วิถีแห่งวัฒนธรรม | คมชัดลึก

            โลกทุกวันนี้แทบทุกประเทศมีความเป็นพหุนิยมและการผสมผสานทางวัฒนธรรมมากขึ้น จนคลายความเข้มข้นด้านลักษณะเฉพาะตัวของแต่ละชาติลงไปอย่างมาก สิ่งที่เห็นได้ชัดเจนก็คือเครื่องแต่งกายแบบสากลนิยม ซึ่งทั้งชายและหญิงในปัจจุบันที่มีรูปแบบ สีสัน และลวดลายใกล้เคียงกันไปหมด ต่างจากในอดีตที่ชาติต่างๆ ในยุโรปเอง ต่างก็มีเครื่องแต่งกายที่แตกต่างกัน คนอังกฤษ ฝรั่งเศส สเปน อิตาลี ฮอลันดา เยอรมัน ฯลฯ ต่างก็แต่งในแบบของตน ซึ่งหาดูได้จากภาพเขียนหรือภาพถ่ายเก่าๆ

            นอกจากการแต่งกายแล้ว วัฒนธรรมร่วมที่ได้รับการยอมรับกันทั่วไปได้แก่วัฒนธรรมทางศิลปะด้านต่างๆ ในอดีตนั้น ต้องถือว่าวรรณกรรมเป็นเรือธงของกองเรือศิลปะ เพราะในสมัยนั้นภาษาเป็นเครื่องมือสำคัญในการเผยแพร่วัฒนธรรม การแผ่อำนาจ และการสร้างความผูกพันของผู้คน ซึ่งวรรณกรรมก็เป็นผลผลิตที่สำคัญทางภาษา ที่ทำให้คนต่างชาติสามารถซึมซับรับรู้อารยธรรม วิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณี รวมถึงวีรกรรม ฯลฯ ควบคู่ไปกับสุนทรียในรสชาติของวรรณศิลป์ ทำให้วรรณกรรมหลายเล่มกลายเป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวางทั่วโลก ภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เมื่อสหรัฐก้าวเข้ามามีบทบาทอย่างมากในโลก วัฒนธรรมทางศิลปะส่วนใหญ่ถูกนำเสนอในรูปของภาพยนตร์ ดนตรี และการแสดง ซึ่งได้รับความนิยมอย่างสูง และกลายเป็นสินค้าวัฒนธรรมที่ทำรายได้แก่สหรัฐอย่างมหาศาล

            สินค้าวัฒนธรรมอีกอย่างหนึ่งซึ่งแทรกซึมเข้ามาในชีวิตประจำวันของผู้คนทั่วโลกก็คืออาหารและเครื่องดื่ม อาหารประเภทสะดวกกิน อย่างแฮมเบอร์เกอร์ แซนด์วิช พิซซ่า ไก่ทอด โดนัท น้ำอัดลม กาแฟ ไอศกรีม ซึ่งเป็นสาขาหรือแฟรนไชส์จากสหรัฐ สามารถซื้อหาได้ตามเมืองต่างๆ ทั่วโลก ในเวลาเดียวกันร้านอาหารตะวันออกอย่าง จีน ญี่ปุ่น เกาหลี อินเดีย และไทย ก็มีให้เห็นทั่วไปในประเทศตะวันตก

            การที่วัฒนธรรมของชาติหนึ่งจะเป็นที่ยอมรับในชาติอื่นได้นั้น มีปัจจัยร่วมอยู่หลายประการ ที่สำคัญก็คือ ต้องมีลักษณะเฉพาะที่โดดเด่น แตกต่างจากคนอื่น มีรสชาติที่ถูกกับรสนิยมของคนในท้องถิ่น ตามมาด้วยความงดงามทางศิลปะ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการตกแต่งสถานที่ การจัดภาชนะ หรือบรรจุภัณฑ์ เป็นต้น และที่ขาดไม่ได้ก็คือ การวางแผนในการประชาสัมพันธ์เป็นอย่างดี ซึ่งเกาหลีน่าจะเป็นตัวอย่างของความสำเร็จในเรื่องเหล่านี้ที่มองเห็นได้ชัด

            กลับมาถึงเรื่องที่คนไทยจำนวนมากพากันวิตกกันว่า เมื่อประเทศต่างๆ ในอาเซียนรวมกันเป็นประชาคมเดียวกันแล้ว ไทยจะถูกแทรกซึมโดยวัฒนธรรมของเพื่อนบ้าน จนสูญเสียเอกลักษณ์ของชาติไปหรือไม่? หากมองดูสหภาพยุโรปในวันนี้ เราก็จะเห็นว่า เยอรมันก็ยังเป็นเยอรมัน ฝรั่งเศสก็ยังคงเป็นฝรั่งเศส สเปนก็ยังคงเป็นสเปน มีความภูมิใจในชาติและวัฒนธรรมของตน ไม่เปลี่ยนแปลง ถึงแม้จะมีการผสมผสานทางวัฒนธรรมเพิ่มขึ้น แต่ก็เป็นไปในลักษณะของการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม มิใช่การตกอยู่ใต้อิทธิพลหรือถูกครอบงำทางวัฒนธรรม ซึ่งมองในด้านดี การแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมก็ทำให้เกิดการรู้เขารู้เรา และเข้าใจกันและกันดีขึ้น

            แต่สิ่งที่น่าเป็นกังวลกว่าการที่จะถูกแทรกซึมโดยวัฒนธรรมของชาติอื่นสำหรับคนไทยก็คือ เรารู้จักและเข้าใจ วัฒนธรรมของเราเองดีพอหรือยัง เพราะหากขาดความรู้จัก และยังไม่เข้าใจในวัฒนธรรมของตัวเองดีพอ ก็เป็นเรื่องที่ยากอย่างยิ่งในการที่จะรักษาวัฒนธรรมของชาติเอาไว้ได้