ถอดบทเรียน'จับตัวประกันซิดนีย์'ก่อการร้ายหรือโรคจิต? | คมชัดลึก

                "มาน ฮารอน โมนิส" ชาวอิหร่านวัย 50 ปี พกอาวุธปืนเข้ายึดร้านกาแฟกลางเมืองซิดนีย์ พร้อมจับตัวประกัน 17 คน ไว้นานกว่า 16 ชั่วโมง กว่าทีมเจ้าหน้าที่จะบุกเข้าไปช่วยเหลือ มีรายงานผู้เสียชีวิต 3 คน รวมทั้งนายโมนิส...

                คำถามคือ "การก่อเหตุ" ของนายโมนิสนั้น เป็นแค่การก่ออาชญากรรมของผู้ผิดปกติทางจิต หรือเป็นก่อการร้ายรูปแบบใหม่ ?  

                แม้ทางการออสเตรเลียจะให้สัมภาษณ์ในเชิงว่า เป็นการกระทำของผู้มีจิตผิดปกติ หรือเป็นพวกหลงใหลฝักใฝ่ความรุนแรงและสภาพจิตใจไม่มั่นคง เนื่องจากมีคดีทำผิดหลายกระทงติดตัว เช่น เมื่อปี 2555 ส่งข้อความข่มขู่และดูหมิ่นครอบครัวทหาร 8 นาย ที่เสียชีวิตระหว่างรัฐบาลออสเตรเลียส่งเข้าไปช่วยอเมริกาทำสงครามในอัฟกานิสถาน นอกจากนี้ยังมีคดีประท้วงและคดีต่างๆ 40 คดี โดยเฉพาะปี 2556 โดนตั้งข้อหาสมรู้ร่วมคิดฆ่าภรรยาเก่า และกำลังอยู่ระหว่างการประกันตัว

                ระหว่างที่นายโมนิสกักขังตัวประกันไว้นั้น เขามีข้อเรียกร้อง 2 ข้อ ได้แก่ ธงของกลุ่มก่อการร้าย "ไอซิส" และ ขอต่อสายพูดคุยกับนายกรัฐมนตรีของออสเตรเลีย ทำให้ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงและการก่อการร้ายหลายสำนักวิเคราะห์ว่า การกระทำของนายโมนิสนั้นเข้าข่ายเป็นผู้ก่อการร้ายโดยสมบูรณ์ และที่น่ากลัวไปกว่านั้น คือจะกลายเป็นพฤติกรรมเลียนแบบ เพราะถือเป็นการกระทำลักษณะบินเดี่ยวสุดโต่ง แต่ผลกระทบกว้างไกลสร้างความหวาดผวาให้คนทั่วโลกได้อย่างง่ายดาย

                "วิพล กิติทัศนาสรชัย" ผอ.โครงการส่งเสริมและพัฒนาองค์ความรู้ด้านหลักนิติธรรมในประเทศ สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ) ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายก่อการร้ายระหว่างประเทศ แสดงความเห็นในเรื่องนี้ว่า ช่วงเกิดเหตุแรกๆ อาจยังไม่แน่ชัดว่านายโมนิสเป็นผู้ก่อการร้ายหรือไม่ เพราะยังไม่ได้เรียกร้องอะไรอย่างเป็นรูปธรรม และไม่รู้ว่ามีทีมผู้เข้าร่วมปฏิบัติการกี่คน จับกุมตัวประกันจำนวนเท่าไร แต่เมื่อเหตุการณ์ผ่านไปหลายชั่วโมง การกระทำหลายอย่างของนายโมนิสก็เข้าข่ายลักษณะก่อการร้าย (Terrorism) ส่วนเรื่องจะมีอาการทางจิตประสาทร่วมอยู่ด้วยหรือไม่นั้น คงเป็นหน้าที่ของจิตแพทย์ในการตรวจพิสูจน์

                "สำหรับนิยามว่าเป็นคดีก่อการร้ายหรือไม่ ในทางกฎหมายนั้นจะดูที่องค์ประกอบสำคัญว่า ผู้นั้นหรือกลุ่มนั้นก่อเหตุอะไร สร้างความเดือดร้อนให้คนจำนวนมากใช่หรือไม่ มีการทำผิดต่อร่างกาย ข่มขู่คุกคาม บีบบังคับรัฐบาล ฯลฯ เช่น ถ้าไฮแจ็คหรือจารกรรมเครื่องบินถือเป็นคดีก่อการร้ายแน่นอนจะทำหลายคนหรือคนเดียวก็ตาม รวมถึงการปิดสนามบินหรือปิดการขนส่งสาธารณะด้วย นอกจากนี้ก็มีการระเบิดสถานที่ต่างๆ รวมถึงการจับตัวประกันจำนวนหลายสิบคนในร้านกาแฟ เพื่อเรียกร้องหรือต่อรองอะไรบางอย่างถือเป็นการก่อการร้ายทันที" นายวิพล อธิบาย

                ปัจจุบันตัวแทนชาติต่างๆ ทั่วโลกพยายามผลักดันให้มีอนุสัญญาต่อต้านการก่อร้าย ตั้งแต่ช่วงสงครามโลกทั้งสองในปี ค.ศ.1937 นับถึงปัจจุบันมีอนุสัญญาเกี่ยวข้องไม่น้อยกว่า 14  ฉบับ

                อย่างไรก็ตามการนิยามความหมายของ "ก่อการร้าย" ยังคงถกเถียงกันอยู่ เพราะบางครั้งกลุ่มนักศึกษาหรือประชาชนผู้ออกมาต่อสู้หรือกระทำความรุนแรง เพื่อเรียกร้องสิทธิบางอย่าง อาจไม่เข้าข่ายผู้ก่อการร้าย แม้ว่าจะมีการปิดระบบขนส่งสาธารณะในบางพื้นที่ก็ตาม ดังนั้น การระบุชัดเจนว่าเป็นคดีก่อการร้ายหรือไม่จึงเป็นเรื่องสำคัญ เพราะเจ้าหน้าที่รัฐสามารถจัดการปิดกั้นเส้นทางการเงิน หรือข้อมูลเชื่อมโยงในเรื่องอื่นๆ ได้ แต่หากเป็นคดีอาชญากรรมธรรมดาจะมีเงื่อนไขเรื่องสิทธิส่วนบุคคล

                ล่าสุด นายอาจิต โดวัล ที่ปรึกษาความมั่นคงแห่งชาติของอินเดีย ได้เรียกร้องให้นานาชาติช่วยกันนิยามคำว่า "การก่อการร้าย" อย่างจริงจังในระหว่างการประชุมว่าด้วยความมั่นคงแห่งมิวนิค เมื่อเดือนตุลาคม 2557 เพื่อให้ทุกประเทศจัดการคดีปราบปรามผู้สนับสนุนด้านเงินทุนแก่การก่อการร้ายได้ชัดเจนมากขึ้น รวมถึงการลงโทษทางการเงินและทรัพยากรทางเศรษฐกิจของผู้เกี่ยวข้องกับการก่อการร้ายด้วย สำหรับประเทศไทยนั้น เจ้าหน้าที่ระดับสูง กองกำกับการต่อต้านการก่อการร้าย สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ให้ความเห็นว่า หากดูจากพฤติกรรมของนายโมนิสนั้น อาจถือว่าเป็นพฤติกรรมการก่อการร้ายได้ แต่จะเป็นแบบสากลหรือแค่ระดับท้องถิ่นในประเทศ ต้องรอผลสืบสวนข้อเท็จจริงอีกครั้ง 
 
                "ทุกวันนี้ประเทศไทยมีทีมพิเศษรับผิดชอบ เวลาเกิดคดีก่อการร้ายหลายหน่วยงานด้วยกัน ที่เป็นศูนย์กลางคือ ศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านการก่อการร้ายสากล (ศตก.) มีทีมเจ้าหน้าที่ซึ่งถูกฝึกมารับมือการก่อการร้ายจาก 4 เหล่าทัพ ประสานร่วมมือกันทำงาน  ได้แก่  กองทัพบก กองทัพเรือ  กองทัพอากาศ  และ ตำรวจ และกรณีของซิดนีย์คงต้องมีการเรียกประชุมเพื่อประเมินและวิเคราะห์ถอดบทเรียนอย่างแน่นอน แต่รายละเอียดคงบอกไม่ได้มากนัก เพราะเป็นข้อมูลลับเฉพาะ" เจ้าหน้าที่ข้างต้นกล่าวสรุป

                เมื่อกลางปี 2557 ตัวแทนกลุ่มก่อการร้ายหัวรุนแรงไอซิสได้ประกาศและพยายามสร้างกระแส ให้สาวกทำงานแบบ "ยุทธวิธีดาวกระจาย" หรือการปฏิบัติการแบบบินเดี่ยว เพื่อสร้างความเดือดร้อนให้ทั่วโลก หากจุดประสงค์ของการก่อการร้ายคือสร้างความเดือดร้อน ข่มขู่คุกคาม ทำให้ประชาชนหวาดผวา ปั่นป่วนไม่สงบ ไม่สามารถดำรงชีวิตได้ตามปกติสุข การกระทำของนายโมนิสถือเป็นบทเรียนสำคัญที่เจ้าหน้าที่ของไทยต้องศึกษาเรียนรู้ ไม่ว่าผลสรุปจะออกมาว่าเป็น "คดีก่อการร้าย" หรือ "คดีอาชญากรโรคจิต" ก็ตาม

อนุสัญาต่อต้านก่อการร้ายฯ14 ฉบับ

                1963 อนุสัญญาว่าด้วยความผิดและการกระทำอื่นๆ บางประการซึ่งกระทำบนอากาศยาน

                1970 อนุสัญญาเพื่อการปราบปรามการยึดอากาศยานโดยมิชอบด้วยกฎหมาย

                1971 อนุสัญญาเพื่อการปราบปรามการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมายต่อความปลอดภัยของพลเรือน

                1973 อนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมที่กระทำต่อบุคคล ที่ได้รับความคุ้มครองระหว่างประเทศรวมทั้งตัวแทนทูต

                1979  อนุสัญญาต่อต้านการจับบุคคลเป็นตัวประกัน

                1980  อนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันทางกายภาพต่อวัตถุนิวเคลียร์

                1988  พิธีสารเพื่อการปราบปรามการกระทำอันรุนแรงอันมิชอบด้วยกฎหมาย

                1988  อนุสัญญาว่าด้วยการปราบปรามการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมายต่อความปลอดภัยการเดินเรือ

                1988  พิธีสารเพื่อการปราบปรามการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมายต่อแท่นขุดเจาะในเขตไหล่ทวีป

                1991  อนุสัญญาว่าด้วยการผสมสารในวัตถุระเบิดพลาสติก เพื่อวัตถุประสงค์ในการตรวจจับ
    
                1997   อนุสัญญาปราบปรามการวางระเบิดเพื่อก่อการร้าย

                1999  อนุสัญญาปราบปรามการสนับสนุนทางการเงินแก่ลัทธิการก่อการร้าย

                2005 อนุสัญญาระหว่างประเทศเพื่อปราบปรามการก่อการร้ายที่ใช้นิวเคลียร์

                 2010  อนุสัญญาว่าด้วยการปราบปรามการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมายต่อความปลอดภัยของการบินพลเรือน