สวพส.ลดเผาป่าภาคเหนือ | คมชัดลึก

               หมอกควันจากการเผาป่าที่ปกคลุมภาคเหนือตอนบนช่วงฤดูแล้งของทุกปี ไม่เพียงส่งผลต่อกระทบสุขภาพประชาชนในทุกพื้นที่ที่หมอกควันปกคลุมถึง แต่การเผาป่ายังทำให้หน้าดินในพื้นที่เกิดไฟป่าซ้ำซากขาดความสมบูรณ์และพังทลาย มีผลต่อการปลูกพืชแทบทุกชนิดในอนาคต ซึ่งจังหวัดน่าน เป็นหนึ่งในพื้นที่ภาคเหนือที่ถูกชี้เป้าเป็นพื้นที่เกิดไฟป่าซ้ำซาก ทั้งจังหวัดมีพื้นที่ปลูกข้าวโพดรวมกว่า 6.3 แสนไร่

               หลังเก็บเกี่ยวผลผลิตแต่ละปีช่วงกลางเดือนมกราคมถึงเมษายน ชาวไร่ข้าวโพดจะพร้อมใจเผาซังข้าวโพดและเศษวัชพืชอื่นๆ เพื่อเตรียมพื้นที่ปลูกข้าวโพดครั้งต่อไป การเผาที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกันกินบริเวณกว้างทั่วทั้งจังหวัด ทำให้หมอกควันแผ่ขยายปกคลุม จ.น่าน ในเวลารวดเร็ว ทั้งยังเคลื่อนเข้าสู่จังหวัดใกล้เคียงจนลุกลามกลายเป็นปัญหามลพิษทั่วภาคเหนือ

               ไฟป่าซ้ำซากที่เกิดขึ้นสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง หรือ สวพส. จึงเข้าดำเนินการลดพื้นที่การเผาผ่านโครงการขยายผลโครงการหลวงลุ่มน้ำน่านที่มี 11 พื้นที่ใน จ.น่าน โดยนำองค์ความรู้ทางการเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเข้าเผยแพร่สู่เกษตรกร พร้อมทั้งรณรงค์ชี้ให้เห็นถึงผลกระทบด้านต่างๆ ที่เกิดจากการเผาวัชพืชเพื่อสร้างจิตสำนึกจนนำไปสู่การเลิกเผา 

               โครงการขยายผลโครงการหลวงลุ่มน้ำน่านเลือก อ.แม่จริม ซึ่งเป็นพื้นที่ปลูกข้าวโพดนำร่องถ่ายทอดความรู้เชิงเกษตรปลอดภัยให้เกษตรกร ส่วนวิธีชักชวนให้เกษตรกรเห็นว่าการเผาป่าเลิกได้จริง ได้มีการเปิดพื้นที่บ้านนาหมันโชว์การปลูกข้าวโพดโดยไม่ไถพรวนและเหลื่อมด้วยพืชตระกูลถั่วการทำคันปุ๋ยจากวัชพืชและตอซังข้าวโพด การปลูกข้าวระบบน้ำน้อย การทำปุ๋ยหมักแบบไม่กลับกอง การปลูกผักต่างๆ โดยใช้เศษวัชพืชคลุมแปลง การเพาะเห็ดฟางจากซังข้าวโพดและฟางข้าว เป็นต้น ซึ่งโครงการขยายผลโครงการหลวงในจ.น่าน ได้จัดทำในพื้นที่จริงเพื่อให้เกษตรกรเห็นว่าทำได้จริง 

               หลังเสร็จสิ้นฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าวโพดและก่อนเข้าสู่ฤดูกาลเผาเต็มตัว โครงการขยายผลโครงการหลวงลุ่มน้ำน่านจึงจัดโครงการ "รณรงค์ลดหมอกควันจากการเผา" เชิญเกษตรกรหลายอำเภอกว่า 500 คน ใน จ.น่านเข้าชมพื้นที่สาธิตที่บ้านนาหมัน พร้อมจัดผู้เชี่ยวชาญคอยให้ความรู้ไขข้อสงสัยตามแปลงสาธิตต่างๆ อย่างละเอียดครบทุกขั้นตอน

                นายสมนึก พวงแก้ว หนึ่งในผู้ปลูกข้าวโพด ยอมรับว่า ก่อนหน้านี้ชาวไร่ข้าวโพดไร้องค์ความรู้การทำเกษตรแบบเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ว่าจะทำปุ๋ยหมักหรือปลูกพืชตระกูลถั่วเหลื่อมข้าวโพด ทำให้แต่ละปีทุกคนมุ่งมั่นในการปลูกข้าวโพดเป็นพืชไร่เชิงเดี่ยว เมื่อถึงเวลาปรับพื้นที่เตรียมการปลูกครั้งใหม่ก็ใช้วิธีเผาเศษวัชพืชเพราะรวดเร็วและไม่มีค่าใช้จ่าย ที่สำคัญคือเกษตรกรไม่สนใจการรณรงค์เลิกการเผาเพราะมองว่าไร้ประโยชน์ หลังเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ให้ความรู้ทำให้เกษตรกรเปิดใจยอมรับ เมื่อเห็นว่าสิ่งที่ได้รับการถ่ายทอดสามารถทำได้จริงและไม่เพียงช่วยลดหมอกควัน ไม่ทำให้หน้าดินเสีย ยังสร้างรายได้จากการปลูกพืชเสริมด้วย 

               ดร.ศิริพงศ์ หังสพฤกษ์ ผอ.สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง บอกว่า โครงการหลวงให้ความสำคัญต่อปัญหาเผาป่าและหมอกควันเนื่องจากกระทบหลายด้าน โดยเฉพาะความสมบูรณ์ของดินที่จะเสียไปและจะทำให้สารเคมีถูกนำมาใช้เพิ่มขึ้น โครงการหลวงจึงทดลองปลูกข้าวโพดแบบไม่เผาที่โครงการหลวงปางดะ จ.เชียงใหม่ โดยทำเกษตรแบบเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาปรับใช้แบบผสมผสาน หลังประสบผลสำเร็จจึงนำมาใช้ที่โครงการขยายผลโครงการหลวงโป่งคำ อ.สันติสุข จ.น่าน ในปี 2553 เน้นการนำตอซังข้าวโพดและเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรหลังเก็บเกี่ยวมาใช้ให้เกิดประโยชน์และสร้างรายได้ไปพร้อมกัน 

               ต่อมาปี 2555 ได้ขยายผลการลงมือปฏิบัติให้เห็นเนื้องานที่โครงการขยายผลโครงการหลวงน้ำแป่ง อ.ท่าวังผา จ.น่าน ผลปรากฏว่าชาวบ้านให้ความร่วมมือจนลดการเผาได้ 100% ภายในปีเดียว

               หลังดำเนินการมากว่าสามปีพบว่าเกษตรกรใน จ.น่าน เริ่มเข้าใจและพอใจที่จะนำองค์ความรู้ของโครงการหลวงไปขยายผล โดยเฉพาะการทำคันปุ๋ยบนพื้นที่ลาดชันจากตอซังข้าวโพด ปีนี้โครงการขยายผลโครงการหลวงลุ่มน้ำน่านหวังผลการปรับเปลี่ยนวิถีเกษตรและลดพื้นที่การเผาทั้งจังหวัดให้เหลือ 315,000 ไร่ จากพื้นที่ปลูกข้าวโพดทั้งหมด 630,000 ไร่ ซึ่งพื้นที่ปลูกข้าวโพดทั้งจังหวัดอยู่ในพื้นที่โครงการขยายผลโครงการหลวงในพื้นที่ จ.น่าน 36,055 ไร่ ปีนี้ตั้งเป้าลดการเผาให้เหลือ 21,124 ไร่ หรือประมาณ 60%

               
.......................................................

(สวพส.ลดเผาป่าภาคเหนือ  ชูน่านนำร่องแปลงข้าวโพดไร้ควัน : โดย...เอกพงศ์ ประดิษฐ์พงษ์ )