เลื่อนวันเลือกตั้ง...มิใช่ไม่เคย? | คมชัดลึก

              ความขัดแย้งทางการเมืองยังคงคุกรุ่นแม้จะมีพระราชกฤษฎีกาเลือกตั้งในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2557 หลังรัฐบาลประกาศยุบสภา และกลายเป็นประเด็นนำไปสู่ความเห็นที่แตกต่างรุนแรงของ 2 ขั้วการเมืองที่ฝ่ายหนึ่งเห็นว่ารัฐบาลมีความชอบธรรมในการรักษาการและให้มีการเลือกตั้ง ขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งเห็นว่าควรเลื่อนการเลือกตั้งออกไปจนกว่าจะมีการปฏิรูปการเมืองเสร็จสิ้น แต่ก็ถูกตอบโต้ว่าไม่สามารถทำได้

              คมสัน โพธิ์คง นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ซึ่งเชี่ยวชาญด้านกฎหมายเลือกตั้งและกฎหมายที่เกี่ยวกับคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ให้ข้อมูลว่า ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า "วันเลือกตั้ง" กับ "วันลงคะแนน" เป็นคนละเรื่องกัน แม้ส่วนใหญ่จะเป็นวันเดียวกันก็ตามที

              "ตอนนี้มีความสับสนระหว่างวันเลือกตั้ง กับวันลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง โดยวันเลือกตั้งหมายถึงวันเลือกเพื่อตั้งสภาผู้แทนราษฎร ส่วนวันลงคะแนน คือวันที่ประชาชนไปใช้สิทธิ์ลงคะแนนเพื่อหา ส.ส.ไปทำงานในสภาผู้แทนราษฎร วันลงคะแนนสามารถเลื่อนได้ตลอดถ้ามีเหตุจำเป็น จะเห็นได้ว่ามีการพูดถึงวันเลือกตั้งล่วงหน้า ซึ่งจริงๆ แล้วไม่ใช่วันเลือกตั้ง แต่เป็นวันลงคะแนนล่วงหน้าในการเลือกตั้งครั้งนั้น แสดงว่าวันลงคะแนนสามารถเลื่อนได้ตามเงื่อนไขของกฎหมายหรือเหตุจำเป็นต่างๆ หลายๆ ครั้งก็มีการเลื่อนแค่บางเขต เท่ากับว่าวันลงคะแนนไม่ได้เป็นวันเดียวพร้อมกันทั่วราชอาณาจักรได้"

              "ส่วนวันเลือกตั้ง กฎหมายกำหนดให้เป็นวันเดียวกันทั่วราชอาณาจักร เพราะวันเลือกตั้งจะโยงกับการนับวาระของสภาผู้แทนราษฎร และยังโยงถึงการดำรงตำแหน่งตามวาระของนายกรัฐมนตรีด้วย ฉะนั้นจึงต้องเริ่มพร้อมกัน คือกำหนดวันเลือกตั้งเป็นวันเดียวกัน ถ้าไม่พร้อมกันจะเกิดปัญหาการนับอายุหรือนับวาระของสภาและนายกรัฐมนตรีอย่างมาก"

              คมสัน กล่าวต่อว่า วันลงคะแนนสามารถเลื่อนได้ เลื่อนเป็นปีก็ยังได้ เช่น ในภาวะสงคราม ก็ต้องเลื่อนไปจนกว่าสงครามจะจบ แต่ถ้าเป็นปัญหาระยะยาวอย่างนั้น โดยมากมักประกาศ "เลื่อนวันเลือกตั้ง" แทน "เลื่อนวันลงคะแนน" ไม่อย่างนั้นการเริ่มนับวาระของสภาจะไม่ตรงตามความเป็นจริง หรือเหลื่อมเวลากันมากเกินไป

              "ฉะนั้นวันเลือกตั้งก็ยังสามารถเลื่อนได้ด้วย 2 เงื่อนไข คือ 1.เงื่อนไขตามรัฐธรรมนูญ ในฉบับปี 2550 กำหนดให้เลือกตั้งหลังยุบสภาไม่น้อยกว่า 45 วันแต่ไม่เกิน 60 วัน ฉะนั้นหากเลื่อนภายในกรอบเวลาที่กำหนด ย่อมทำได้อยู่แล้ว แต่ต้องไม่เกิน 60 วัน"

              "กับ 2.มีเหตุจำเป็นบางอย่างที่ทำให้วันเลือกตั้งที่กำหนดไว้แล้วมีปัญหาต่อการทำหน้าที่ของสภา เช่น วันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2557 เป็นวันเลือกตั้ง แต่สมมุติเลือกตั้งไม่ได้ มีเหตุการณ์ต่างๆ เกิดขึ้นจนถึง 2 กุมภาพันธ์ 2558 คือยาวนานถึง 1 ปี ปัญหาคืออายุสภาเริ่มนับแล้วตั้งแต่ 2 กุมภาพันธ์ 2557 ก็ต้องจ่ายเงินเดือนให้ ส.ส.ไปแล้ว วาระนายกฯ ก็เริ่มแล้ว อย่างนี้จะมีปัญหาตามมา ก็ต้องมีพระราชกฤษฎีกาเลื่อนวันเลือกตั้ง หรือกำหนดวันเลือกตั้งใหม่"

              สำหรับรัฐธรรมนูญมาตรา 108 ที่กำหนดเรื่องวันเลือกตั้งหลังยุบสภาต้องไม่น้อยกว่า 45 วัน แต่ไม่เกิน 60 วันนั้น คมสัน บอกว่า การเขียนรัฐธรรมนูญย่อมมีที่มา สาเหตุของการมีมาตรานี้ ก็คือ มาตรการเร่งรัดให้มีการเลือกตั้ง เพราะประเทศไม่มีสภาไม่ได้ และป้องกันรัฐบาลฉวยโอกาสรักษาการไปเรื่อยๆ แล้วใช้อำนาจโดยปราศจากการตรวจสอบของสภาจนไปกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชน นี่คือเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญมาตรา 108 แต่ไม่ใช่บทบังคับว่าไม่ทำตามแล้วผิดกฎหมาย เพราะหากมีเหตุจำเป็นดังที่ยกตัวอย่างมา โดยเฉพาะที่จะส่งผลต่อวาระของสภาและนายกรัฐมนตรี ก็สามารถเลื่อนวันเลือกตั้งออกไปได้

              "ที่มีหลายคนออกมายืนกรานว่าเลื่อนวันเลือกตั้งไม่ได้นั้น เป็นการพูดเพื่อหวังผลทางการเมือง เพราะตามหลักวิชาแล้วเลื่อนได้ เพียงแต่เลื่อนเท่าไรจึงจะเหมาะสมเท่านั้นเอง" คมสัน ระบุ

              จะว่าไปแล้วในช่วงปลายรัฐบาล พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร (สมัยที่ 2) ซึ่งจัดให้มีการเลือกตั้งหลังยุบสภา โดยกำหนดวันเลือกตั้งในวันที่ 2 เมษายน 2549 นั้น ภายหลังศาลรัฐธรรมนูญได้วินิจฉัยตามที่มีผู้ยื่นคำร้องคัดค้านการเลือกตั้งดังกล่าว โดยระบุว่าการเลือกตั้งทั่วไปในวันที่ 2 เมษายน 2549 เกิดผลไม่เที่ยงธรรม ไม่เป็นไปตามหลักการปกครองในระบอบประชาธิปไตยที่แท้จริง นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นจึงทูลเกล้าฯ ถวายพระราชกฤษฎีกาแก้ไขเพิ่มเติม กำหนดวันเลือกตั้งทั่วไปใหม่ เป็นวันที่ 15 ตุลาคม 2549 โดยเป็นการดำเนินการภายหลัง กกต.ได้หารือกับตัวแทนพรรคการเมืองต่างๆ แต่การเลือกตั้งไม่ได้เกิดขึ้นเพราะมีการรัฐประหารเสียก่อน

              อย่างไรก็ดี ย่อมถือว่าการแก้ไขวันเลือกตั้ง หรือเลื่อนวันเลือกตั้ง เคยกระทำมาแล้วในอดีตหากมีเหตุจำเป็นต่างๆ ซึ่งวันเลือกตั้งใหม่ก็พ้นระยะ 60 วัน ตามที่กำหนดในรัฐธรรมนูญแล้ว (ขณะนั้นคือมาตรา 116 ของรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540)

------------------

(หมายเหตุ : เลื่อนวันเลือกตั้ง...มิใช่ไม่เคย? : ปกรณ์ พึ่งเนตรรายงาน)