังกฤษยาก แค่กล้าและเอาเพลงใส่ ก็พูดได้..."

 

                             นอกจากเป็นสถาปนิกออกแบบสนามเด็กเล่นแล้ว เขายังร่วมกับ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นพ.ประเสริฐ บุญเกิด ออกแบบวิธีเลี้ยงลูกให้ดีและฉลาด เริ่มตั้งแต่เป็นยีน หรือดีเอ็นเอ ดังที่เขาอธิบายว่า

 

                             "ก่อนปฏิสนธิเตรียมดีเอ็นเอ พอปฏิสนธิอยู่ในท้อง เตรียม (ทารก) ในท้อง ก่อนปฏิสนธิ ทั้งพ่อแม่ต้องมีอารมณ์ที่ดี มีกิจกรรมร่วมกัน เพื่อตัดต่อดีเอ็นเอ เพราะดีเอ็นเอตัดต่อได้..ทำเป็นปี เช่น พ่อแม่อยากให้ลูกมีความเมตตา พ่อแม่ต้องสร้างความเมตตาก่อน ไปทำบุญปล่อยปลา ถือศีล 5 ไม่พูดโกหก นี่คือดีเอ็นเอ โครงสร้างนี้เรียนจากหนังสือโอวาท 4 ท่านเหลี่ยวฝาน หนังสือเล่มนี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแจกวันที่กรุงเทพฯ ครบ 200 ปี ผมได้จากพระและปฏิบัติ พรหมลิขิตไม่สำคัญ สำคัญว่าเราจะฝืนได้ไหม ถ้าเราจะทำตามแผน ต้องทำได้"

 

                             การเลือกดีเอ็นเอมีวิทยาศาสตร์รองรับแล้วว่า ถ้าสร้างสภาพแวดล้อมเช่นนั้น เด็กจะเป็นดังที่คาดหวัง?

 

                             "ถูกต้องๆ อังกฤษ อเมริกา ประเทศที่เจริญแล้วทดลองมาเยอะ เราเชื่อแน่ว่า การที่เด็กจะมีนิสัยอย่างนี้ เนื่องจากเราเป็นผู้สร้างขึ้น พ่อและแม่คือพระอรหันต์ของลูก คือผู้สร้างลูกถูกต้องเลย (เน้นเสียง)"

 

                             ตั้งแต่เริ่มต้นสนทนากระทั่งจบ คำตอบล้วนเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับการพัฒนาเด็กในแง่มุมต่างๆ ถามว่าทำไมโฟกัสที่กลุ่มนี้? ดิสสกร ตอบว่า เขาไม่ให้ความสำคัญกับผู้ใหญ่ เพราะดื้อมาก ปิดโอกาสไปแล้ว แต่เด็กยังมีโอกาสและจะเป็นผู้ดูแลแผ่นดินและโลกนี้ต่อไป พระท่านยังบอกว่า คุณทำถูกแล้วที่ทำบุญกับเด็กนี่แหละ

 

                             "ผมลาออกจากสถาปนิกมานาน และท่องเที่ยว ออกแบบอะไรไปเรื่อย ทำทุกชนิด เขียนหนังสือ คิดเรื่องวิทยาศาสตร์ ทำสิ่งประดิษฐ์ ตอนหลังๆ ที่ทำมากคือ ประวัติศาสตร์กับภูมิศาสตร์ ผมหากลวิธีเรียนประวัติศาสตร์ทั้งโลกพร้อมกัน เพื่อเข้าใจมนุษย์ ก่อนหน้านี้ไปจัดรายการที่โคราช 2 ปี ทำรายการวิทยุบนเขาเรื่องศาสนากับโรงเรียนให้เด็ก พยายามเอาความคิดใหม่ๆ ใส่ลงไป"

 

 

-----------------------

 

 

                             เมื่อไม่นานมานี้ สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์กรมหาชน) : สบร. หรือ OKMD จัดแถลงข่าวโครงการ “BBL เล่นตามรอยพระยุคลบาท” หนังสือ "เล่นตามรอยพระยุคลบาท" ซึ่งจัดพิมพ์โดย สบร. อธิบายว่า Brain-based learning (BBL) คือการเรียนรู้ตามธรรมชาติที่สอดคล้องกับพัฒนาการด้านโครงสร้าง และการทำงานของสมอง เมื่อเด็กมีความสุข สมองลิมบิก (limbic system ส่วนของสมองที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับการควบคุมอารมณ์ทั้งด้านบวก/ลบ) จะถูกกระตุ้นให้เปิดรับข้อมูลการเรียนรู้อย่างเต็มที่ ทำให้สมองใหญ่ (central cortex สมองที่ทำหน้าที่ จำ คิด ตัดสินใจ และใช้เหตุผล) เปิดรับและสะสมองค์ความรู้ เช่น ภาษา คณิต วิทย์ อย่างเต็มที่ เมื่อเด็กไม่มีความสุข สมองลิมบิกทำงานแบบตรงกันข้าม ทำให้สมองใหญ่ทำงานไม่เต็มที่ การเรียนรู้ของสมองจึงเป็นไปได้ยาก 

 

                             สบร.ดำเนินการวิจัย พัฒนาการจัดการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมอง หรือ บีบีแอล โดยมุ่งเน้นขยายผลและเผยแพร่องค์ความรู้ด้านการจัดการเรียนรู้ ตามหลักการพัฒนาสมองของเด็กแรกเกิดถึงประถมศึกษาให้แก่ผู้เกี่ยวข้อง ผ่านการพัฒนาสนามเด็กเล่นตามแนวทางและกรอบความคิดในหนังสือดังกล่าว ซึ่งให้ความสำคัญกับการเล่นที่เด็กมีปฏิสัมพันธ์กับธรรมชาติแวดล้อม เพื่อให้สมองเจริญเติบโตได้เต็มศักยภาพ 

 

                             อารยะ มาอินทร์ รองผู้อำนวยการ สบร.กล่าวว่า ได้จัดทำโครงการความร่วมมือกับสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครสวรรค์เขต 1 โดยเริ่มต้นตั้งแต่ปี 2556 ต้นแบบต้องมีทั้งโรงเรียน ผู้ปกครอง หน่วยงานภาคเอกชนที่สนใจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่จะมาร่วมมือกับโรงเรียน รวมถึงโรงพยาบาลประจำตำบลที่ต้องเข้ามาดูแลเรื่องโภชนาการและสุขภาพ ณ เวลานี้เกิดนครสวรรค์โมเดล โดยช่วงแรกเน้นเด็กปฐมวัยถึงประถมศึกษาปีที่ 6 

 

                             พร้อมกันนี้ได้ขยายออกไปที่ “สนามเด็กเล่น” ที่ใช้งบประมาณในการสร้างไม่เกิน 3 แสนบาท ที่สอดคล้องกับการเรียนการสอนแบบ บีบีแอล ที่เน้นให้เด็กเข้าใจ ให้บทเรียนเป็นเรื่องสนุก และอิงกับธรรมชาติรอบๆ ตัว ดังเช่นที่เราเห็นพระอัจฉริยภาพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จากการทรงเล่นในครั้งทรงพระเยาว์ จนกลายเป็นสิ่งที่ใช้งานได้จริง

"เราพัฒนาสนามเด็กเล่นต้นแบบ 3 แห่ง กรอบแนวคิดมาจากการวิเคราะห์องค์ความรู้ บีบีแอล จากหนังสือ ซึ่งให้ความสำคัญกับการเล่นของเด็ก ที่มีปฏิสัมพันธ์กับธรรมชาติแวดล้อมตัวเอง"  

 

                             ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นพ.ประเสริฐ บุญเกิด ที่ปรึกษางานพัฒนาสมองเพื่อการเรียนรู้ สบร. กล่าวว่า การออกแบบสนามเด็กเล่น มีส่วนช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ของเด็ก โดยอธิบายว่า การสร้างเด็กสร้างคน ไม่ใช่ให้นั่งเรียนอยู่แต่ในห้องเรียน นอกห้องเรียนมีองค์ความรู้เยอะมาก เมื่อใดสมองได้สัมผัสโดยตรง ทางนัยน์ตา หู ลิ้น ผิวกาย เมื่อเด็กมีความสุข สมองจะเปิด องค์ความรู้ก็จะเข้าสู่สมองในธนาคารความจำ เป็นการเปิดช่องทางการเรียนรู้ของสมอง สมองมีช่องทางการเรียนรู้สองช่อง 1.ถูกบังคับ 2.ถ้ามีความสุข สมองเปิดให้เข้าไป 5-6 แทรค ทำให้จำง่ายและประยุกต์ใช้ได้ 

 

                             "องค์ความรู้อย่างภาษา คณิต วิทย์ อยู่ด้วยกัน ทรายหรือดิน มีคณิต วิทย์และอย่างอื่นอยู่ด้วย เช่น ทรายคือภาษาเรียกว่า "ทราย" คณิตคือจำนวนเม็ดทราย หรือจำนวนกองทราย วิทย์ก็มีหลายมิติ หากยกขึ้นมารู้สึกว่ามันมีน้ำหนัก เด็กที่เล่นเพลินๆ โดยไม่ตั้งใจ องค์ความรู้ต่างๆ จะเข้ามาทางกายและการสัมผัส...สมองเรียนรู้จากการลองผิดลองถูก เริ่มต้นเหมือนเราตีปิงปอง ตอนแรกตีไม่ถูกลูกบ้าง ตีไม่ลงโต๊ะ พอตีลูกปิงปองไปเรื่อยๆ โปรแกรมสมองปรับให้ตีแม่นยำขึ้น เร็วขึ้น บางลูกคิดว่ารับไม่ได้ก็รับได้ อันนี้เป็นหลัก บีบีแอล"

 

 

-----------------------

 

(คุยนอกกรอบ : สถาปนิกด้านการศึกษา : เรื่อง / ภาพ ... สินีพร มฤคพิทักษ์)