ทุนจีนรุกคืบ'โพแทชขอนแก่น'ชาวบ้านผวา | คมชัดลึก

              กระแสข่าวการทำเหมืองแร่โพแทชรุกคืบจะตั้งฐานในหลายจังหวัดของภาคอีสาน หลายแห่งไม่ใช่เรื่องใหม่ ไม่ว่าจะที่ จ.ชัยภูมิ หรืออุดรธานีที่มีการต่อต้านคัดค้านกันมาอย่างยาวนานนับสิบปี แต่สำหรับ จ.ขอนแก่น ชาวบ้านในหมู่บ้านที่ถูกระบุว่าใต้พื้นดินที่พวกเขาเดินเหยียบย่ำอยู่ทุกวัน มีแร่ชั้นดีติดอันดับต้นๆ ของโลกอยู่ ทันทีที่รู้ข่าว บรรยากาศการพูดคุยของชาวบ้านในหมู่บ้านต่างมุ่งเป้าไปที่ "เหมืองแร่โพแทช" ซึ่งเคยเป็นเรื่องไกลตัว แต่ปัจจุบันไม่ใช่แล้ว

              และถึงแม้จะยังไม่รู้ข้อมูลอะไรมาก เพราะไม่เคยได้รับแจ้งข่าวสารจากทางราชการมาก่อน แต่กระแสของชาวบ้านส่วนใหญ่ก็เป็นไปในทิศทางเดียวกัน คือ "กลัว"
 
              ในเขตหมู่บ้านทุ่ม ต.บ้านทุ่ม อ.เมือง จ.ขอนแก่น ที่จะมีเหมืองแร่โพแทชขนาดพื้นที่ประมาณ 20 ตารางกิโลเมตร นายศักดิ์ ม่วงนิล ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 1 บ้านทุ่ม ต.บ้านทุ่ม อ.เมือง จ.ขอนแก่น บอกว่า ทราบกระแสการทำเหมืองแร่โพแทชในพื้นที่มาก่อนหน้านี้ แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่เคยเห็นมีบริษัทหรือเอกชนรายใดเข้ามาสำรวจ แต่ชาวบ้านในพื้นที่ค่อนข้างตื่นตัว เนื่องจากเขตบ้านทุ่มค่อนข้างเป็นชุมชนเมือง และกำลังเติบโต มีโรงงานอุตสาหกรรมเกิดขึ้นจำนวนมาก ทำให้เริ่มเห็นความเปลี่ยนแปลง ทั้งความหนาแน่นของที่อยู่อาศัย การจราจร ที่สำคัญเริ่มมีปัญหาสิ่งแวดล้อมเพราะมีการร้องเรียนน้ำเน่าเสียจากโรงงานมากขึ้น
 
              "ถ้ามีการเข้ามาสำรวจหรือขอทำเกี่ยวกับเหมืองแร่ จะต้องได้รับการต่อต้านจากชาวบ้านอย่างแน่นอน เพราะก่อนที่จะสำรวจจะต้องมีการขอความเห็นหรือทำประชาพิจารณ์จากชาวบ้านก่อน ถ้าหากว่ารายใดไม่เห็นด้วยก็จะไม่สามารถบังคับได้ เพราะถ้าปล่อยให้สำรวจได้ การก่อสร้างเหมืองก็น่าจะเกิดขึ้นได้ เมื่อถึงตอนนั้นอาจจะไม่สามารถต่อต้านหรือคัดค้านได้อีก" เสียงสะท้อนจากผู้นำชุมชน         
 
              เช่นเดียวกับ นางรัชนีกร ม่วงนิล ชาวบ้านทุ่ม หมู่ 2 ต.บ้านทุ่ม ซึ่งได้ติดตามข่าวการตั้งเหมืองแร่มานาน บอกว่าไม่คิดว่าการทำเหมืองแร่จะเข้ามาใกล้บ้านขนาดนี้  จนกระทั่งมีบริษัทเอกชนแห่งหนึ่ง ซึ่งเข้ามาสำรวจเกี่ยวกับปิโตรเลียม เมื่อปลายปีที่ผ่านมา โดยที่นาของตนเป็นจุดหนึ่งที่บริษัทแห่งนี้ขออนุญาตขุดหลุมเจาะเพื่อระเบิดใต้ดิน จึงได้รู้ว่าที่แถวนี้เป็นแหล่งแร่และน้ำมัน
 
              "เชื่อว่าใต้ดินลงไปคงจะมีแร่อีกมากจึงได้รับความสนใจจากนายทุน ตอนนี้ที่ดินในเขตบ้านทุ่ม บ้านฝางและใกล้เคียงกำลังได้รับความสนใจ ที่นาก็มีราคา แต่ถ้าหากว่าจะมาซื้อเพื่อทำเหมืองแร่จะไม่ยอมขายให้เด็ดขาด แม้ว่าจะให้ราคามากน้อยแค่ไหนก็ตาม เพราะรู้อยู่แล้วว่าเหมืองแร่โพแทชไม่ให้ประโยชน์ต่อคนในพื้นที่ ในอนาคตลูกหลานจะอยู่อย่างไร ถ้าขายไปก็เท่ากับส่งเสริมให้เกิดสิ่งไม่ดีขึ้นในชุมชน"          

              ด้านนายพันธ์ เม่าง้อม ราษฎรบ้านทุ่มหมู่ 1 แสดงทัศนะว่า ไม่ค่อยเข้าใจเรื่องเหมืองแร่โพแทชมากนัก แต่ถ้าหากว่ามีการเปิดเหมืองขึ้นใกล้บ้านก็คงจะละเลยไม่ได้ ตอนนี้ก็จะต้องศึกษาหาข้อมูลเกี่ยวกับเหมืองนี้เอาไว้ว่ามีผลกระทบกับคนกับชุมชนอย่างไร หรือมากน้อยแค่ไหน เชื่อว่าเรื่องใหญ่ขนาดนี้ ทางการคงไม่ปล่อยให้เกิดขึ้นง่ายๆ แต่ก็คงต้องฟังหลายฝ่าย ส่วนตัวอาจจะไม่คัดค้านหัวชนฝาเมื่อเห็นว่ามีประโยชน์ คงต้องฟังเสียงคนส่วนใหญ่ว่าเห็นพ้องหรือเห็นต่าง แต่ถ้ากระทบจริงก็ไม่อยากให้เกิดขึ้น ไม่ว่าจะอยู่ในเขตไหนก็ตาม    

              ด้านผู้นำชุมชนอย่างนายเสน่ห์ เสนะไพรวรรณ นายกเทศมนตรีบ้านทุ่ม บอกว่า มีกระแสนักลงทุนเข้ามาในพื้นที่โดยตลอดเช่นกัน ว่าในเขตพื้นที่บ้านทุ่มและใกล้เคียงเป็นเส้นทางสายแร่ แต่จนถึงขณะนี้ก็ยังไม่มีการแจ้งจากจังหวัดหรืออุตสาหกรรมจังหวัดว่ามีเรื่องเกี่ยวกับเหมืองแร่โพแทช หรือแม้แต่ระยะนี้ก็ยังไม่มีกระแสการกว้านซื้อที่ดินเพื่อทำเหมืองแร่ เพียงแต่ที่ผ่านมาในโซนนี้มีการซื้อที่ดินทำโรงงานอุตสาหกรรม และบางแห่งกำลังทำเขตอุตสาหกรรมเท่านั้น   
              นี่อาจจะเป็นแค่เสียงสะท้อนเล็กๆ จากชาวบ้าน แต่มีผลต่อการลงทุน ซึ่งกระแสต่อต้านเหมืองแร่โพแทช ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่นักลงทุนก็ไม่ยอมถอยเพราะเห็นแล้วว่าแร่โพแทชในอีสานเป็นอู่เงินอู่ทองที่น่าลงทุนในนาทีนี้

              แม้ว่าที่ผ่านมาหลายคนมองว่า เป็นแค่การสร้างกระแสข่าวลือ แต่จากข้อมูลที่มีเอกชนยื่นขออาชญาบัตรพิเศษสำรวจแร่ยังมีอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการยื่นคำขอในพื้นที่ มาตรา 6 ทวิ พระราชบัญญัติเหมืองแร่ พ.ศ.2510 และแร่โพแทชก็มีเฉพาะในภาคอีสานเท่านั้น ซึ่งตามแผนที่กำหนดพื้นที่ มาตรา 6 ทวิ จะครอบคลุมพื้นที่เกือบทุกจังหวัดในภาคอีสาน บางจังหวัดครอบคลุมเกือบเต็มพื้นที่ เช่น อุดรธานี สกลนคร มหาสารคาม ร้อยเอ็ด ส่วนขอนแก่น ยโสธร นครพนม นครราชสีมา มีประมาณครึ่งหนึ่งของพื้นที่จังหวัด

ปมกฎหมายเปิดขุดเหมืองโพแทช

              การทำเหมืองแร่โพแทชในภาคอีสาน เป็นการทำเหมืองใต้ดิน โดยขุดเจาะลึกลงไปใต้ดินเกิน 100 เมตร ใช้เป็นอุโมงค์ใต้ดินโดยไม่ต้องขออนุญาตเจ้าของที่ดินข้างบน โดยเจาะอุโมงค์ลงไปสกัดเอาแร่ใต้ดินออกมาเป็นโพรงกว้าง เมื่อขุดลงไปก่อนจะถึงชั้นแร่โพแทช จะผ่านชั้นเกลือหินมหาศาลเขาก็จะขุดเกลือขึ้นมากองไว้บนดิน พอพบแร่ก็ขนขึ้นมาเพื่อแยกสิ่งเจือปนด้วยสารเคมีในการแยกและแต่งแร่ซึ่งจะทำบนผิวดิน หรือโรงงานแต่งแร่ 

              เหมืองแร่ใต้ดิน - เป็นสาระสำคัญในพ.ร.บ.แร่ ปี 2545 ที่คนไทยไม่รู้เลย ว่าในพ.ร.บ.แร่ฉบับแก้ไขเพิ่มเติมปี 2545 มาตรา 88/3 ว่า "การทำเหมืองใต้ดินผ่านใต้ดินที่มิใช่ที่ว่างอยู่ในระดับความลึกจากผิวดินไม่เกิน 100 เมตร ผู้ยื่นคำขอประทานบัตรต้องแสดงหลักฐานต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ว่าผู้ขอมีสิทธิทำเหมืองในเขตที่ดินนั้นได้"  นั่นหมายความว่ากฎหมายนี้ "อนุญาตให้มีการทำเหมืองแร่ใต้ดินทั่วประเทศ โดยผู้ได้สัมปทานได้สิทธิการทำเหมืองใต้ดินลึกกว่า 100 เมตร และไม่ต้องแสดงหลักฐานต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ หรือเจ้าของที่ดินข้างบนว่าจะทำเหมืองใต้ดินล่วงไปใต้ดินที่อยู่ในกรรมสิทธิ์ของผู้อื่น" 

              กฎหมายนี้เกิดขึ้นเมื่อกรมทรัพยากรธรณี กระทรวงอุตสาหกรรม เสนอให้แก้ไขพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ.2510 โดยรัฐบาลนายชวน หลีกภัย ได้ลงมติเป็นร่างกฎหมายของรัฐบาล และนำเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา เมื่อปี พ.ศ.2543 รัฐสภาได้ลงมติให้ผ่านการแก้ไขร่าง พ.ร.บ.แร่ เป็นเอกฉันท์เมื่อปี พ.ศ.2545 เหตุผลเพื่อให้มีการทำเหมืองใต้ดินคลุมพื้นที่กว้างขึ้น โดยไม่ต้องแสดงหลักฐานการมีสิทธิการทำเหมืองในพื้นที่ขอประทานบัตร ทั้งนี้เพื่อเอื้ออำนวยต่อการลงทุนและพัฒนาแหล่งแร่ใต้ดิน ระหว่างการพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรได้มีข้อถกเถียงต่อความไม่ชอบมาพากลของการแก้ไขร่าง ว่าเจตนารมณ์ของการแก้ไขร่าง พ.ร.บ.แร่ ยังคงเหมือนเดิมที่จะอนุญาตให้มีการทำเหมืองแร่ใต้ดินทั่วประเทศไทยได้ โดยได้สิทธิการทำเหมืองใต้ดินลึกกว่า 100 เมตร และไม่ต้องแสดงหลักฐานต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ว่าผู้ขอจะมีสิทธิทำเหมืองใต้ดินล่วงแดนกรรมสิทธิ์ของผู้อื่น

              ปัจจุบันโครงการเหมืองแร่โพแทชในภาคอีสาน 6 (กำลังจะเพิ่มเป็น 7 โครงการใน 6 จังหวัด) โครงการกำลังยื่นขออนุญาตเปิดพื้นที่ตาม พ.ร.บ.แร่ ปี 2510 มาตรา 6 ทวิ ที่ระบุว่า "เพื่อประโยชน์ในการดำเนินการสำรวจ การทดลองการศึกษาหรือวิจัยเกี่ยวกับแร่ ให้รัฐมนตรีโดยการอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจประกาศในราชกิจจานุเบกษากำหนดพื้นที่ใดๆ ให้เป็นเขตสำหรับดำเนินการสำรวจ การทดลอง การศึกษา หรือการวิจัย เกี่ยวกับแร่ได้..."  การผลักดันโครงการเหมืองแร่โพแทชในภาคอีสาน เกิดภายหลังการแก้ไขพ.ร.บ.แร่ ปี 2545 ซึ่งเดิมกฎหมายแร่ไทยไม่อนุญาตให้ทำเหมืองใต้ดิน แต่ฝ่ายนักการเมืองและฝ่ายนายทุนได้ผลักดันให้มีการแก้ไข พ.ร.บ.แร่ในปี 2545 ให้ทำเหมืองใต้ดินโดยไม่ต้องขออนุญาตเจ้าของที่ดินได้ทั่วประเทศ แล้วจึงทำให้มีการยื่นขอสำรวจและผลิตแร่โพแทชในอีสานอีกหลายจังหวัด กระทั่งล่าสุด ทุนจากต่างชาติเริ่มรุกคืบเข้ามาอย่างเป็นระบบ

              ที่มา : กลุ่มนิเวศวัฒนธรรมศึกษา (OKnation.net)

......................................

(หมายเหตุ : ทุนจีนรุกคืบ'โพแทชขอนแก่น' ชาวบ้านประสานเสียง'บอกได้คำเดียวว่ากลัว' : จิติมา จันพรมรายงาน)