มองหลากอาชีพคนอินเดีย | คมชัดลึก

              เมื่อสัปดาห์ก่อนหน้า "ท่องโลกเกษตร" โดยการนำขององค์กรพิทักษ์สัตว์แห่งโลก (World Society for the Protection of Animals - WSPA) พาไปดูวิธีสู้ภัยพิบัติของสัตว์และชาวบ้าน ต.มัชชิดี เขตมาทุปานี รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย พื้นที่ซึ่งเกิดภัยพิบัติเกือบทุกปี อันสร้างความเดือดร้อนให้แก่ประชาชนแสนสาหัสในห้วงที่ผ่านมา

               ได้เห็นถึงความร่วมแรงร่วมใจของชนทุกชั้นวรรณะ ภายใต้กรอบแนวคิด "เพื่อคนอยู่รอด-สัตว์ปลอดภัย" ซึ่งบทสรุปนั้นคือความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ เพราะมีผู้คนนับพันคนเข้าร่วมซักซ้อมเตรียมพร้อมให้การช่วยเหลือทั้งคนและสัตว์ หากเกิดเหตุการณ์อันเลวร้ายขึ้นในอนาคต

               สัปดาห์นี้ "ท่องโลกเกษตร" จึงขอเล่าถึงบริบททางสังคมของผู้คนที่นั่นในบางเสี้ยวมุมมอง โดยเฉพาะวิถีอาชีพ วิถีการดำรงชีวิตของชนชาวเมืองปัฏนา เมืองหลวงของรัฐพิหาร รัฐยากจนที่สุดของอินเดีย ซึ่งทีมของเราได้กลับมาพักที่นี่หลังเสร็จสิ้นกิจกรรมที่มาทุปานี จึงเห็นถึงวิถีการดำเนินชีวิตของผู้คนที่เป็นไปอย่างเรียบง่าย ออกแนวสันโดษ ท่ามกลางสภาพบ้านเรือนดูแล้วยังไม่สะอาดตา ทุกตรอกซอกซอยเต็มไปด้วยสารพัดขยะ

               และที่ ขาดไม่ได้ อันเปรียบเสมือนอัตลักษณ์ของถิ่นนี้คือ ผู้ยึดอาชีพ ขอทาน ซึ่งประจักษ์ให้เห็นอยู่เกลื่อนเมือง ไม่ว่าจะย่างก้าวไปแห่งหนใด จะพบกับพี่น้องเหล่านี้ฉุดกระชากแขนเสื้อ บางรายเดินจี้ติดไม่ยอมปล่อยยาวเป็นกิโลเมตรก็มี เพื่อหวังแลกกับเม็ดเงินจากคนต่างถิ่นที่จะหยิบยื่นให้

               โดยเฉพาะกับคนต่างถิ่นที่ชอบสะพายกล้องเพื่อไว้ชักภาพที่ถูกใจ ต้องระแวดระวังตัวเองสุดๆ ไม่ใช่เพราะชาวเมืองนี้มีพฤติกรรมไม่ดี ทว่า หากคุณชักภาพใดสักภาพ เขาจะกรูกันเข้ามาขอให้คุณได้ชักภาพชนิดไม่เปิดโอกาสให้ได้เดินหนีไปได้ง่ายๆ โดยเฉพาะเด็กๆ จะยืนทำตาปริบๆ เพื่อจะขอเป็นส่วนหนึ่งของภาพนั้น สำหรับคนใจแข็งอาจจะเดินหนีไปเฉยๆ โดยไม่สนใจ แต่กับคนที่จิตใจอ่อนโยนอย่างเราๆ จำต้องเสียเวลาค่อนข้างนานนับชั่วโมงก่อนจะปลีกตัวออกมาได้

               เมืองปัฏนา มีพื้นที่เมืองประมาณ 25 ตร.กม. มีประชากรกว่า 1 ล้าน 8 แสนคน และเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์นับถือศาสนาฮินดู จึงไม่แปลกที่ในพื้นที่ของเมืองจะพบกับเหล่าวัวเดินเพ่นพ่านอยู่ตามท้องถนน ถ่ายมูลเรี่ยราดไปทั่ว อาจเพราะที่นี่นับถือสัตว์ใหญ่อย่างวัวและควายดุจเทพเจ้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคเกษตรเขาถือว่าสัตว์เหล่านี้มีบุญคุณล้นพ้น ดังนั้น เขาจึงไม่มีการฆ่าสัตว์ทั้ง 2 ชนิดนี้ แม้วัยและสังขารมันจะไม่เอื้ออำนวย โดยจะปล่อยให้มันแก่ตายไปเองตามอายุขัย และทำพิธีเผาหรือฝังต่อไ

               ทว่า หากความหมายของคนจน คือคนที่ไม่มีเงิน ไม่มีกิน คนที่มีชีวิตแร้นแค้นแสนสาหัส ชาวเมืองปัฏนาตอบโจทย์บริบททางสังคมนี้ได้เป็นอย่างดี ยิ่งในโลกยุคปัจจุบันที่กล่าวกันว่าเป็นโลกแห่งโซเชียลเน็ตเวิร์ก ดูจะใช้กับถิ่นนี้ไม่ได้แม้แต่น้อย เพราะวิถีของชาวเมืองในบ้านดินหลังเล็กๆ หรือแม้บ้านตึกแถว 2 ชั้น ที่เรียงรายขาดระเบียบ แถมสภาพคล้ายตึกร้าง ภายในอัดแน่นด้วยชีวิตมนุษย์นับสิบชีวิต ไม่อาจเรียกได้ว่าเป็นวิถีการอยู่อาศัยของมนุษย์ได้เต็มคำ

               เช่นเดียวกับร้านรวงค้าขายสินค้า ซึ่งเป็นไปอย่างเรียบง่าย ในสไตล์แบกะดิน อบอวลไปด้วยสารพัดกลิ่น เหล่านี้ไม่ต้องพูดถึงเพราะเป็นเรื่องธรรมดาของที่นี่ ต่างได้รับความสนใจไม่น้อยจากชาวเมือง โดยเฉพาะร้านรวงเมนูเด็ดต่างๆ เพราะใช้ชีวิตอยู่ที่นี่ 2 วันเต็มได้พบกับแกงถั่วและโรตี ขาชา ขนมหวานตระกูลโรตีกรอบ กับกำชาย ชานมวัวควายของอินเดีย สำหรับเราแล้วทำให้ระบบการย่อยอาหารต้องทำงานหนักไปนานหลายวันทีเดียว

               การจราจรของเมืองนี้ เป็นอีกสิ่งที่โดดเด่นเป็นอัตลักษณ์ ซึ่งหาดูไม่ได้จากถิ่นอื่น พลขับจะขับพร้อมกับกดเสียงแตรยาวอยู่ตลอด เป็นเสมือนบทเพลงแห่งท้องถนนที่ไม่เคยเงียบหายแม้สักนาที ไม่ว่าจะเป็นภาวะเบรกกะทันหัน ปาดหน้า แซงซ้ายขวา กดแตรไล่ ฯลฯ พฤติกรรมเหล่านี้หาชมได้จากที่นี่ที่เดียวจริงๆ

               แรกๆ ก็ก่นด่าอยู่ในใจ บางครั้งอดจะพ่นออกมาเป็นเสียงไม่ได้ แต่พอนานไปก็ชินในพฤติปฏิบัติเช่นนี้ ท้ายสุดก็ต้องมองปรากฏการณ์นี้ด้วยตาด้วยใจจริงๆ ซึ่งจะได้เห็นถึงความงดงาม ความมีเสน่ห์ของเมืองหลวงแห่งนี้ไปโดยปริยาย

                นั่นเป็นวิถีชีวิตปกติของคนเมืองนี้ ที่ยังคงไว้ซึ่งบริบทของสังคมแบ่งปันที่กินที่อยู่ระหว่างคนกับสัตว์ซึ่งหาดูที่ไหนไม่ได้ เราอาจเรียกว่ามันเป็นความทุกข์ตามประสาคนบริโภคนิยม แต่สำหรับพวกเขาอาจเรียกมันว่าความสุข ...ความสุขที่ดิ้นรนเพียงขอให้มีอาหารกินในมื้อหน้าเท่านั้น !

               ...................................................
(มองหลากอาชีพคนอินเดีย ผ่านเสี้ยววิถีชาวเมือง'ปัฏนา' : คอลัมน์ท่องโลกเกษตร : โดย...ธานี กุลแพทย์ )