รอยสักของฉัน..ศรัทธาของผู้อื่น | คมชัดลึก

 

                           ในเวลาห่างกันประมาณปีเดียว นักท่องเที่ยวชาวอังกฤษสองคนที่ต้องการเดินทางท่องเที่ยวในศรีลังกา แต่เมื่อไปถึงแล้ว เจ้าบ้านไม่ต้อนรับ กลับเนรเทศในเวลาไม่นาน เนื่องจากนักท่องเที่ยวต่างชาติทั้งสองมีรอยสักรูปพระพุทธรูปที่แขน ขนาดที่ใครๆ ก็สามารถมองเห็นได้อย่างชัดเจน ซึ่งทางการศรีลังกาถือว่าเป็นการกระทำจาบจ้วงพุทธศาสนา ศาสนาที่ชาวสิงหล ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่นับถือ และภาพพระพุทธปรูปถือเป็นเรื่องละเอียดอ่อนสูง 

 

                           รายล่าสุดคือ นาโอมิ โคลแมน ชาวเมืองโคเวนทรี เดินทางจากอินเดียถึงสนามบินบันดาราไนยเก กรุงโคลอมโบ เมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมาแต่รอยสักรูปพระพุทธรูปประทับดอกบัวขนาดใหญ่ที่ต้นแขนขวาแถมรูปสักแนวฮินดูด้านล่าง สะดุดตามากพอมองเห็นได้ไม่ยาก เพราะสาววัย 37 ปีรายนี้สวมเสื้อแขนสั้น  

 

                           โคลแมน ซึ่งเป็นพยาบาลผู้ป่วยด้านสุขภาพจิต เล่าว่า เธอไม่มีปัญหากับเจ้าหน้าที่ตม. ผ่านมาได้ด้วยดี แต่ขณะกำลังลากกระเป๋าออกจากสนามบินคนขับรถแท็กซี่สองคนกับตำรวจนอกเครื่องแบบ เข้ามาบอกว่า เธอละเมิดกฎหมายและนำตัวไปสถานีตำรวจ ซึ่งเธอก็พยายามชี้แจงว่า เธอเป็นชาวพุทธคนหนึ่ง เคยมาศรีลังกาสองครั้งแล้ว ทั้งเคยเข้าร่วมฝึกสมาธิวิปัสสนาหลายครั้งในประเทศไทย อินเดีย กัมพูชาและเนปาล  

 

                           แต่คำอธิบายไม่ช่วยให้อะไรดีขึ้น เธอถูกนำตัวไปขึ้นศาล และเมื่อพยายามขอเดินทางออกจากศรีลังกาต่อไปมัลดีฟส์ เพราะเธอจองตั๋วไว้แล้ว แต่เจ้าหน้าที่ศรีลังกาพูดคำเดียวว่า ต้องถูกส่งกลับประเทศบ้านเกิดเท่านั้น ทำให้เธอต้องใช้ชีวิตในเรือนจำใกล้กับสนามบินหนึ่งคืน และอีกสองคืนที่ศูนย์กักขังของสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองระหว่างรอการตรวจสอบประวัติ 

 

                           เมื่อมีนาคมปีก่อน  แอนโทนี แรตคลิฟ นักท่องเที่ยวชาวอังกฤษเช่นกัน ก็ไม่ไดัรับอนุญาตผ่านสนามบินในกรุงโคลอมโบ เพราะรอยสักพระพุทธรูป แรตคลิฟรู้สึกช็อกและผิดหวัง เพราะปฏิบัติตามคำสอนพระพุทธเจ้า และคิดว่าศิลปะรอยสัก เป็นการแสดงออกถึงความศรัทธาอย่างหนึ่ง 

 

                           ก่อนหน้านั้นในปี 2553 อาคอน นักร้องเพลงอาร์แอนด์บี ชาวอเมริกัน ถูกปฏิเสธวีซ่า เนื่องจากมิวสิกวิดีโอของเขา มีภาพผู้หญิงแต่งกายวาบหวาม เต้นรำต่อหน้าพระพุทธรูป        

 

                           มีนาคม 2555 มาเลเซียยกเลิกคอนเสิร์ต เอริกาห์ บาดู ศิลปินหญิงรางวัลแกรมมี่ ด้วยข้อหาลบหลู่ศาสนาอิสลาม 

 

                           ทั้งที่เธอเดินทางถึงกัวลาลัมเปอร์แล้วและพร้อมเปิดแสดงให้ผู้ชมที่ซื้อตั๋วแล้ว 1,500 ใบ แต่สุดท้ายการแสดงต้องยกเลิก หลังจากหนังสือพิมพ์ เดอะ สตาร์ ตีพิมพ์ภาพงานศิลป์ของเธอเพื่อประชาสัมพันธ์คอนเสิร์ต ที่มีการเขียนตัวอักษรอารบิกว่า "อัลเลาะฮ์" ไว้ที่หัวไหล่ซึ่งหลายคนมองว่าเป็นการลบหลู่ศาสนา

 

                           แม้ว่าบาดู อธิบายว่า ภาพนี้ได้แรงบันดาลใจมาจากภาพยนตร์เรื่อง The Holy Mountain ของผู้กำกับภาพยนตร์ชาวชิลี อเลคันโดร โคโดรอฟสกี โดยไม่มีเจตนาจะลบหลู่ ขณะที่รัฐบาลยังให้เหตุผลอีกด้านหนึ่งด้วยว่าเป็นเพราะเจ้าหน้าที่ตำรวจหวั่นว่าภาพนี้จะนำไปสู่การโต้เถียงของฝูงชน และอาจเลยเถิดเป็นสถานการณ์ที่คุมไม่ได้ 

 

                           ทุกครั้งที่งานศิลปะน้ำหมึกบนผิวหนัง เป็นสาเหตุให้เจ้าของลายสัก มีปัญหากับดินแดนที่พวกเขาไปท่องเที่ยว มักจุดประเด็นถกเถียงยากที่จะหาข้อสรุปได้ เมื่อความเชื่อศรัทธาปะทะกับเสรีภาพส่วนบุคคล หรือแม้แต่ในกลุ่มผู้นับถือศาสนาเดียวกันก็ยังถือสาไม่ตรงกัน ชาวพุทธบางส่วนวางเฉย มิได้ให้ความสำคัญกับลายสักพระพุทธรูปว่าคือการเคารพหรือดูหมิ่น แต่ยึดมั่นคำสอนเป็นหลัก 

 

                           แต่โดยทั่วไปแล้วมักยอมรับกันว่า การศึกษาความละเอียดอ่อนทางศาสนาหรือวัฒนธรรม เป็นการบ้านพื้นฐานของนักท่องเที่ยวก่อนเดินทางไปเยือนประเทศนั้น เพราะหากพยายามเอาชนะด้วยค่านิยมจากประเทศที่มา คงต้องเจอกับปัญหาแทนที่จะได้ท่องเที่ยวอย่างสบายใจ    

 

                           กรณีอังกฤษ คำแนะนำกระทรวงต่างประเทศเองก็ระบุชัดเจนว่า ภาพของพระพุทธรูปเป็นเรื่องที่ศรีลังกาเข้มงวด  

 

                           นักท่องเที่ยวอังกฤษไปเที่ยวศรีลังกาปีหนึ่งมากกว่า 1 แสนคน หรือราว 10% ของนักท่องเที่ยวทั้งหมด อังกฤษยังเป็นประเทศคู่ค้าอันดับสองของศรีลังกาอีกด้วย 

 

                           กรณีนักท่องเที่ยวหญิงรายนี้ แม้ยืนยันว่าการสักลายพระพุทธรูปปางสมาธิบนดอกบัวคือการแสดงความเคารพศาสนา ที่เธอเองก็มีความเลื่อมใสอยู่เช่นกันนั้น แต่ทำอย่างไรได้ เมื่อประเทศเจ้าของบ้านกลับเห็นตรงข้าม และหากใครติดตามข่าวจากศรีลังกา จะพบว่ามีการเคลื่อนไหวของกลุ่มชาวพุทธชาตินิยมสิงหลอยู่เนืองๆ และเมื่อไม่นานมานี้ องค์กรศาสนาพุทธสูงสุดของศรีลังกาเพิ่งขอให้ประธานาธิบดีห้ามการตีพิมพ์ภาพพระพุทธรูปในหนังสือพิมพ์อีกด้วย  

 

 

ลายสัก ปะทะ วัฒนธรรม 

 

                           ในญี่ปุ่น ซึ่งเรามักคุ้นตาภาพรอยสักขนาดใหญ่ทั่วแผ่นหลังของบรรดาสมาชิกแก๊งอาชญากรรมยากูซา แต่ปัจจุบัน การสักลายของคนญี่ปุ่นรุ่นใหม่ เป็นการแสดงออกทางแฟชั่นมากกว่าความโน้มเอียงถึงพฤติกรรมต่อต้านสังคม กระนั้นในหลายๆ สถานที่ บุคคลผู้มีรอยสักมักไม่เป็นที่ต้อนรับ เช่น สระว่ายน้ำและโรงอาบน้ำรวม หรือหากไม่ถึงกับห้าม อาจมีการขอร้องให้ปกปิด ขณะนายจ้างบางบริษัท รวมถึงสองสายการบินใหญ่สุดของประเทศ มีนโยบายห้ามพนักงานสัก 

 

                           อคติต่อศิลปะน้ำหมึกบนเรือนร่างในบางพื้นที่ของญี่ปุ่น มีมากน้อยต่างกัน เช่น กรุงโตเกียว วัฒนธรรมรอยสักเป็นที่ยอมรับมากกว่า ขณะที่นครโอซากา เมื่อสองปีที่แล้ว มีข่าวครึกโครมว่านายกเทศมนตรีสั่งสำรวจลูกจ้างของทางการท้องถิ่น 3 หมื่นคนว่ามีรอยสักตรงไหนของร่างกายหรือไม่ ที่ประชาชนที่มารับบริการมองเห็นได้ขณะปฏิบัติหน้าที่ หลังได้รับการร้องเรียนว่าลายสักเจ้าหน้าที่ด้านสังคมสงเคราะห์คนหนึ่ง ทำให้เด็กกลัว 

 

                           ทางการโอซากาถึงขั้นขอให้พนักงานที่สำรวจพบมีลายสัก 98 คน ซึ่งส่วนใหญ่ทำงานด้านงานทำความสะอาดและขนส่งสาธารณะ ให้ไปลบรอยสักออกเสีย หรือกระทั่งให้หางานใหม่ ทั้งที่จะว่าไปแล้ว ลายสักที่พบก็ไม่ใช่แนวโหด อาทิ รูปเต่าทะเล พระจันทร์ โลมา ท่ามกลางเสียงวิจารณ์และต่อต้านจากลูกจ้างบางส่วนที่ยอมให้สำรวจว่า ละเมิดสิทธิมนุษยชน 

 

                           ตามปกติแล้ว นักการเมืองในญี่ปุ่นเพียงแค่มั่นใจว่า ศิลปะบนร่างกายที่มีอยู่ ต้องไม่เป็นอุปสรรคในการรับใช้ประชาชน ไม่เช่นนั้น นายมาทาจิโร โคอิซูมิ คุณปู่ของอดีตนายกรัฐมนตรีจุนอิชิโร โคอิซูมิ ในอดีต คงรับตำแหน่งรัฐมนตรีไม่ได้ เนื่องจากสักลายมังกรแดงขนาดใหญ่ที่กลางหลัง 

 

                           และไม่ใช่ความละเอียดอ่อนทางศาสนาหรือเรื่องของวัฒนธรรมเท่านั้น ที่เป็นสาเหตุให้ลายสักเป็นสิ่งต้องห้าม  

 

                           เมื่อตุลาคม 2555 สำนักงานตำรวจนครบาลลอนดอน ในอังกฤษ สั่งห้ามเจ้าหน้าที่ตำรวจและเจ้าหน้าที่ในสังกัด สักลายแบบมองเห็นได้ชัดเจนเพราะอาจทำให้ภาพลักษณ์อาชีพผู้พิทักษ์สันติราษฎร์เสื่อมเสีย พร้อมสั่งให้ผู้ใต้บังคับบัญชา แจ้งรายละเอียดลายสักบนร่างกายภายในหนึ่งเดือนนับจากออกคำสั่ง มิเช่นนั้นอาจถูกไต่สวนทางวินัย  

 

                           และเมื่อมีนาคมที่ผ่านมา กองทัพสหรัฐเองก็เพิ่งออกคู่มือว่าด้วยลายสัก นอกเหนือจากลายหรือข้อความส่อถึงความคิดสุดโต่ง อนาจาร เหยียดเพศ และเหยียดเชื้อชาติแล้ว ทหารสหรัฐยังไม่ได้รับอนุญาตให้สักลายที่ศีรษะ ใบหน้า คอ ข้อมือ มือ และนิ้วมือ ห้ามสักลายต่ำกว่าข้อศอกและเข่าเกิน 4 ลาย และจะต้องมีขนาดไม่เกินฝ่ามือผู้สัก ผู้บังคับบัญชาจะต้องทำบันทึกลายสักที่ละเมิดกฎใหม่ และต้องตรวจสอบลายสักใหม่ๆ ของผู้ใต้บังคับบัญชาเป็นประจำทุกปี 

 

 

 

-----------------------

 

(เปิดโลกวันอาทิตย์ : รอยสักของฉัน..ศรัทธาของผู้อื่น : โดย...อุไรวรรณ นอร์มา)