จากอิสลามการเมืองถึงธนาคารอิสลาม | คมชัดลึก

              หลังชัยชนะในการเลือกตั้งของกลุ่ม ‘อิสลามการเมือง’ (Political Islam) ในหลายประเทศ อันเป็นผลสืบเนื่องจากการปฏิวัติประชาชนในโลกอาหรับ ก็มีบางคนตั้งคำถามกับผมว่า กลุ่มขบวนการที่อิงหลักการศาสนาเหล่านี้จะไม่มีวันล้มเหลวและจะทะยานสู่ความสำเร็จใช่หรือไม่ ?

              ผมตอบไม่ได้ว่ากลุ่มอิสลามการเมืองเหล่านี้จะประสบความสำเร็จจนสามารถยึดพื้นที่ทางการเมืองของโลกอาหรับได้มากน้อยขนาดไหน แต่ที่ผมเข้าใจคือ เราคงต้องแยกแยะระหว่าง ‘อุดมการณ์’ (Ideology) กับ ‘ศาสนา’ (Religion) เพราะอุดมการณ์นั้นเป็นสิ่งที่มนุษย์ผลิตคิดค้นกันขึ้นมา แต่ศาสนาเป็นสิ่งที่มาจากพระเจ้า เมื่อเป็นเช่นนี้ศาสนาจึงไม่มีวันล้มเหลว ผิดกับอุดมการณ์ที่อาจประสบความสำเร็จหรือความล้มเหลวก็ได้ ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ มากมาย

              ยกตัวอย่างเช่น อัล-กุรอาน มิได้วางรูปแบบการเมืองใดๆ ไว้ แต่ได้กำหนดค่านิยมทางการเมืองบางอย่างเอาไว้ เช่น การแสวงหาความยุติธรรมผ่านความร่วมมือกันทางสังคม และการให้ความช่วยเหลือซึ่งกันและกัน (ดูอัล-กุรอาน 49:13,11:119) การสถาปนาระบอบการปกครองที่ใช้การปรึกษาหารือ ไม่ยอมรับการปกครองแบบอำนาจนิยม และจัดตั้งสถาบันเสริมสร้างความเมตตากรุณาและความเห็นอกเห็นใจในปฏิสัมพันธ์ทางสังคม (ดูอัล-กุรอาน 6:12, 6:54, 21:107, 27:77, 29:51, 45:20)

              อิสลามการเมืองในฐานะที่เป็น ‘อุดมการณ์’ พยายามที่จะอิงหลักการข้างต้นเพื่อนำมาใช้ปกครองบ้านเมือง แต่มันจะสำเร็จหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ฉะนั้น อิสลามการเมืองจึงเป็นเพียงอุดมการณ์ที่มนุษย์ผลิตคิดค้นขึ้นมา ไม่ได้เป็นสิ่งที่มาจากพระเจ้า มันจึงอาจประสบความสำเร็จได้หรืออาจล้มเหลวได้เช่นกัน เช่น เราเห็นความสำเร็จในระดับหนึ่งของพรรคการเมืองนิยมแนวทางอิสลามที่เป็นรัฐบาลอยู่ในตุรกีขณะนี้ แต่เราก็เห็นความล้มเหลวของระบอบตาลีบันในอัฟกานิสถานไปพร้อมๆ กัน

              ทำนองเดียวกันกับกรณีธนาคารอิสลามแห่งประเทศไทย เพราะล่าสุดมีข่าวใหญ่โตว่าเกิดปัญหา?เรื่องสภาพคล่องและปัญหาหนี้?เสียที่?เพิ่มขึ้น?เป็นจำนวนมาก ?ซึ่งยัง?ไม่สามารถหาทาง?แก้?ไขปัญหาได้ จนทำให้หลายฝ่ายเป็นกังวลว่าธนาคารอิสลามแห่งประเทศไทยอาจจะไปไม่รอด

              เบื้องต้นคงต้องเรียนทำความเข้าใจอย่างนี้ครับว่า ธนาคารอิสลามมิได้เกิดขึ้นมาพร้อมๆ กับศาสนาอิสลามในศตวรรษที่ 7 หลักการศาสนาว่าด้วยการดำเนินวิถีทางเศรษฐกิจประการหนึ่งที่สำคัญคือ การห้ามเรื่องดอกเบี้ย ไม่ให้มุสลิมเข้าไปข้องเกี่ยวกับมันไม่ว่าจะเป็นกรณีใดๆ แต่เพื่อที่จะตอบสนองความต้องการของมุสลิมในการทำธุรกรรมทางการเงิน จึงมีคนคิดค้นและจัดตั้งระบบธนาคารที่ไม่เกี่ยวข้องกับดอกเบี้ยขึ้นมา แล้วเรียกมันว่า ‘ธนาคารอิสลาม’

              แนวคิดในการจัดตั้งธนาคารอิสลามเพิ่งเกิดขึ้นในช่วงปลายคริสตศตวรรษที่ 19 และต้นศตวรรษที่ 20 เท่านั้นเอง แนวทางหลักของธนาคารอิสลามคือ เป็นสถาบันการเงินที่ดำเนินการบนพื้นฐานระบบกำไรขาดทุนร่วมกัน (Profit and loss sharing / PLS) หมายถึงทั้งฝ่ายธนาคาร ผู้ฝากเงิน และผู้ใช้บริการทางการเงิน จะไม่ถูกแยกออกจากกันเหมือนระบบธนาคารพาณิชย์ทั่วไป ทุกฝ่ายมีความเสี่ยงร่วมกัน

              ธนาคารอิสลามเหมือนกับธนาคารพาณิชย์ทั่วไป 2 ประการ คือการให้บริการทางการเงิน และบทบาทหลักในการพัฒนาเศรษฐกิจของสังคม ความแตกต่างของธนาคารอิสลามคือ การดำเนินงานภายใต้กฎหมายอิสลามที่เข้มงวดในเรื่องข้อห้ามเกี่ยวกับดอกเบี้ย ไม่ประกอบธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับสิ่งต้องห้ามทางศาสนา และกิจกรรมต่างๆ ที่ไม่สร้างมูลค่าให้แก่สังคม

              แม้กระนั้นก็ตาม แนวคิดการจัดตั้งธนาคารอิสลามก็เป็นเพียงสิ่งที่มนุษย์ประดิษฐ์คิดค้นขึ้นเมื่อไม่นานมานี้เอง ไม่ใช่รูปแบบที่มาจากพระเจ้าตั้งแต่ต้น ความสำเร็จหรือความล้มเหลวของธนาคารอิสลามจึงขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการบริหารจัดการ ความโปร่งใส ศักยภาพขององค์กรและบุคลากร การปรับตัวให้เท่าทันกับพลวัตทางเศรษฐกิจ ฯลฯ

              ฉะนั้น ความล้มเหลวของธนาคารอิสลามจึงไม่ได้มีอะไรเกี่ยวข้องกับศาสนาอิสลามแต่อย่างใด