เอโบ โมราเลส ชัยชนะของสังคมนิยม | คมชัดลึก

 

                              เอโบ โมราเลส ประธานาธิบดีจากชนเผ่าพื้นเมืองคนแรกของโบลิเวีย ชนะเลือกตั้งสมัยที่ 3 ตามคาดด้วยคะแนนมากกว่า 60% จากการเลือกตั้งประธานาธิบดีที่จัดขึ้นเมื่อ 12 ตุลาคม

 

                              ย้อนกลับไปเมื่อครั้งได้รับเลือกตั้งครั้งแรกในปี 2548 ผู้นำจากชนเผ่าไอย์มารา แกนนำสหภาพเกษตรกรผู้ปลูกโคคา ไร้วุฒิการศึกษา ถูกตั้งคำถามว่าจะสามารถนำพาประเทศหลุดพ้นวังวนวิกฤติสังคมและเศรษฐกิจได้หรือไม่ ท่ามกลางเสียงปรามาสว่าจะมาแนวเดียวกับผู้นำประชานิยม-ชาตินิยมที่ชอบแสดงโวหารต่อต้านอาณานิคมใหม่ โจมตีอิทธิพลสหรัฐอเมริกา เหมือนนักปฏิวัติฝ่ายซ้ายที่ผู้นำโบลิเวียยึดเป็นต้นแบบอย่างนายฮูโก ชาเวซแห่งเวเนซุเอลาผู้ล่วงลับ เพื่อเรียกคะแนนและกลบเกลื่อนความไร้ประสิทธิภาพตนเอง 

 

                              แต่ในวันนี้ โมราเลส กำลังขึ้นแท่นผู้นำที่อยู่ในตำแหน่งนานที่สุดในประวัติศาสตร์ประเทศ คำถามเปลี่ยนเป็นว่า นี่คือชัยชนะของฝ่ายต่อต้านจักรวรรดินิยมแล้วหรือยัง 

 

                              การต่อสู้ของโมราเลส และพรรคการเมืองของเขา "โมบีเมียนโต อัล โซเชียลลิสโม" (มาส) หรือ ขบวนการเคลื่อนไหวสู่สังคมนิยม ตั้งแต่ต้นจนถึงทำเนียบประธานาธิบดี คือการปฏิเสธนโยบายทุนนิยมเสรีใหม่ที่ครอบงำโบลิเวียมาตั้งแต่ทศวรรษหลังปี 2524 ประธานาธิบดีกี่คนต่อกี่คนเมื่อขึ้นสู่อำนาจ จะบั่นทอนสิทธิชนพื้นเมืองและกลุ่มแรงงาน มุ่งขายทรัพยากรพลังงานแก่บรรษัทข้ามชาติ กำไรส่วนใหญ่ไหลออกนอกกับกระจุกอยู่ในมือของชนชั้นนำกลุ่มเล็กๆ ขณะประชากรส่วนใหญ่ยังยากจนข้นแค้น อีกด้านหนึ่ง ก็ทำงานใกล้ชิดกับรัฐบาลวอชิงตัน ยอมลดทอนอธิปไตยของตนเองในสงครามกวาดล้างยาเสพติดในพื้นที่ปลูกโคคา ขณะกดขี่เกษตรกรผู้ปลูกและวิถีชนพื้นเมือง          

 

                              เมื่อขึ้นรับตำแหน่ง นายโมราเลสทำตามสัญญาสำคัญแรก คือโอนกิจการก๊าซและน้ำมันมาเป็นของรัฐ การส่งทหารเข้ายึดบ่อน้ำมันและก๊าซของบริษัทต่างชาติ เมื่อวันแรงงานของปี 2549  สร้างความตื่นตะลึงและเสียงเตือนเซ็งแซ่ว่า โบลิเวียจะต้องเสียใจเพราะนักลงทุนต่างชาติจะหนีหาย แต่มาวันนี้ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) และธนาคารโลก ผู้สนับสนุนนโยบายตลาดเสรีเน้นการแปรรูปเป็นของเอกชนและมาตรการรัดเข็มขัดการคลัง ยังออกปากชมโมราเลสโมเดล 

 

                              เพราะในทางปฏิบัติหลังจากนั้น โมราเลสเจรจาเงื่อนไขสัมปทานใหม่เพื่อสร้างความเป็นธรรมกับเจ้าของที่แท้จริง ให้ประโยชน์ตกถึงชาวโบลิเวียเพิ่มขึ้น โดยที่ยังคงรักษากำไรให้นักลงทุนต่างชาติไว้ การลงทุนโดยตรงจากต่างชาติจึงยังหลั่งไหลเข้าโบลิเวีย จากกว่า 280 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2549 เป็น 1,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2555 และ 1,750 ล้านดอลลาร์สหรัฐเมื่อปีที่แล้ว ถือเป็นสัดส่วนเอฟดีไอต่อจีดีพีสูงที่สุดในภูมิภาค 

 

                              ศูนย์วิจัยนโยบายและเศรษฐกิจในวอชิงตัน ระบุว่า 8 ปีที่ผ่านมา โบลิเวียมีอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจเร็วกว่าทุกช่วงใดตลอด 35 ปี 

 

                              การโอนกิจการน้ำมันและก๊าซมาเป็นของรัฐเมื่อปี 2549 ช่วยเพิ่มทุนสำรองเงินตราต่างประเทศ จนอยู่ในสัดส่วนราวครึ่งหนึ่งของจีดีพี ซึ่งเป็นสัดส่วนสูงที่สุดในโลก รายได้ที่มากขึ้นยังช่วยให้รัฐบาลมีเงินใช้จ่ายงบประมาณด้านสาธารณสุข การศึกษาและโครงการนำเงินเข้ากระเป๋าผู้ด้อยโอกาส ผู้สูงอายุ สตรีมีครรภ์และเด็กนักเรียน เพิ่มขึ้นกว่า 45%      

 

                             จีดีพีโบลิเวียเมื่อปีที่แล้ว ขยายตัว 6.8% สูงขึ้นจาก 5.2% ในสองปีก่อนหน้า และเพิ่มขึ้นจากเฉลี่ย 4.5% ในช่วง 5 ปีก่อนหน้า สำคัญที่สุดคือ ชาวโบลิเวียส่วนใหญ่จับต้องได้ถึงตัวเลขจีดีพีที่สูงขึ้น ความยากจนในประเทศลดลงอย่างเห็นได้ชัดจาก 34% ในปีที่เข้าบริหารประเทศ มาอยู่ที่เฉลี่ย 18% ณ ปัจจุบัน และ องค์กรยูเนสโกประกาศเมื่อเดือนกรกฎาคมว่า โบลิเวียปลอดจากการไม่รู้หนังสือ 

 

                              การยกระดับเศรษฐกิจยังทำให้ประธานาธิบดีชนเผ่าพื้นเมือง ได้รับการสนับสนุนมากขึ้นจากชนชั้นกลางและชนชั้นนำในเมืองอีกด้วย 

 

                              ความสำเร็จของผู้นำโบลิเวีย กำลังท้าทายความเชื่อเดิมๆ ที่ว่านโยบายเอียงซ้าย มีแต่สร้างความเสียหายแก่เศรษฐกิจ 

 

                              โบลิเวียภายใต้โมราเลสยังโอนการกวาดล้างยาเสพติดมาเป็นภารกิจของชาติ แทนยอมให้ทหารสหรัฐเข้ามามีบทบาท ซึ่งโมราเลสเชื่อว่าแท้จริงเป็นข้ออ้างแทรกแซงการเมืองในภูมิภาค ทั้งยังขับทูตอเมริกันในปี 2551 และขับยูเสดออกจากประเทศเมื่อปีที่แล้ว

 

                              ชาวโบลิเวียเคี้ยวใบโคคาหรือต้มกินเหมือนกับชา เพื่อให้พลังงาน โมราเลสยืนยันว่านี่คือมรดกทางวัฒนธรรมในประเทศที่ราบสูงของเขา และมีแนวทางที่ฉลาดกว่าในการควบคุมการปลูกโคคาซึ่งเป็นวัตถุดิบผลิตโคเคน โดยทำงานร่วมกับเกษตรกรในเชิงสังคมและวัฒนธรรม ทั้งยังรณรงค์ให้สหประชาชาติยอมรับการใช้ใบโคคาเพื่อการแพทย์และวัฒนธรรม ว่าไม่ใช่อาชญากรรม 

 

                              ประธานาธิบดีโมราเลส ให้สัมภาษณ์กับอัลจาซีราไม่นานมานี้ว่า ตราบใดตลาดยังมีความต้องการโคเคนแล้ว ใบโคคา พืชธรรมชาติที่เต็มไปด้วยประโยชน์ จะยังคงถูกดึงไปเกี่ยวข้องกับปัญหาผิดกฎหมายอยู่ร่ำไป รากเหง้าปัญหายาเสพติด คือความต้องการ เพราะประเทศพัฒนาแล้ว ไม่เคยหยุดความต้องการโคเคน 

 

                              แม้สหรัฐไม่อยากยอมรับความสำเร็จในแนวทางของโมราเลส แต่ก็ยากจะเลี่ยง เมื่อข้อมูลสหประชาชาติยืนยันว่า โบลิเวียลดการผลิตใบโคคา เป็นปีที่สามติดต่อกัน ที่สำคัญ ไม่สูญเสียเลือดเนื้อและใช้เงินมากมายมหาศาลเหมือนกับแนวทางทหารของอเมริกา 

 

                              โมราเลสยังครองใจคนส่วนใหญ่ก็จริง แต่ใช่ว่าจะปลอดเสียงวิจารณ์และดูเหมือนจะดังขึ้นทุกที 

 

                              รัฐบาลตกที่นั่งลำบากในการขยายอุตสาหกรรมเหมืองและก๊าซ เพื่อให้มีรายได้ไปใช้ในโครงการสังคม พัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และเพิ่มการจ้างงานแก้ปัญหายากจนในเวลารวดเร็ว แต่หากพึ่งพาสินค้าโภคภัณฑ์เหล่านี้มากเกินไปโดยไม่มีแผนปลดแอกในระยะยาว จะเสี่ยงกับราคาผันผวนในตลาดโลก และไม่คุ้มกับต้นทุนสิ่งแวดล้อม 

 

                              ผู้นำกลุ่มชาติพันธุ์ นักสิ่งแวดล้อมและนักเคลื่อนไหวที่เคยหนุนโมราเลสขึ้นสู่อำนาจ เริ่มวิจารณ์ว่า นโนบายของเขาชักจะเอื้อประโยชน์แก่คนรวย ละเลยหลักการประชาธิปไตยแบบสังคมนิยมที่เคารพธรรมชาติและความหลากหลายชาติพันธุ์ตามรัฐธรรมนูญที่พรรคมาส ผลักดันแก้ไขในปี 2552  เช่น แนวคิดสร้างถนนตัดผ่านอุทยานแห่งชาติอีซีโบโร เซคูเร และพื้นที่ชนพื้นเมือง เมื่อปี 2554-2555 เจ้าของพื้นที่เกรงว่า ถนนจะทำให้ดินแดนของพวกเขาเสี่ยงต่อการถูกตัดไม้และยึดที่ดิน 

 

                              เมื่อพฤษภาคมปีนี้ รัฐบาลโมราเลสยังผ่านกฎหมายกำหนดให้การประท้วงต่อต้านการดำเนินงานของเหมือง เป็นอาชญากรรมและให้สิทธิการใช้น้ำแก่เหมืองมากกว่าชุมชนเกษตรท้องถิ่น ยังไม่รวมแผนสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์บนพื้นที่เสี่ยงแผ่นดินไหวในกรุงลาปาซ และการอ่อนข้อกลุ่มธุรกิจเกษตรยอมให้ผลิตถั่วเหลืองจีเอ็มโอ 

 

                              นอกจากนี้ การทุจริตยังเป็นปัญหาใหญ่ โบลิเวียติดอันดับโกงกินมากเป็นอันดับสามของอเมริกาใต้ รองจากเวเนซุเอลาและปารากวัย ระบบศาลยังไม่เป็นอิสระและไร้ประสิทธิภาพ พรรคมาสที่ครองเสียงส่วนใหญ่ทั้งสภาล่างและสภาสูงถูกวิจารณ์มีความเป็นอำนาจนิยมมากขึ้น ขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมที่เคยคึกคักมีพลังของโบลิเวียขาดความเป็นอิสระและขาดพื้นที่แสดงความเห็นต่าง หลังเข้าสู่ระบบสมาชิกภายใต้พรรคมาส 

 

                              ฝ่ายสนับสนุนแก้ต่างว่า ประธานาธิบดีโมราเลสมีทางเลือกน้อยมาก และเป็นเรื่องยากที่จะสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเพื่อคนยากไร้กับปกป้องสภาพแวดล้อมอย่างไม่โอนอ่อนเลย บางครั้งจำต้องเป็นนักปฏิบัติมากกว่านักอุดมการณ์ การจะรื้อระบบอาณานิคมกับถอนพิษนโยบายเศรษฐกิจเสรีสุดขั้วที่ดำเนินมาก่อนหน้าหลายสิบปี เพื่อสร้างสถาบันที่เสมอภาคถ้วนหน้า เป็นเรื่องที่ต้องใช้เวลา

 

 

 

 

 

------------------------

 

(เปิดโลกวันอาทิตย์ : เอโบ โมราเลส ชัยชนะของสังคมนิยม