รอลุ้นรูปแบบ'องค์กรตรวจสอบ' | คมชัดลึก

               ย่างก้าวเข้าสู่สัปดาห์ที่สองของการพิจารณาร่างรัฐธรรมนูญรายมาตรา โดยสรุปสัปดาห์ที่แล้วพิจารณาเสร็จสิ้นในส่วนของ บททั่วไป หมวดพระมหากษัตริย์ หมวดประชาชน ว่าด้วยความเป็นพลเมือง หน้าที่พลเมือง สิทธิเสรีภาพของบุคคล สิทธิพลเมือง การมีส่วนร่วมทางการเมือง การมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ ผู้นำการเมืองที่ดีและสถาบันการเมือง

               ขณะที่สัปดาห์นี้จะพิจารณาในส่วนว่าด้วยนิติธรรม ศาล และองค์กรตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ ซึ่งคำว่า "องค์กรตรวจสอบ" นั้น รวมไปถึง "องค์กรอิสระ" เดิมเช่น คณะกรรมการการเลือกตั้ง คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งองค์กรเหล่านี้มีบทบาทมากกับการเมืองไทยในช่วงที่ผ่านมา

               ขณะเดียวกันก็ถูกตั้งคำถามถึงการทำงานเช่นกันว่า มีความเหมาะสมเป็นกลางกับบทบาทหน้าที่ผู้ตรวจสอบเพียงใด หรือแม้กระทั่งการทำงานที่ผ่านมาทำอย่างมีประสิทธิภาพเพียงพอหรือไม่ ทำถูกต้องตามหลักกฎหมายมากน้อยเพียงใด และสุ่มเสี่ยงกับการถูกการเมืองเข้าแทรกแซงขนาดไหน หรือกระทั่งบทบาทหน้าที่ งานที่ต้องทำอยู่นั้นคุ้มค่ามากน้อยเพียงใด

               ทำให้การเขียนรัฐธรรมนูญครั้งนี้ต้องจับตาถึงการปรับรูปแบบของเหล่าบรรดาองค์กรอิสระทั้งหลาย ประการแรกที่น่าจะเป็นความเห็นตรงกันคือ ลดระยะเวลาที่อยู่ในตำแหน่งของกรรมการองค์กรอิสระ ปัจจุบัน ศาลรัฐธรรมนูญ และ ป.ป.ช. มีวาระการดำรงตำแหน่ง 9 ปี ขณะที่ กกต. มีวาระ 7 ปี กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติและผู้ตรวจการแผ่นดินมีวาระ 6 ปี

               ข้อเสนอล่าสุดที่มีออกมาคือ ทั้งศาลรัฐธรรมนูญ ป.ป.ช. และ กกต. อาจจะเหลือวาระเพียงคราวละ 5 ปี และให้เป็นได้เพียงหนึ่งวาระเท่านั้น เพื่อลดการยึดติดและสร้างอิทธิพลในตำแหน่งนั้นๆ 

               นอกจากนี้ยังจะมีการออกแบบการเข้าสู่ตำแหน่งของบรรดากรรมการองค์กรอิสระเสียใหม่ ซึ่งคณะอนุกรรมาธิการยังไม่ได้บอกถึงโมเดลว่ามีอย่างไร แต่ละองค์กรจำเป็นต้องมีที่มาหรือลักษณะของการสรรหาที่ต่างกันหรือไม่

               รวมทั้งการเพิ่มตัวกรรมการ โดยเฉพาะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญที่ต้องการให้มีเสียงที่มากขึ้น และเชื่อได้ว่าเพื่อรองรับอำนาจหน้าที่ที่เพิ่มขึ้น เพราะอย่างน้อยในบททั่วไปก็เพิ่มอำนาจศาลรัฐธรรมนูญในการวินิจฉัยตามมาตรา 7

               สำหรับอำนาจหน้าที่ที่ต้องจับตาเช่น กกต. จะเหลือเพียงหน้าที่ควบคุมการเลือกตั้ง แต่ถูกริบอำนาจจัดการเลือกตั้งไปหรือไม่ รวมถึงอำนาจสั่งการเลือกตั้งใหม่ แจกใบเหลืองใบแดงก็ต้องดูเช่นกันว่ากรรมาธิการยกร่างฯ จะออกแบบมาอย่างไรส่วนองค์กรอื่นๆ ก็คงตุ้มๆ ต่อมๆ ถึงสภาพความมีอยู่ หรืออำนาจที่จะหลงเหลือ

               ที่น่าสนใจคือ รัฐธรรมนูญฉบับนี้เตรียมออกแบบการตรวจสอบให้เข้มแข็ง จนถึงขนาดแยกมาเป็นหมวดขององค์กรตรวจสอบโดยเฉพาะ แน่นอนว่าย่อมต้องสัมพันธ์กับการใช้อำนาจของรัฐบาลในอนาคต