
พิพิธภัณฑ์ชุมชนเมืองลำพูน สถาปัตยกรรมดีเด่นปี 2551
แม้ประเทศไทยจะได้ชื่อว่า เป็นชนชาติที่มีความ "ร่ำรวยทางวัฒนธรรม" อย่างสูงสุดชาติหนึ่งในโลก แต่วัฒนธรรมประเพณีของไทยนั้นมักจะไม่ได้รับการจัดเก็บรวบรวมให้เป็นหมวดหมู่ เพื่อการศึกษา หรือเพื่อการท่องเที่ยวเหมือนในต่างประเทศ
คนไทยจึงมักไปพักผ่อนในห้างสรรพสินค้า สถานบันเทิง ตลอดจนชายทะเล และป่าเขาลำเนาไพรมากกว่าการไปเที่ยว "พิพิธภัณฑ์" เพื่อศึกษาหาความรู้ หรือซึมซาบกับภูมิปัญญาอันล้ำเลิศของคนโบราณเหมือนคนในต่างประเทศ
พิพิธภัณฑ์เมืองไทยจึงแทบจะกลายเป็น "แดนสนธยา" ที่มีแต่ความอึมครึม มีแต่ฝุ่นจับโบราณวัตถุ เพราะไม่สามารถเลี้ยงตัวเองได้ ซึ่งน่าเสียดายยิ่งนับเมื่อเทียบกับคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่มี
ด้วยเหตุนี้ ประภัสร์ ภู่เจริญ นายกเทศมนตรีเมืองลำพูน จึงพยายามพัฒนาปรับปรุงรูปแบบของพิพิธภัณฑ์ และหากิจกรรมมาจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์กลางเมืองอย่างต่อเนื่องจนได้รับการยอมรับจากทั้งประชาชนในพื้นที่ และองค์กรด้านวัฒนธรรมระดับชาติในที่สุด
ความเป็นมา และแนวคิดการพัฒนาพิพิธภัณฑ์ของเทศบาลเมืองลำพูนว่า เทศบาลได้จัดตั้งพิพิธภัณฑ์ชุมชนเมือง (คุ้มเจ้าราชสัมพันธ์วงษ์) เพื่อรวบรวม และจัดแสดงสิ่งของเครื่องใช้พื้นบ้านที่บ่งบอกถึงวิถีชีวิตของประชาชนในท้องถิ่นนับแต่อดีตจนปัจจุบัน พร้อมทั้งรวบรวมเรื่องราวชีวประวัติบุคคลสำคัญ ตลอดจนภาพถ่ายในอดีต และสิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ มาจัดแสดงให้ผู้ที่สนใจได้เข้ามาศึกษาค้นคว้า ทั้งยังเปิดโอกาสให้นักเรียนและประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมสืบสานวัฒนธรรมต่างๆ ที่ทางเทศบาลจัดขึ้น
พิพิธภัณฑ์ชุมชนเมือง(คุ้มเจ้าราชสัมพันธ์วงษ์) สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ.2454 เดิมเป็นเรือนพักอาศัยของเจ้าราชสัมพันธ์วงษ์กับเจ้าหญิงส่องหล้าและบุตรธิดา
โดยเจ้าหญิงส่องหล้า เป็นขนิษฐาของ "เจ้าจักรคำขจรศักดิ์" เจ้าผู้ครองนครลำพูน (องค์ที่ 10) ซึ่งตรงกับรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6
ลักษณะของตัวอาคารเป็นเรือนสะระไน ขนาดใหญ่ 2 ชั้น ชั้นล่างก่อด้วยอิฐถือปูน ส่วนชั้นบนประกอบด้วยไม้สัก หลังคาจั่วผสมปั้นหยา มีเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 99 ตารางวา ปัจจุบันยังคงรักษาสภาพทางสถาปัตยกรรม และการก่อสร้างในยุคนั้นไว้ค่อนข้างสมบูรณ์
จากความพยายาม และตั้งใจจริงของผู้บริหารเทศบาลเมืองลำพูน ประกอบกับความร่วมมือของประชาชนในพื้นที่จึงทำให้พิพิธภัณฑ์ชุมชนเมือง เทศบาลเมืองลำพูน (คุ้มเจ้าราชสัมพันธ์วงษ์) ได้รับการคัดเลือกให้รับรางวัลด้านการอนุรักษ์ศิลปะสถาปัตยกรรมดีเด่นประจำปี 2551 จากสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ประเภทอาคารสถาบัน และอาคารสาธารณะ จากการคัดเลือกทั่วประเทศทั้งประเภทอาคาร บุคคล องค์กร และชุมชนพื้นถิ่น ซึ่งมีผู้ได้รับรางวัลนี้เพียง 69 แห่ง
อยากรู้ว่า พิพิธภัณฑ์แห่งนี้มีดี และน่าสนใจอย่างไรถึงได้รับการเชิดชูให้ได้รับรางวัลระดับประเทศ หากมีโอกาสไปเยือนลำพูนเมื่อใด สามารถแวะไปพิสูจน์ได้ในวัน และเวลาทำการ
"วรัทยา ไชยลังกา"



