ยุติธรรมผู้บริโภค:วิถียุติธรรม | คมชัดลึก

             สังคมมีความซับซ้อนมากขึ้นภายใต้ทุนนิยมเสรีทางการค้า ผู้คนมากหน้าหลายตามีโอกาสในการทำธุรกิจค้าขายมีทั้งผู้ประกอบการภายในและภายนอกประเทศและโดยธรรมชาติทุกคนต้องกินต้องใช้กันอยู่ตลอดเวลา วิถียุติธรรมสำหรับผู้บริโภคสินค้าและบริการจึงเป็นอีกประเด็นสำหรับสังคมไทยที่ต้องหันมาใส่ใจกันให้มากขึ้น

             เราจะได้รับรู้ข่าวสารเกี่ยวกับการต่อสู้ของผู้ซื้อหรือผู้รับบริการที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมอยู่ตลอดเวลา และในขณะเดียวกันก็มักจะได้รับคำชี้แจงจากผู้ขายหรือผู้ให้บริการอยู่เป็นระยะๆ แล้วส่วนใหญ่ของการร้องเรียนหรือเรียกร้องความเป็นธรรมก็เงียบหายไป จากนั้นเรื่องราวใหม่ๆ จะหมุนเวียนกันเข้ามาอีก หลายเรื่องเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก มีเพียงบางรายเท่านั้นที่เรารับรู้ข้อสรุปของเรื่องและเห็นว่าคู่กรณีได้รับความเป็นธรรมจริง

             ในสังคมไทยมีคนอยู่หลายกลุ่มที่ทุ่มเทเพื่อสร้างอำนาจต่อรองให้แก่ผู้บริโภคสินค้าและบริการแต่ละประเภท และไม่ใช่ว่าไม่มีกฎหมายหรือกลไกอื่นๆ ในการให้ความคุ้มครองผู้บริโภค แต่เห็นว่ากระแสของเรื่องเหล่านี้ยังไม่สามารถแทรกตัวอยู่ในวิถีชีวิตประจำวันของคนไทยมากนัก

             หากจะขยายความในประเด็นนี้คงมุ่งไปในทิศทางของการสร้างความตระหนักให้แก่ชาวบ้านในการดูแลรักษาสิทธิของตัวเองให้มากขึ้น และขณะเดียวกันก็ต้องกระตุ้นให้ผู้ขายหรือผู้ให้บริการมีจิตสำนึกในการไม่เอารัดเอาเปรียบกับชาวบ้านในทุกรูปแบบเพียงเพื่อมุ่งหวังกำไรสูงสุดจากการทำธุรกิจไม่ว่าจะมีขนาดเล็กหรือขนาดใหญ่ก็ตาม

             เรื่องของความสะอาดหรืออนามัยที่เกี่ยวกับอาหาร ความสมบูรณ์และถูกต้องปลอดภัยของที่อยู่อาศัยและยานพาหนะ การให้บริการทั่วๆ ไปที่เป็นไปตามสุขอนามัย การผลิตและขายสินค้าที่ได้มาตรฐานเหมาะสมกับสภาพการใช้และราคา สิ่งเหล่านี้เป็นประเด็นของความยุติธรรมสำหรับผู้บริโภคทั้งสิ้น

             สิทธิของผู้บริโภคจึงเป็นเรื่องของการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจ การได้รับความคุ้มครองตามสมควร มาตรการทางกฎหมายที่สะดวก รวดเร็วและไม่สิ้นเปลืองค่าใช้จ่าย รวมทั้งกระบวนการในการเยียวยาเพื่อบรรเทาความเสียหายที่เกิดขึ้น

             การคุ้มครองผู้บริโภคต้องมีความเป็นรูปธรรมมากกว่าที่เป็นอยู่ปัจจุบัน โดยเฉพาะเมื่อสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจและสังคมเป็นไปตามแนวเสรีทางการค้าที่ให้โอกาสแก่ทุกคนในการทำธุรกิจเพื่อแสวงหากำไรได้อย่างกว้างขวาง

             หลักนิติธรรมเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภคจึงต้องมีลักษณะเฉพาะที่มิใช่รูปแบบของกระบวนการยุติธรรมอาญาที่เน้นการจับกุมผู้กระทำผิดมาลงโทษ แต่ต้องมีรูปแบบเฉพาะตัวที่สอดคล้องกับการบริโภคของชาวบ้านส่วนใหญ่ที่มีช่องทางในการบริโภคที่หลากหลาย และไม่ค่อยจะมีการยืนยันหรือจัดเก็บเอกสารหลักฐาน เช่นการซื้อของและบริการในตลาดนัดที่มีอยู่ทั่วไปและมีลักษณะชั่วคราว หรือแม้กระทั่งการบริโภคอาหารจากแผงลอยที่ระบบตรวจสอบหรือมาตรฐานของภาครัฐไม่อาจเข้าถึงได้

             ระบบยุติธรรมเพื่อผู้บริโภคของสังคมไทยจึงควรมีความหลากหลายสำหรับประชาชนที่มีสภาพแวดล้อม ช่องทาง และวิถีการบริโภคที่แตกต่างกันและด้วยสถานการณ์การบริโภคแบบไทยๆ เช่นนี้จึงต้องมีการสนับสนุนให้ภาคเอกชนและภาคประชาชนมีส่วนเป็นเจ้าของและดำเนินการส่งเสริมและคุ้มครองการบริโภคด้วยตนเองหรือร่วมกับภาครัฐหลายๆ หน่วยมากขึ้น มิใช่เพียงการพึ่งพาสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค หรือกระทรวงต่างๆ อย่างที่เป็นอยู่ปัจจุบันเท่านั้น

             เมื่อมีเสรีทางการค้า ก็ต้องส่งเสริมเสรีในการคุ้มครองตนเองให้มากขึ้นด้วย