งานไหว้พระธาตุดอกเห็ดบาน | คมชัดลึก

 

                         งานประเพณีไหว้พระธาตุแม่เฒ่าเจียงคำ หรือแม่เฒ่าธาตุ ตำนานของคนวังหินแห่งวัดนากกเขียบ ต.ธาตุ อ.วังหิน จ.ศรีสะเกษ เป็นงานบุญเดือนหกวันขึ้น 15 ค่ำเดือน 6 ไหว้พระธาตุดอกเห็ดบาน ชาวบ้านจะไปเก็บดอกเห็ดที่บานตามป่าละเมาะในพื้นที่ นำมาตบแต่งทำเป็นพานบายศรี สวยงามตามแบบโบราณกาล ซึ่งมีที่นี่ที่เดียวที่นำเอาดอกเห็ดที่บานแล้วมาประดับทำเป็นพานบายศรีเพื่อไหว้พระธาตุ ซึ่งชาววังหินทุกคนเชื่อว่าวิญญาณของแม่เฒ่าเจียงคำยังเฝ้าดูแลลูกหลานอยู่ที่พระธาตุแห่งนี้ เพื่อให้ลูกหลานอยู่เย็นเป็นสุขตลอดมา

                         โดยมีตำนานเล่าขานต่อๆ กันมาว่า มีชาวบ้านกลุ่มหนึ่งราว 20 คน นำโดย ตากล้า ตากุด และยายเจียงคำ ได้พาลูกหลานที่เป็นคนเชื้อสายจากลาว อพยพครอบครัวมาหาดินแดนเพื่อเป็นที่อยู่อาศัยที่มีแหล่งอาหารอุดมสมบูรณ์และได้มาปักหลักสร้างบ้านเรือนอยู่อาศัยอย่างถาวร เดิมชื่อ บ้านผักแพรว ฝั่งทิศตะวันออกของฝั่งลำห้วยคล้า แต่เกิดน้ำท่วมในฤดูน้ำหลากจึงอพยพขึ้นมาเรื่อยๆ จนมาปักหลักอยู่ที่วัดป่าธาตุ

                         ขณะนั้นเกิดโรคระบาด โรคห่า ราษฎรพากันล้มตายเสียชีวิตจำนวนมาก เช่นเดียวกัน ตากุด ตากล้า ก็เสียชีวิต คงเหลือเพียงคุณยายเจียงคำ จึงได้พาลูกหลานทำธาตุ โดยการไปขุดเอาดินเหนียวมาก่อเป็นพระธาตุ เพื่อเก็บกระดูกของตากล้าและตากุด และใช้เก็บทรัพย์สมบัติของหมู่บ้านเอาไว้เพื่ออำพรางของมีค่าเก็บรักษาไว้ไม่ให้โจรผู้ร้ายมาปล้นไป เพราะชุมชนขาดผู้ชายที่เป็นผู้นำและจากการเกิดโรคระบาดก็ได้ย้ายหมู่บ้านไปทางทิศเหนือของวัดป่าธาตุ ตั้งชื่อหมู่บ้านว่าบ้านธาตุและคุณยายเจียงคำ ได้รับการยอมรับจากชุมชนให้เป็นผู้นำ เป็นแม่เฒ่าประจำชุมชนนำพาลูกหลานประกอบอาชีพ อยู่เย็นเป็นสุขมาโดยตลอด

                         นายอำนาจ พรรณนา กำนันตำบลธาตุ เล่าว่า สิ่งที่แม่เฒ่าเจียงคำสอนลูกหลานไว้ก็คือการมีน้ำใจต่อเพื่อนบ้าน ทั้งในหมู่บ้านและคนต่างแดนที่เดินทางผ่านมาพร้อมกับการสอนให้หญิงไทยชาวสยามต้องทอผ้านุ่ง ทอผ้าใส่เองเป็น และเมื่อก่อนฟืมที่จะใช้ทอผ้านั้นหายาก หาลำบากมาก ต้องอาศัยหยิบยืมกันเป็นทอดๆ กว่าจะทอได้ ลายผ้าที่จะทอก็จะต้องอาศัยยืมผ้าเพื่อนบ้านไปดู ไปศึกษาและทุกบ้านทุกครอบครัวจะต้องมีผ้าไหมเป็นผ้าลายคั่นและผ้าเหยียบ สวมใส่ไปงาน ไปเที่ยวงานวัด ไปทำบุญ ชาวบ้านทอผ้าไม่สวยเท่าแม่เฒ่าเจียงคำ เวลาจะไปงานวัดหรือไปทำบุญที ก็จะมาขอยืมแม่เฒ่าเจียงคำสวมใส่ไปงาน หรือไม่ก็จะมายืมฟืมของแม่เฒ่าเจียงคำไปทอผ้า

                         จนเมื่อแม่เฒ่าเจียงคำเสียชีวิตไปก็มักจะมีลูกหลานมาขอที่องค์ธาตุ โดยการมาจุดธูปเทียนขอยืมฟืม รวมทั้งขอยืมผ้าไหมและเล่าต่อกันว่า พอมาจุดธูปเทียนขอยืมไว้ค่ำนี้ พอรุ่งเช้ามาดูตรงที่จุดธูปก็จะมีฟืมรวมทั้งผ้าไหม มาวางพับไว้อย่างสวยงามทุกครั้ง จนชาวบ้านไม่เชื่อว่าแม่เฒ่าเจียงคำนั้นเสียชีวิตไปแล้วจริงๆ ระยะหลังมีบางรายที่ยืมไปแล้วเมื่อครบกำหนดหรือสวมใส่เสร็จแล้วไม่เอามาคืนก็ปรากฏว่าจะป่วยไข้ โซ จนเสียชีวิตไป แต่บางรายพอเริ่มป่วยก็ออกปากและนำผ้าไหมหรือฟืมมาคืนแม่เฒ่าเจียงคำ ตรงพระธาตุ อาการป่วยก็หายไปก็มี

                         แต่ในระยะหลังๆ ด้วยความเจริญของบ้านเมือง ไม่มีใครมาจุดธูปขอยืมผ้าไหมหรือฟืมไปทอผ้าอีก แต่ตำนานแม่เฒ่าเจียงคำแห่งพระธาตุตรงวัดนากกเขียบก็ยังคงอยู่ตราบทุกวันนี้ และทุกปีในบุญเดือนหก ชาวบ้านก็จะพากันมาจัดงานไหว้พระธาตุเพื่อระลึกถึงบุญคุณของตากล้า ตากุดและแม่เฒ่าเจียงคำที่รักษาดูแลหมู่บ้าน เพื่อให้ลูกหลานได้อาศัยอยู่อย่างอยู่เย็นเป็นสุขมาตลอดจนทุกวันนี้ 

                         นายวุฒิเดช ทองพูล สมาชิกองค์การบริหารส่วนจังหวัดศรีสะเกษ และประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอวังหิน เปิดเผยว่า ในปีนี้ชาวบ้านในชุมชนได้กำหนดจัดงานนี้ ที่ชาวบ้านเรียกพระธาตุตรงนี้ติดปากว่า แม่เฒ่าธาตุและนอกจากจะเป็นการนำดอกเห็ดบานมาไหว้แม่เฒ่าธาตุแล้ว ก็จะมาร่วมกันทำบุญตักบาตร อุทิศส่วนกุศลไปให้แก่บรรพบุรุษผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว เป็นประจำทุกปี พร้อมกับการนุ่งผ้าไหมที่ทอเองมาวัดด้วย  

                         ขณะที่นางเหลี่ยม ทองคำพุ่ม ประธานกองทุนพัฒนาบทบาทสตรีตำบลธาตุ เล่าว่า ตำนานของแม่เฒ่าจะพาลูกหลานอนุรักษ์วัฒนธรรมในเรื่องการแต่งกาย การทอผ้า แม่เฒ่าสอนให้ลูกหลานทอผ้าไหมสวมใส่เอง เป็นแบบอย่างของลูกผู้หญิงชาวจังหวัดศรีสะเกษ เป็นผ้าไหมคั่น ผ้าขิด ผ้าเหยียบ ส่วนเสื้อก็จะทอจากผ้าไหมเป็นผ้าเหยียบเช่นกัน ฟืมของแม่เฒ่าทอผ้าออกมาสวยงามมากและในชุมชนแห่งนี้มีฟืมที่ตากล้า ตากุด ทำไว้เพียงอันเดียว ตนในฐานที่เป็นผู้หญิงก็ได้สืบทอดวัฒนธรรมอันนี้ของหญิงไทยสมัยสยามเอาไว้ตราบจนทุกวันนี้ในการสวมใส่ผ้าไหมไปวัด การทอผ้าด้วยฟืมโบราณ โดยจะเห็นได้ว่าที่หมู่บ้านแห่งนี้ยังมีการอนุรักษ์ประเพณีการทอผ้าไหมเอาไว้จนถึงปัจจุบัน

                         ในปีนี้องค์การบริหารส่วนตำบลธาตุ ร่วมกับสภาวัฒนธรรมอำเภอวังหิน และชาวบ้านทั้ง 11 หมู่บ้านในตำบลธาตุ ได้กำหนดจัดงานประเพณีไหว้พระธาตุดอกเห็ดบาน สืบสานประเพณี ซึ่งเป็นบุญเดือนหก ในวันขึ้น 15 ค่ำเดือน 6 ตรงกับวันที่ 23-24 พฤษภาคม ในงานจะมีการประกวดจัดทำพานบายศรีจากดอกเห็ดเพื่อไหว้แม่เฒ่าธาตุ การแข่งขันทำอาหารจากดอกเห็ดป่าบ้านธาตุ การแข่งขันการเก็บเห็ดจากป่าบ้านธาตุ เก็บอย่างไรไม่ให้เห็ดซ้ำ ให้เห็ดอยู่เป็นดอกสวยงามเช่นเดิม การจัดขบวนแห่พานบายศรีไหว้แม่เฒ่าธาตุแบบโบราณของชุมชน จากองค์การบริหารส่วนตำบลธาตุไปสู่วัดนากกเขียบ และพิเศษการแสดงแสงสีเสียง ตำนานแม่เฒ่าธาตุของลูกหลานชุมชนคนตำบลธาตุ ซึ่งทุกอย่างประชาชนที่ไปร่วมงานจะได้ชมฟรีตลอดงาน

 

 

---------------------

(งานไหว้พระธาตุดอกเห็ดบาน เพื่อรำลึกถึง 'แม่เฒ่าเจียงคำ' : พงษ์พัฒน์ ไตรพิพัฒน์ ... รายงาน)