เมืองกับน้ำ | คมชัดลึก

              กล่าวกันว่าจากอยุธยาจนมาถึงรัตนโกสินทร์ ผู้นำไทยเราล้วนมีความชำนาญในการขุดคูคลองและแม่น้ำ
 
              ประวัติศาสตร์กรุงเทพฯ นับตั้งแต่เริ่มสร้างกรุงจนถึงยุครัชกาลที่ 5 จึงเต็มไปด้วยเรื่องของการขุดคูคลองอันเป็นเรื่องของการจัดการบริหารน้ำที่สำคัญ
 
              การขุดคลองในอดีตคือโครงการอเนกประสงค์ที่จำเป็นของเมือง ด้วยเป็นประโยชน์หลายอย่างทั้งในด้านคมนาคม การค้า การเพาะปลูก การระบายน้ำทดน้ำป้องกันน้ำไม่ให้ท่วมเมือง นอกเหนือไปจากการใช้เป็นยุทธศาสตร์ในยามสงครามและเพื่อการสาธารณสุขและอื่นๆ ในยามสงบ อย่างเช่น ใช้น้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค เป็นต้น
 
              การขุดคูคลองเมื่อแรกว่าใช้การเกณฑ์แรงงานพวกเขมร มอญ ลาว ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเชลยศึก จนมาในระยะหลังถึงได้มีการว่าจ้างคนจีนให้มาขุด แต่แม่กองนายงานหรือว่าผู้อำนวยการนายช่างใหญ่ในการขุดคลองนั้น มักจะเป็นขุนนางไทยระดับผู้ใหญ่ทั้งสิ้น
 
              อย่างสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) หรือว่าพระภาษีสมบัติบริบูรณ์ นับว่าเป็นผู้มีชื่อเสียงในการบริหารน้ำ จัดการน้ำ ด้านขุดคูคลองสายสำคัญของกรุงเทพฯ ที่ยังใช้กันอยู่จนถึงทุกวันนี้
 
              การขุดคลองที่ใช้เครื่องจักรขุดขึ้นเป็นครั้งแรกของประเทศ ได้แก่คลองรังสิต
 
              คลองรังสิตคือจุดเริ่มต้นของระบบชลประทานสมัยใหม่ในปัจจุบัน ที่เป็นโครงการพัฒนาที่ดินขนาดใหญ่ในด้านการชลประทานและการเกษตรแห่งแรกของประเทศ ในการพัฒนาทุ่งหลวงให้เป็นแหล่งเพาะปลูกข้าว ไทยส่งออกข้าวเป็นอันดับ 1 ของโลกมาตั้งแต่สมัยนั้น
 
              และนับเป็นครั้งแรกอีกเช่นกันก็ว่าได้ ที่รัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้บริษัทเอกชนต่างชาติเข้ามารับสัมปทานในการขุดคลองขึ้นภายในประเทศ
 
              นายช่างใหญ่ผู้ขุดคลองครั้งนี้ จึงเป็นวิศวกรชาวต่างชาติ ทั้งที่มาจากอิตาลีและเยอรมนี
 
              วิศวกรที่เป็นชาวฝรั่งตะวันตกและเป็นผู้มีบทบาทมากในด้านการบริหารการจัดการน้ำของไทยในเวลาต่อมานั้น ไม่น่าจะมีใครเท่ากับนายเย โฮมัน วันเดอร์ ไฮเด คนเนเธอร์แลนด์ที่เป็นเจ้ากรมคลองคนแรกของไทย
 
              เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงตั้งกรมคลองขึ้นเป็นครั้งแรกในปีพ.ศ.2446 ได้ทำความตกลงกับรัฐบาลเนเธอร์แลนด์ ขอตัวนายวันเดอร์ ไฮเด ซึ่งรับราชการอยู่ชวา ให้มาเป็นเจ้ากรมคลองช่วยพิจารณาในการวางโครงการจัดการบริหารน้ำขึ้นภายในประเทศ คลองประปาที่วางท่อไซฟอนลอดใต้คลองรังสิตที่เราได้ดื่มกินได้ใช้กันอยู่ในทุกวันนี้
 
              นี่ละคือฝีมือของวันเดอร์ ไฮเด เจ้ากรมคลองคนแรกที่เป็นชาวเนเธอร์แลนด์ละ
 
              วันเดอร์ ไฮเด ยังเป็นผู้ที่เสนอรัฐบาลในสมัยนั้นให้ทำโครงการเขื่อนชัยนาทขึ้นปิดแม่น้ำเจ้าพระยาที่ จ.ชัยนาท แล้วขุดคลองใหญ่ขึ้นที่สองฝั่งเพื่อนำน้ำเข้าทุ่งนาปลูกข้าวทั้งสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ว่ารัฐบาลไทยในขณะนั้น เห็นว่าโครงการนี้ต้องใช้เงินมาก จึงต้องหยุดชะงักไป
 
              ต่อมาจนกระทั่งถึงรัชกาลปัจจุบัน โครงการชัยนาทหรือว่าเขื่อนชัยนาทถึงได้เกิดขึ้นและเริ่มใช้ตั้งแต่ปีพ.ศ.2500 เป็นต้นมา
 
              กรมคลองต่อมาได้เปลี่ยนเป็นกรมทดน้ำในรัชกาลที่ 6 มีนายอาร์ ซี อาร์ วิลสัน เป็นเจ้ากรมคนแรก ก็ฝรั่งอีกนั่นแหละ ฝีมือของวิลสันก็คือเขื่อนพระราม 6 ที่อยุธยา ซึ่งนับว่าเป็นเขื่อนแห่งแรกของประเทศที่ก่อสร้างขึ้นตามหลักวิชาการและเทคโนโลยีสมัยใหม่
 
              ปัจจุบันกรมทดน้ำก็คือกรมชลประทาน แต่ในคราวน้ำท่วมใหญ่เมื่อปีที่ผ่านมา รัฐบาลไทยเรายังต้องวิ่งไปหาผู้เชี่ยวชาญเรื่องน้ำจากประเทศเนเธอร์แลนด์เข้ามาช่วยชี้แนะป้องกันแก้ปัญหาให้ แสดงว่าเรายังไปไม่ถึงไหน
 
              ล่าสุดก็ได้แก่โครงการบริหารจัดการน้ำมูลค่า 3.5 แสนล้านบาท ที่มีข่าวว่า ก็ยังคงต้องพึ่งพิงบริษัทผู้เชี่ยวชาญจากต่างชาติอยู่ดี เพียงแต่ว่าเปลี่ยนจากคนอิตาลี คนเยอรมนี และคนเนเธอร์แลนด์ ในอดีตมาเป็นคนจีนกับคนเกาหลีเท่านั้น
 
              กว่าร้อยปีมาแล้วนะครับ ก็น่าสงสัยว่าทำไมคนไทยเราจึงยังบริหารจัดการน้ำกันเองยังไม่เป็น
 
              ทั้งที่ก็เป็นเมืองเป็นแผ่นดิน และเป็นประเทศของเราเองแท้ๆ